A. Kadir ERYILMAZ

SPS filolarına kim sahip olacak? SPS'ler herhangi bir milletin malı olmasından çok bütün insanlığa faydalı olmalıdır. Çok tatmin edici bir teklif onların İntelsat'a benzer milletlerarası bir teşkilatın kontrolu altında idare edilmesidir. İntelsat; dünyanın haberleşme uyduları şebekesine sahip olup onun işletmesini üslenen milletlerarası bir organizasyondur. Böyle milletlerarası organizasyon, geniş çapta SPS çalışmalarına başlamadan önce geostationary yörüngenin kullanılması ve mikrodalga ışınları için frekans tahsisi gibi lüzumlu andlaşmaları garanti altına alır. Beynelmilel olarak kabul edilen uydular düşman milletlerce yapılacak müdahale ve saldırılara daha az hedef olur. SPS'lerin kaşifi olarak bilinen P. Glaser Sunsat Enerji Konseyi denilen bir komisyon kurmuştur. O, bu komisyonun ileride enerji uydularını idare edecek milletlerarası bir teşkilat haline gelmesinden ümitlidir. İşte böyle bir anda Sunsat'ın gayesi SPS'leri bütün dünyaya tanıtmakla birlikte milletlerarası bir araştırmayı teşvik etmektir.

SPS'leri etkileyen bütün maliyetlerin başında yeryüzünden inşa malzemelerini fezaya gönderme maliyeti gelmektedir. Bu maliyet her uydu için yapılacak masrafın yarısı demektir. Güneş enerjisi uyduları çok büyük ve ağırdır. Uzay mekiği bir defada fezaya 29 ton yük götürebilir. Bu ağırlık küçük Ölçüde SPS tecrübeleri yapmak İçin kafidir. Fakat 50000 ton veya daha fazla ağırlıkta olan tam kapasitede bir uydu sistemi inşasına gelindiğinde 500 ton kadar yük taşıma kapasitesine sahip bir süper-mekik filosu gereklidir.

SÜPER MEKİKLER
NASA tarafından tasarlanan ağır yükleri fezaya taşıyacak araç, iki safhada kullanılacak roketlere sahiptir. Fakat bu roketlere o şekilde kanat takılmıştır ki roketlerin herbiri kalktığı piste tekrar inebilir. Böylece bu roketler daha sonraki uçuşlarda tekrar kullanılır. "Boeing Uzay Araştırmaları bürosu" tarafından ortaya atılan bir başka planda ise Apollo kapsülü gibi muazzam bir büyüklükte kargo (yük) roketin tek safhada kullanılması düşünülmüştür. 60 metre uzunluğunda bu dev roket her uzay seferinden sonra Cape Canareval'. da sumî göle iniş yapar. Roket daha sonra ikinci bir uçuşa hazırlanır.

Fezaya yük taşıma aracı her ne şekilde tasarlanırsa tasarlansın SPS inşa programcıları yıllarca sonra bir gün bu araçları fezaya dik olarak gönderme ihtiyacını duyacaklardır. Böyle bir ihtiyaç yeryüzünde uçuş yapan uçaklarda pek önemli olmamasına rağmen uzay uçuşları için emsali görülmemiş bir gelişmedir. Fakat uzaya yapılacak böyle pek çok uçuşlar neticesinde çıkacak ekzos gazlarının atmosferi kirletme tehlikesi vardır. Diğer bir tehlike ise iyonesferin süper mekik uçuşları sebebiyle, radyo yayınlarının sık sık kesilmesi ve hatta iklimlerin değişmesiyle zarar görmesidir.

Feza araçlarının atmosferde sık sık uçması problemine çözüm vardır Fakat bu cesaret isteyen bir çözümdür. Malzemeleri yeryüzünden fezaya taşıma yerine Ay'dan bu malzemeleri temin etmek mümkündür. Bu Amerikan fizikçisi Gerard O'Neil tarafından tercih edilen bir çözüm tarzıdır. Kendisi daha önce uzayda Ay'daki materyallerden yapılmış koloniler kurmayı teklif etmiştir. Ay üssünde çalışan işçiler Ay toprağı paketlerini uzaydaki yörüngeye roketle gönderirler. Bu yörüngeye gelen paketler yakalanır ve bu paketlerdeki toprağın İhtiva ettiği metalleri çıkarmak için gereken muameleler yapılır. İlk koloniler kurulduğunda, işçiler kütle olarak SPS'leri üretmek için onda barınırlar. Daha sonra SPS'lerden elde edilen elektriğin yeryüzünde satılmasından elde edilen gelirle bu proğram finanse edilir. Uzayda kolonileri kurma herkes tarafından da kabul edildiği gibi zor ve pahalı olmasına rağmen, O'Neil "dünyanın enerji ihtiyacı o kadar hızlı büyüyecek ki fezada uyduları inşa etmek yeryüzünden uydu parçalarını fırlatmadan daha ucuz olacaktır" diyor.

SPS fikrinin pratikliğini ve muhitî tehlikelerini gösterecek bir geliştirme programı gereklidir. Bu geliştirme programı esnasında SPS alt sistemleri (güneş pilleri ve elektronik parçalar gibi) uzun süre test yapmak için fezaya bir mekik vasıtasıyla gönderilir. Kirişlerin otomatik montajı ve diğer yapılardaki tecrübeler robot tarafından yapılır. Böyle işlerin hepsinde muvaffak olunursa, muhtemelen gelecek 10 yıl içinde yörüngede yeryüzüne bir milyon wat enerji gönderme kapasitesine sahip bir test uydusu çalışmaya başlayacaktır.

İlk SPS modelinin yörüngede normal olarak çalıştığı İspat edildiğinde, gelecek yüzyılın başlarında tam kapasitede çalışacak ilk güneş enerji istasyonları kurmak için ağır yük taşıyan feza araçlarıyla çalışmalar başlayabilir.



{*) SPS: Solar Power Stalite, Güneş Enerji Uydusu.


Insight'den tercüme edilmiş ve derlenmiştir.