Salih TOPALOĞLU

Her yanı karışıklık sebepleriyle tehdit edilirken fevkalade bir nizam, serseri ve başıboş gibi görünen dev cisimleriyle mâlemâlken alabildiğine bir ahenk düşündürücü ve hayret vericidir.

Crab Nebulası içinde yer alan pulsar, saniyede 30 defa göz kırpmakta yani kendi etrafında dönmektedir. Keşfedilme tarihi olan 1969'dan bu yana en hızlı dönen pulsar olarak bilinmekteydi. Fakat astronomlar Puerte Rico'daki 500 metrelik radyo teleskopla Crap Pulsarın-dan 20 kere daha hızlı olmak üzere saniyede 642 defa dönen yeni bir pulsar keşfetmişlerdir.

Pulsarlar, düzenli aralıklarla kısa fakat şiddetli radyasyon yayan nötron yıldızlarıdır. Nötron yıldızları, süpernova patlamasından sonra kalan kütleyle mütenasib olarak yıldızın kendi üzerine çökmesi neticesinde meydana gelen minicik yıldızlardır. Yeni pulsar dördüncü Cambridge radyo katalogunda 4C 21.53 koduyla bilinmektedir. 5 km. çapından daha küçük bir küre içerisine iki veya üç güneş kütlesinde maddenin sıkışmasıyla meydana gelmiş, bir cisimdir. 4C 21.53, bizden yaklaşık 5000 ışık yılı ötedeki Vulpecula (tilkicik) takim yıldızında yer almaktadır.

Yeni pulsarın en enterasan tarafı, muhteşem enerjisidir. Yaymış olduğu enerji muhtemelen güneşin yaydığı enerjiden 100 milyon defa daha fazladır. Astronomlar şimdiye kadar pulsarların bu korkunç enerjilerini nasıl yaydıklarına dair hiç bir izaha sahip değillerdir. Bu cisimlerin kendi etraflarında yaptıkları çok hızlı dönüşleri de ilim adamları için halledilmesi gereken başka bir problemdir.

4C 21.53 için hesaplanan kütle (2,3 güneş kütlesi) nötron yıldızlarının meydana gelmesi için hesaplanan üst sınırdan fazladır. Bundan dolayı niçin kendi üzerine çöküp bir karadelik olmadığı da izah gerektiren başka bir meseledir.

Bir nazariyeye göre yeni pulsar, enerjisini Crab Pulsarı gibi aynı tarzda yaymaktadır. Radyo astronomi sayesinde semavi cisimler ve bu cisimlerde meydana gelen hadiseler hakkında yeni yeni malumatlar elde etmekteyiz. Resimde Arecibo radyo teleskobu ve çalışma prensibi görülmektedir.
(Proton ve elektronların ışık hızına yakın bir şekilde hızlandırılmasıyla.) Fakat 4C 21.53 enerjisini Crab Pulsarından 100 defa daha hızlı bir şekilde kaybediyor olmalıdır. Crab Pulsarının çapı yeni pulsarın yarısı ve kütlesi onun üçte-biri kadardır.

Son 15 senede astronomlar yaklaşık 400 pulsar keşfetmişlerdir. 100.000 kadar nötron yıldızının da bizim galaksimizin sınırları içerisinde olabileceğinde mutabıktırlar.