Hukuk Tarihi Açisindan Osmanli Arşivi

ASİ aLi · 07-25-2008, 08:15 PM

Prof. Dr. Ahmed Akgündüz
Rotterdam İslam Üniversitesi Rektörü

1. Genel Olarak
Bir hukuk sistemi ancak tatbik edilirse bütün yönleriyle anlaşılır. Hukuk tarihimizin 986 senesini teşkil eden İslam Hukukunun tatbikat örnekleri, bütün yönleriyle sadece Osmanlı arşivinde bulunmaktadır. Türklerin Müslüman olmalarından sonraki devrenin ilk sınırını Karahanlılar Devleti, son sınırını ise Osmanlı Devleti teşkil etmektedir. Türk Hukuk Tarihinin incelenmesi zaruri olan en geniş devresi, bu devredir. Zira 940 ila 1926 tarihleri arasındaki 986 yıllık zaman bu devreyi oluşturmaktadır. Türklerin en büyük ve en uzun ömürlü iki büyük devleti yani Selçuklu ve Osmanlı Devleti de bu devreye rastlar. Hatta bazı tarihçiler bu devreyi, 1) İslâmlaşma Devri, 2) Selçuklu devri, 3) Osmanlı Devri diye üçe ayırırken[1]; bazı araştırmacılar da 1) Tanzimat’tan Önceki Dönem, 2) Tanzimat’tan sonraki Dönem diye ikiye ayırmaktadırlar[2].
Kanaatimize göre 986 yıllık dönem içinde bütün Müslüman Türklerin hukuk tarihine hâkim olan sistem İslâm Hukukudur. Dönemin başında (İslâmlaşma safhasında) ve sonunda (Tanzimat’tan sonra) meydana gelen değişiklik, Türk Hukuk Tarihi açısından ayrı bir dönemi ortaya çıkarmaz. Zira başta ve sondaki farklılık % 30 nispetindedir.
Burada meseleyi yakından ilgilendiren bir hususu arz etmek istiyorum: 1985 Mayısında Vakıf Müsessesesi adlı tezimle ilgili araştırmalar için gittiğim Kuveyt Üniversitesi Şerî’at Fakültesinde, başta Prof. Dr. Zekiyyüddin Şa’ban olmak üzere İslâm Hukuku hocaları, doktora tezimin Vakıfla ilgili olduğunu duyunca bıyık altından gülmeye başladılar. Zekiyyüddin Şa’ban kendi kitabını bana takdim ettikden sonra, El-Kübeysî’nin ve Ebu Zehra’nın kitaplarından da bahsetti. Benim böyle bir çalışma yapmamın lüzumsuz olacağını ve bunun yerine kendi kitabını Türkçeye tercüme etmemin yerinde olacağını ifade etti. Ben de hürmetle ve muhabbetle mukabelede bulundum ve kendilerinin bu hususda bir talebeleri olacağımı söyledim. Arkasından fıkıh kitaparında “vakf-ı nükûd” olarak bilinen para vakfı meselesini kendilerine sordum. Bana bahsedilen kitapları söylediler ve özellikle El-Kübeysî’nin Ahkâm’ül-Evkâf adlı eserini tavsiye ettiler. Gördüğümü ve mütalaa ettiğimi söyledim. Bunun üzerine bana İbn-i Kudame’nin El-Muğnî’sini ve İmam Nevevî’nin El-Mecmû‘ adlı eserini tavsiye eylediler. Onları da gördüğümü ve yeterli izahat bulamadığımı anlattım. Bu sefer şaşkınlık sırası onlara ve konuşma hakkı da bize geçmişti. Özetle o muhterem hocalarıma şunu anlattım:
“Sadece Kanunî zamanında para vakfı ile alakalı ona yakın bugünün tabiriyle mastır veya doktora tezi mahiyetinde bulunan Risâle telif edilmiş ve Kanunî’ye sunulmuştur. Ayrıca Osmanlı Şer‘iye Sicillerinde 100.000’den fazla para vakfı ile alakalı Şer‘iye Mahkemesi kararı vardır. Osmanlı Arşivindeki vesikaları ve nizâmnâmeleri de ilâve ederseniz, sadece para vakfı müstakil bir doktora tezi olabilecek kadar geniştir. Bu sebeple, bir hukuk sistemi, en iyi şekilde tatbik edildiği yerde ve tatbik belgeleri incelendikten sonra anlaşılır.”
Bu kısa cevabımdan hayrete düşen başta Zekiyyüddin Şa‘ban olmak üzere bütün Hocalar,“Osmanlı tatbikatı tetkik edilmeden hiçbir İslâm Hukuku konusu tam olarak araştırılamaz. Biz genç Türk Hocasından özür diliyoruz. Eğer bu çalışmayı tamamlamazsanız, vakıf hukuku eksik olur” dediler ve bana vakıf ile alakalı kitaplarını bizzat imzalayarak hediye ettiler.
O zaman şunu söylemek mümkündür: Osmanlı Arşivindeki belgeler, Osmanlı Devletinin ifa ettiği hizmetlerin hukuka uygun olup olmadığını gösteren müşahhas göstergelerdir. Türk hukuk tarihinin, özellikle idare ve anayasa hukuku, devletler umumi hukuku ve mali hukuk ile alâkalı en önemli uygulama örnekleri bu arşivde bulunmaktadır. Tanzimat’tan sonra söz konusu arşiv hukuk tarihinin birinci elden kaynağı haline gelmiştir. Zira Tanzimat sonrası hukukun her dalına ait hukukî düzenlemelerin orijinalleri, gerekçeleri ve diğer ilgili evrak, bu arşivde saklanmaktadır. Özetle şunu ifade edelim ki: Osmanlı hukuku ile ilgili olarak, bu arşive başvurulmadan yapılan her çalışma, mutlaka eksiktir. Aynı şekilde, İslâm hukukuna ait temel eserlere müracaat edilmeden sadece arşiv belgelerine dayanarak Osmanlı hukuku hususunda yapılan her araştırma da eksik kalacaktır. Zira bu iki kaynak birbirinin mütemmim cüz’üdürler.
Osmanlı Arşivlerinin hukuk tarihimiz açısından arz ettiği önemi şu sistematik içinde açıklamamız mümkündür:

2. Devletin Temel Erklerine Göre Arz Ettiği Önem

Bilindiği gibi devletin üç temel erki vardır; Yasama, Yürütme ve Yargı. Eğer Şer’iye Sicillerini de beraber mütalaa edersek, Osmanlı Arşivleri her üç yasama erkinin de uygulama belgelerini teşkil eder.

2. 1. Yasama Organı Açısından Arz Ettiği Önem

Hukuk tarihinin en önemli kaynağı olan yasama organına ait düzenlemeler, burada geniş anlamda resmî bir şahıs veya heyet tarafından tanzim edilen hukukî hükümler mecmuası şeklinde anlaşılmalıdır. Anadolu Selçukluları zamanında başlayan ve Osmanlı Devletinde devam eden Kanunnâmeler, resmî olarak mahkemelerde ve diğer resmî dairelerde esas alınan önemli hukukî düzenlemelerdir. Bunların arasında Fâtih, Kanunî, Tevkiî Abdurrahman Paşa (I087/1676), III. Ahmed ve IV Murad Kanunnâmeleri kesinlikle ihmal edilmemelidir. Tanzimata kadar bu kanunnâmeler ve fıkıh kitapları, Osmanlı Devletinin yazılı hukuku olarak kabul edilmiştir. Fıkıh kitapları tamamen şer’î hukuka, kanunnâmeler ise şer’î esaslara dayalı olarak sonradan meydana getirilen örfî hukuka kaynaklık etmişlerdir. Tanzimat’tan sonraki tedvin hareketleri sonucu ortaya çıkan hukukî düzenlemelerin temelini de bunlar teşkil etmiştir

07-25-2008, 08:15 PM	#1 (permalink)
ASİ aLi Yeni Üye ASİ aLi Şuan Çevrimdışı Kayıt Tarihi: Jun 2008 Nerden: bilmem...mekanım belli..giren çıkamaz. Mesajlar: 589 Rep Gücü: 1 Rep Puanı: 1 Rep Derecesi:	Hukuk Tarihi Açisindan Osmanli Arşivi Prof. Dr. Ahmed Akgündüz Rotterdam İslam Üniversitesi Rektörü 1. Genel Olarak Bir hukuk sistemi ancak tatbik edilirse bütün yönleriyle anlaşılır. Hukuk tarihimizin 986 senesini teşkil eden İslam Hukukunun tatbikat örnekleri, bütün yönleriyle sadece Osmanlı arşivinde bulunmaktadır. Türklerin Müslüman olmalarından sonraki devrenin ilk sınırını Karahanlılar Devleti, son sınırını ise Osmanlı Devleti teşkil etmektedir. Türk Hukuk Tarihinin incelenmesi zaruri olan en geniş devresi, bu devredir. Zira 940 ila 1926 tarihleri arasındaki 986 yıllık zaman bu devreyi oluşturmaktadır. Türklerin en büyük ve en uzun ömürlü iki büyük devleti yani Selçuklu ve Osmanlı Devleti de bu devreye rastlar. Hatta bazı tarihçiler bu devreyi, 1) İslâmlaşma Devri, 2) Selçuklu devri, 3) Osmanlı Devri diye üçe ayırırken[1]; bazı araştırmacılar da 1) Tanzimat’tan Önceki Dönem, 2) Tanzimat’tan sonraki Dönem diye ikiye ayırmaktadırlar[2]. Kanaatimize göre 986 yıllık dönem içinde bütün Müslüman Türklerin hukuk tarihine hâkim olan sistem İslâm Hukukudur. Dönemin başında (İslâmlaşma safhasında) ve sonunda (Tanzimat’tan sonra) meydana gelen değişiklik, Türk Hukuk Tarihi açısından ayrı bir dönemi ortaya çıkarmaz. Zira başta ve sondaki farklılık % 30 nispetindedir. Burada meseleyi yakından ilgilendiren bir hususu arz etmek istiyorum: 1985 Mayısında Vakıf Müsessesesi adlı tezimle ilgili araştırmalar için gittiğim Kuveyt Üniversitesi Şerî’at Fakültesinde, başta Prof. Dr. Zekiyyüddin Şa’ban olmak üzere İslâm Hukuku hocaları, doktora tezimin Vakıfla ilgili olduğunu duyunca bıyık altından gülmeye başladılar. Zekiyyüddin Şa’ban kendi kitabını bana takdim ettikden sonra, El-Kübeysî’nin ve Ebu Zehra’nın kitaplarından da bahsetti. Benim böyle bir çalışma yapmamın lüzumsuz olacağını ve bunun yerine kendi kitabını Türkçeye tercüme etmemin yerinde olacağını ifade etti. Ben de hürmetle ve muhabbetle mukabelede bulundum ve kendilerinin bu hususda bir talebeleri olacağımı söyledim. Arkasından fıkıh kitaparında “vakf-ı nükûd” olarak bilinen para vakfı meselesini kendilerine sordum. Bana bahsedilen kitapları söylediler ve özellikle El-Kübeysî’nin Ahkâm’ül-Evkâf adlı eserini tavsiye ettiler. Gördüğümü ve mütalaa ettiğimi söyledim. Bunun üzerine bana İbn-i Kudame’nin El-Muğnî’sini ve İmam Nevevî’nin El-Mecmû‘ adlı eserini tavsiye eylediler. Onları da gördüğümü ve yeterli izahat bulamadığımı anlattım. Bu sefer şaşkınlık sırası onlara ve konuşma hakkı da bize geçmişti. Özetle o muhterem hocalarıma şunu anlattım: “Sadece Kanunî zamanında para vakfı ile alakalı ona yakın bugünün tabiriyle mastır veya doktora tezi mahiyetinde bulunan Risâle telif edilmiş ve Kanunî’ye sunulmuştur. Ayrıca Osmanlı Şer‘iye Sicillerinde 100.000’den fazla para vakfı ile alakalı Şer‘iye Mahkemesi kararı vardır. Osmanlı Arşivindeki vesikaları ve nizâmnâmeleri de ilâve ederseniz, sadece para vakfı müstakil bir doktora tezi olabilecek kadar geniştir. Bu sebeple, bir hukuk sistemi, en iyi şekilde tatbik edildiği yerde ve tatbik belgeleri incelendikten sonra anlaşılır.” Bu kısa cevabımdan hayrete düşen başta Zekiyyüddin Şa‘ban olmak üzere bütün Hocalar,“Osmanlı tatbikatı tetkik edilmeden hiçbir İslâm Hukuku konusu tam olarak araştırılamaz. Biz genç Türk Hocasından özür diliyoruz. Eğer bu çalışmayı tamamlamazsanız, vakıf hukuku eksik olur” dediler ve bana vakıf ile alakalı kitaplarını bizzat imzalayarak hediye ettiler. O zaman şunu söylemek mümkündür: Osmanlı Arşivindeki belgeler, Osmanlı Devletinin ifa ettiği hizmetlerin hukuka uygun olup olmadığını gösteren müşahhas göstergelerdir. Türk hukuk tarihinin, özellikle idare ve anayasa hukuku, devletler umumi hukuku ve mali hukuk ile alâkalı en önemli uygulama örnekleri bu arşivde bulunmaktadır. Tanzimat’tan sonra söz konusu arşiv hukuk tarihinin birinci elden kaynağı haline gelmiştir. Zira Tanzimat sonrası hukukun her dalına ait hukukî düzenlemelerin orijinalleri, gerekçeleri ve diğer ilgili evrak, bu arşivde saklanmaktadır. Özetle şunu ifade edelim ki: Osmanlı hukuku ile ilgili olarak, bu arşive başvurulmadan yapılan her çalışma, mutlaka eksiktir. Aynı şekilde, İslâm hukukuna ait temel eserlere müracaat edilmeden sadece arşiv belgelerine dayanarak Osmanlı hukuku hususunda yapılan her araştırma da eksik kalacaktır. Zira bu iki kaynak birbirinin mütemmim cüz’üdürler. Osmanlı Arşivlerinin hukuk tarihimiz açısından arz ettiği önemi şu sistematik içinde açıklamamız mümkündür: 2. Devletin Temel Erklerine Göre Arz Ettiği Önem Bilindiği gibi devletin üç temel erki vardır; Yasama, Yürütme ve Yargı. Eğer Şer’iye Sicillerini de beraber mütalaa edersek, Osmanlı Arşivleri her üç yasama erkinin de uygulama belgelerini teşkil eder. 2. 1. Yasama Organı Açısından Arz Ettiği Önem Hukuk tarihinin en önemli kaynağı olan yasama organına ait düzenlemeler, burada geniş anlamda resmî bir şahıs veya heyet tarafından tanzim edilen hukukî hükümler mecmuası şeklinde anlaşılmalıdır. Anadolu Selçukluları zamanında başlayan ve Osmanlı Devletinde devam eden Kanunnâmeler, resmî olarak mahkemelerde ve diğer resmî dairelerde esas alınan önemli hukukî düzenlemelerdir. Bunların arasında Fâtih, Kanunî, Tevkiî Abdurrahman Paşa (I087/1676), III. Ahmed ve IV Murad Kanunnâmeleri kesinlikle ihmal edilmemelidir. Tanzimata kadar bu kanunnâmeler ve fıkıh kitapları, Osmanlı Devletinin yazılı hukuku olarak kabul edilmiştir. Fıkıh kitapları tamamen şer’î hukuka, kanunnâmeler ise şer’î esaslara dayalı olarak sonradan meydana getirilen örfî hukuka kaynaklık etmişlerdir. Tanzimat’tan sonraki tedvin hareketleri sonucu ortaya çıkan hukukî düzenlemelerin temelini de bunlar teşkil etmiştir Siyah beyaz filmlerde izleniyordu ask, Annem aglardI onLarI izlerken, Bense GüLerdim, Komik, Ve sacma geliyordu, Simdi siyah beyaz bir filmi yasIYoruz, SiyaHI ben,beyaZI sensiz, Tarifi yok Tarif ediLemiyorsun, Ama ne oLursa olsun yüregim seni cok tuttu, Bilki arTIK hep sen izleniyorsun....

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal gösterime geğ Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
\|\|\|\|\| 2009 FuLL Anti-Virüs ProgramLarı Arşivi \|\|\|\|\|	By_aLpKuN	Güvenlik ve Antivirüs Programları	3	09-09-2008 02:37 PM
Türk Hukuk Biyografyasi	ASİ aLi	Hukuk	0	07-25-2008 08:15 PM
Devletin Temel Nitelikleri	Kurtarici	Hukuk	1	07-25-2008 08:50 AM
Hukuk Ve Yargi	Kurtarici	Hukuk	2	07-18-2008 12:53 AM
Devlet Memurlari Kanunu 9-10	TÜRKBEYİ	Hukuk	7	06-28-2008 11:46 PM

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)