Bilgisayar A?larinin Yapisi

Günümüzde kullan?lan bilgisayar a?lar?n?n temeli, ?imdiki ismi Savunma ileri düzey ara?t?rma projeleri kurumu olan DARPA’n?n öncülü?ünde gerçekle?en ARPANET e dayan?r.

Bilgisayar a?lar? büyüklüklerine ve kullan?mlar?na göre 3 guruba ayr?l?r.
1-Yerel bilgisayar a?lar?(lokal area network-LAN)
2-Metropolitan bilgisayar a?lar?(Metropolitan area network-MAN)
3-Geni? alan a??(Wide area network-WAN)

Yerel bilgisayar a?lar?(LAN): Bu konuyla u?ra?anlar?n s?kl?kla duyduklar? bir terimdir.

Bir yerel bilgisayar a??n?n en önemli özelliklerinden baz?lar? ?unlard?r.

A-Yerel bilgisayar a??na ba?l? bilgisayarlar, bir yada birkaç kilometreden daha büyük alana da??lmam??t?r.
B-Yerel bilgisayar a??ndaki veri iletim h?z? genellikle 1mbps h?z?ndan daha yüksektir.
C-Yerel bilgisayar a?lar?, genellikle tek bir organizasyon taraf?ndan sahiplenilir ve yönetilirler.

Metropolitan bilgisayar a?lar?(MAN): Bir ?ehir yada daha do?rusu bir metropol içinde kurulmu? bilgisayar a??d?r. Genellikle birkaç mevcut yerel bilgisayar a??n?n birle?tirilmesi sonucu kurulan a?lard?r.

Geni? alan bilgisayar a?lar?(WAN):Ülke, k?ta hatta dünya çap?ndaki bilgisayarlar?n birbirleriyle irtibatland?r?lmas? sonucunda olu?mu? veya kurulmu? olan bilgisayar a?lar?d?r. A??rl?kl? olarak ileti?im ve bilgi al??veri?inde kullan?l?rlar ve mevcut yerel veya metropolitan a?lar?n birle?mesi ile olu?turulurlar.

Yerel bilgisayar a?lar?n?n di?erlerinden en önemli fark? ve üstünlü?ü bilgisayar a??n?n sahibi olan kurulu?un yapaca?? yat?r?ma göre yüksek performans sa?lamas?d?r. ?nsanlar?n yerel bilgisayar a?? kurmalar?n?n en önemli nedenlerinden birisi ellerindeki mevcut kaynaklar? bir çat? alt?nda toplayarak daha verimli kullan?lmas?n? sa?lamakt?r. Bu dü?ünceyle yola ç?kan bir kurulu? kuraca?? a?daki bilgisayarlar aras?ndaki veri ileti?im h?z?n?n da yüksek olmas?n? ister.bu yüzden hemen hemen bütün yerel bilgisayar a?lar?nda yüksek h?zl? bir omurga olur.omurga bir bilgisayar a??n?n temel ba?lant?s?n? olu?turur ve a??n h?z?n? belirler. Omurgan?n h?z? ve fiyat? aras?nda do?ru orant? vard?r.yani ne kadar h?zl? bir omurga seçilirse yat?r?m maliyet o oranda artar ve yönetimi biraz daha karma??k hale gelir. Bu durumda daha hassas kriterlerde bir seçim gerekir. Omurgaya ba?l? olan fakat kendi içlerinde omurgadan ba??ms?z çal??abilme imkan?na sahip olan bilgisayarlar? birbirine ba?layan hatlara ‘segment’ ad? verilir.


Asl?nda bir yerel bilgisayar a??n?n h?z?ndan bahsetmek yerine belirli bir segment indeki h?z?ndan söz etmek daha do?ru olur. Çünkü olu?turulan yap? gere?i a??n baz? elemanlar? a??n tüm kullan?c?lar? taraf?ndan ortak kullan?lmakta olup bu a? eleman? bir dü?üm noktas?n? olu?turmaktad?r.böyle bir dü?üm noktas?ndan o zaman dilimi içinde yararlanmaya çal??an kullan?c? say?s? h?z? tayin etmektedir. Genellikle MAN ve WAN türü büyük bilgisayar a?lar?nda kaynak payla??m?n?n d???nda bilgi al??veri?i ve ileti?im ön plana ç?kt??? için ve bu a?lara mali destek sa?layan tek bir kurulu? olmad??? veya güçlükle sa?land??? için genellikle a? h?z? çok yüksek de?ildir. Üstelik uzun mesafe ileti?imi için özel ileti?im ortamlar? olu?turmak yerine mevcut olan haberle?me ortamlar?n? kullanmak (telefon hatlar? yada uydu haberle?mesi) çok daha ekonomik oldu?u için bu a?lar?n h?zlar? yerel bilgisayar a?lar?na göre çok daha dü?üktür. Yukar?da da belirtildi?i üzere burada belirtmemiz gereken bir ba?ka önemli noktada h?z?n kullan?c? ile de ters orant?l? oldu?udur. ?üphesiz bilgisayar a?lar?nda daha çok kullan?c? ve bilgisayar a?a ba?l? olaca??ndan bilgisayar a??n?n h?z? da azalacakt?r.

Yerel bilgisayar a?lar?n?n di?erlerinden bir ba?ka önemli fark? ise planlaman?n daha ciddi bir biçimde yap?lmas? gereklili?idir. Büyük bilgisayar a?lar? ço?unlukla onlar? olu?turan ufak bilgisayar a?lar?n?n özelliklerine sahiptir. Yeni yerel bilgisayar a?lar? kurulup büyük bilgisayar a?lar?n?n birer parças? oldukça, MAN ve WAN’lar?n da büyüklükleri artar. Bu nedenle belki MAN lar?n de?il, özellikle geni? alan bilgisayar a?lar?n?n alt yap? tasar?m? çok güç ve ço?u kez ön plans?zd?r. Yani önceden tespit edilen bir tak?m verileri kullanarak tasar?m yap?lmamakta bir tak?m geli?melere uyulmak sureti ile olu?turulmaktad?r. Oysa yerel bilgisayar a??n? kuran organizasyon önce detayl? bir çal??ma ve mali analizler yapar. Bu sayede hem bütçeye ve gereksinimlere uygun bir a? kurulur, hem de kurulacak olan a? planl? a?amalarla geni?leme imkan?na sahip olur.

Bir yerel bilgisayar a?? kurarken en önemli parametre topolojisidir. Bilgisayar a??n?n topolojisi a?a ba?lanacak olan donan?m?n birbiri ile fiziksel olarak ne ?ekilde irtibatlanaca??n? belirler. Teoride ve kitaplarda çok çe?itli topolojiler bulunmas?na ra?men pratikte yerel bilgisayar a?lar?nda kullan?lan belli ba?l?lar? ?unlard?r.

1-Do?rusal (Line,Bus) Topoloji: Bu topolojiye sahip a?da bütün bilgisayarlar tek bir veri yoluna do?rudan ba?lan?r. Bu tür sistemlerde genellikle veri yolu omurgadan ba?ka bir ?ey de?ildir. Bu nedenle bu topolojinin kullan?ld??? a?lar en dü?ük maliyetle ve en az kullan?c?l? olarak kurulabilendir. Örne?in bilgisayarlardaki ethernet kartlar?n?n BNC ç?k??lar?n? bir BNC-T konnektörü ve koaksiyel kablo ile ba?layarak sonland?r?c?yla kapatarak do?rusal ba?lant? olu?turmak mümkündür.

2-Y?ld?z (star) Topolojisi: Y?ld?z?n merkezinde bir konsantratör (hub/switch) olur ve di?er bütün bilgisayarlar bu merkeze irtibatlan?r.

3-A?aç (Tree) Topolojisi: Her dü?üm noktas?nda bir hub/swich/konsantratör vard?r ve bu Hub/swich/konsantratorler hiyerar?ik bir düzen içerisinde bir üst seviye ile irtibatl?d?r.

4-Yuvarlak (ring) Topoloji: Bütün bilgisayarlar bir çember olu?turacak ?ekilde birbirlerine ba?l?d?r.

Yukar?da say?lm?? olan topolojilerin sadece bir tanesi ile s?n?rl? kalma zorunlulu?u yoktur. Birbirinden farkl? topolojilere sahip birkaç a? birbirine ba?lanabilir. Örne?in do?rusal topolojiye sahip bilgisayar gruplar? a?aç topolojisindeki dallar? içerecek ?ekilde ba?lanabilir yada yuvarlak topolojiye sahip bir bilgisayar a?? do?rusal topolojiye sahip bir bilgisayar a??na ba?lanabilir. Burada önemli olan iki farkl? yap?n?n birbirine ba?lanmas? esnas?nda gerek donan?m?n gerekse yaz?l?m?n birbiriyle uyum sa?lamas? ve bu uyumu sa?lamak için iki yap? ile uyumlu ara birimler kullanmakt?r.

Bir yerel bilgisayar a??nda seçilmesi gereken ikinci parametre veri iletim ortam?d?r. En yayd?n olarak kullan?lan telli veri iletim bükülü çift,koaksiyel kablo ve fiber optik kablodur.

?ki türlü bükülü kablo vard?r. Bunlardan ilki korumal?, ikincisi ise korumas?zd?r. Asl?nda bükülü çift kablo telefon kablolar?ndan pek farkl? de?ildir. Fark?; telefon kablolar?ndakinin aksine, çift kablonun birbiri etraf?na daha s?k bükülü olmas?d?r. Bu tür kablolar esas olarak y?ld?z ve a?aç topolojisine sahip a?larda kullan?l?r. Di?er ileti?im ortamlar?na göre daha ucuz ve elastik olmalar? ve kolayca dö?enebilir olmalar? önemli avantajlar?ndand?r. Bir ba?ka hususta kablo iletkenlerinin tek damar olmas? veya birçok ince damardan olmas? ve her bir damar?n elektrolitik bak?rdan yada kalay kapl? elektrolitik bak?rdan imal edilmi? olmas?d?r. Tek damarl? kablolar?n sabit ba?lant?larda (kablo kanal? içine veya kablo raf? üzerine), çok damarl? kablolar ise hareketli (bilgisayarla priz aras?nda) ba?lant?larda kullan?lmas? gerekir.

Koaksiyel kablo, merkezde bilgiyi ileten bir iletken ve onu tel bir kafes ?eklinde çepeçevre saran bir ba?ka iletkenden olu?ur ve anten kablolar?na benzer. Özellikle do?rusal topolojiye sahip a?larda kullan?l?r. Esas itibariyle kullan?m amaçlar?na uygun olarak orta iletkenin çap?, karakteristik empedans?, ekran kesiti, kablonun çekim türü gibi birçok özelli?i dikkate al?narak birçok ?ekilde imal edilmekte ise de bilgisayar ileti?iminde kullan?lan iki türü vard?r. Bunlardan ilki ince koaksiyel kablo(thin ethernet cable), di?eri ise kal?n koaksiyel kablo(thick ethernet cable) olarak adland?r?l?r ve farkl? karakteristiklere sahiptirler. ?nce koaksiyel kablonun en çok kullan?lan örne?i 50 ohm karakteristik empedansa sahip, 0.25 inç çap?nda RG-58 kablosu, kal?n koaksiyel kablonun ki ise 0.4 inç çap?nda RG-6 kablosudur.

Fiber optik kablo, di?erlerinden daha farkl? olarak, ???k demetini cam fiberlerinden olu?mu? olan kabloda yayarak iletim sa?lar. ?letim h?z? di?erlerine göre çok daha h?zl?d?r. I??k ile iletim yapt??? için elektromanyetik ???malara maruz kalmaz. Ancak, daha pahal? ve elastiktir. Son zamanlarda en yayg?n kullan?m? da ring topolojiye sahip a?lar üzerindedir. ?irketimiz uygulamalar?nda 200 mt ve daha uzak binalar aras?nda kullan?lmaktad?r.

Kullan?lan topoloji ve iletim ortam?na göre yerel bilgisayarlar a??nda bilgi iletim h?z? da de?i?ir. Bilgi iletim h?z? bo? birimi ile gösterilir ve saniyede iletilen bit anlam?na gelir.

A??n h?z?n? belirleyen esas faktör yukar?da say?lanlar?n d???nda, bu konuda belirlenmi? olan standartlard?r. Bugün bütün yerel bilgisayar a?lar?, Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü (IEEE) taraf?ndan belirlenmi? olan ve daha sonra uluslar aras? standartlar organizasyonu taraf?ndan uluslar aras? yap?lan bir dizi standarda uymak zorundad?rlar. Bunlar?n en ünlü olanlar? IEEE-802 serisi yada o serinin uluslar aras? kar??l??? olan ISO-8802 serisi standartlar?d?r. Asl?nda bu standartlar yerel bilgisayar a??n?n ne ?ekilde kurulaca??n? de?il bilgisayar a??nda bilginin nas?l paketlenece?ini ve transfer edilece?ini belirler. ISO nun belirlemi? oldu?u Aç?k Sistem Ba?lant?s? a? referans modeline göre bir bilgisayar ba?lant?s? yedi katmandan olu?ur. Bu katmanlar?n her biri di?er katmanlar? tamamlayan özellikte; yani kendisinden önceki ve sonraki ile arabirim olma özelli?inde ve tek ba??na tan?ml? bir görevi yerine getirebilecek yeterliliktedir.


?NTERNET ER???M?

?nternet de?i?ik yap?daki donan?mlara ve i?letim sistemlerine sahip bilgisayar aglar?n?n birbirlerine ce?itli haberle?mne hatlar? ile ortak bir iletim protokolü kullan?lmas?yla ba?land??? dünya çap?nda bir bilgisayar a??d?r.

Bu a? üzerindeki sistemler birbirleri ile kesintisiz 24 saat veri ileti?imi ve haberle?me imkan?na sahiptirler.?nternet vas?tas?yla dünyan?n herhangi bir yerindeki internet kullan?c?s? baska bir yerdeki kullan?c? ile bu sistem üzerinden haberle?ebilir.?nternetin bir sahibi yoktur ancak düzenli çal??mas?n? saglayan gönüllü kuruluslar vard?r.

?nternetin temel i?levi haberle?medir ilk önce teknolojik haberle?me amaçlan?rken evrenselle?mesini takiben günümüzde her türlü konuda haberle?me yapmak mümkün hale gelmi?tir.