Anadolu'daki millî uyan??, Samsun, Sivas, Erzurum ve Trabzon bölgeleriyle, buralara kom?u yerlerde mutlak bir otorite ile teçhiz edildi. Galip devletlerin bu bölgelerdeki ?ikâyetlerine yol açan asayi?sizliklere bir son verilmesi, ordu te?kilat?n?n da??t?lmas? ve silahlar?n toplanmas? gibi hizmetlerin yerine getirilmesiyle görevlendirilerek "ordu müfetti?li?i"ne tayin edilen Mustafa Kemal Pa?a'n?n Samsun'a ç?k???yla (19 May?s 1919), millî uyan??, düzenli bir direni?e dönü?me ?ans?na kavu?tu. Mustafa Kemal'in icraat?, bir müddet sonra, ?tilaf devletlerinin tedirginli?ine yol açarak, kendisinin geri ça??r?lmas? için, Bâb?âli'yi harekete geçirdi. ?stanbul'dan yap?lan bask?lar neticesinde askerlikten istifa eden Mustafa Kemal Pa?a, "sîne-i millete" döndü?ünü bildirerek, Anadolu'daki millî direni?i düzenlemeye devam etti. Erzurum (23 Temmuz 1919) ve Sivas (4 Eylül 1919) kongreleri tertiplendi. Özellikle millî s?n?rlar içinde vatan?n bütünlü?ü ve bölünmezli?i, yabanc? i?gal ve tecavüzlere kar?? milletin direnme hakk? bulundu?u, merkezî hükümetin aczi halinde, Anadolu'da geçici bir hükümetin kurulmas? gibi önemli kararlar al?narak ilan edildi. Millî direni? cemiyetleri, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ad? alt?nda bir arada topland?. Mustafa Kemal, bu kongre ve cemiyetlerin ba?kanl???na seçilerek, liderlik rolünü kabul ettirdi. Anadolu'da geli?en millî hareket, galip devletlerin kontrolündeki ?stanbul hükümetinin sevkiyle sahneye ç?kart?lan Anzavur Pa?a kumandas?ndaki Kuvâ-yi ?nzbâtiyye adl? kuvvetlerle ezilmek istendi. Ba?ar?s?zl?k, Damad Ferid hükümetinin istifas? ile sonuçland? ve Ali R?za Pa?a hükümeti kuruldu (2 Ekim 1919). Millî direni? hareketiyle irtibat ve görü?meyi gerekli gören yeni hükümet, Amasya'da Mustafa Kemal ile görü?melere giri?ir. Bu görü?mede özellikle, yeni seçimlerle ilgili baz? kararlar al?n?r (Amasya Mülâkat?, 22 Ekim 1919). Ancak yeni meclisin ?stanbul'da toplanmas?n?n, güvenlik sebebiyle mahzurlu oldu?unun tesbiti, ileri görü?lülük arz eden bir önem ta??maktad?r. Bu arada Sivas'ta yap?lan bir toplant?da, millî hareketin sevk ve idaresini yürüten Heyet-i Temsiliyye'nin, bundan böyle Ankara'da faaliyet göstermesine karar verildi (29 Kas?m 1919). Millî gaye ve hedefleri ve millî s?n?rlar? belirleyen bir belge (Mîsak-? Millî) haz?rlanarak ilan edildi. Her ?eye ra?men yine ?stanbul'da toplanan meclis (12 Ocak 1920), bu millî yemini resmen kabul ve bütün dünyaya ilan ederek tarihî bir görevi yerine getirmi? oldu (17 ?ubat 1920). Bunun üzerine, Bat?da Yunan kuvvetleri taarruza geçerek i?gal bölgelerini geni?letmeye, Do?uda Ermeniler, kanl? tecavüzlerini artt?rmaya ba?lad?lar. ?stanbul'daki i?gal kuvvetleriyse, resmî dairelere zorla girerek, ?ehre bir daha el koydular (16 Mart 1920). Meclis da??ld?, kaçan milletvekilleri Ankara'ya gittiler. Damad Ferid'in tekrar sadarete getirilmesiyle, bu tecavüzler tekemmül etti (5 Nisan 1920). Yeni hükümet, çaresizli?ini, Mustafa Kemal Pa?a'y? askerlikten tard ve idam cezas?na mahkûm etmekle gösterdi (11 May?s 1920).

Bar?? antla?mas? için yap?lan görü?meler ise, Paris'te devam etmekteydi. Müttefiklerin haz?rlad?klar? bar??, Osmanl? ?mparatorlu?u'nu tamamen parçalamakta, geriye kalan Türklere, küçük bir toprak parças?n? bile çok görmekteydi. Bat? Anadolu'da Yunan i?gali, Bizans hayallerini gerçekle?tirerek boyutlar alarak bir ilhaka dönü?ürken, bütün Trakya, Yunanistan'a b?rak?l?yordu. Do?uda bir Ermenistan kurulmas? öngörülüyor, güney ve güneybat?da Frans?z ve ?talyan nüfuz bölgeleri olu?turuluyordu. Bo?azlar bölgesi, özel ve müstakil bir idareye b?rak?lmaktayd?. Do?udaki Kürtlerin, antla?man?n imzalanmas?ndan bir y?l sonra, ayr? bir devlet kurmak istemeleri halinde, buna, ?ngiliz mandaterli?inde olmak kayd?yla izin verilmesi karar alt?na al?n?yordu. Bu gibi ?artlar?yla gerçek bir ölüm ferman? olan bu bar?? antla?mas?, 22 Temmuz 1922'de toplanan Saltanat ?ûrâs?'nda görü?üldü. Müttefiklerin, ?stanbul'u Yunan i?galine terk edecekleri tehditleri ve genel ümitsizlik hali içinde, bar?? antla?mas?n?n Osmanl? delegeleri taraf?ndan imzalanmas?na (10 A?ustos 1920, Paris/Sevr Antla?mas?) raz? olundu. Ancak padi?ah taraf?ndan tasdik olunmad?. Antla?may?, sadece Yunanistan parlamentosu tasdik etti. Bar?? antla?mas?na ra?men Yunanl?lar, Bat? Anadolu'daki ileri harekât ve i?gallerine kanl? bir ?ekilde devam ettiler. 23 Nisan 1920'de Ankara'da aç?lan Büyük Millet Meclisi, 19 A?ustos'taki tarihî toplant?s?nda, Sevr Antla?mas?n? kabul eden Saltanat ?ûrâs? âzalar?n? ve antla?maya imza koyan delegeleri "vatan haini" olarak ilan etti ve antla?may? tan?mad???n? bütün dünyaya bildirdi. Do?uda Ermenilerin tecavüzleri, Kâz?m Karabekir Pa?a kumandas?ndaki kuvvetlerle önlenmeye; bat?daki Yunan ilerlemeleri, da??n?k millî güçlerin birle?tirilmesi ve nizamî bir ordu kurulmas? faaliyetleriyle kuvvet bulacak olan Bat? Cephesi Kumandanl???'n?n te?kili ile (Ali Fuad Cebesoy, ?smet ?nönü) durdurulmaya çal???ld?. Ermenilerle sürdürülen sava?, nihayet zaferle sonuçland?r?ld?. Yap?lan Gümrü Antla?mas?'yla (2/3 Aral?k 1920), "Doksanüç Harbi" kay?plar? geri al?narak, Ermeni hayallerine bir son verildi. Sovyetlerle yap?lan dostluk antla?mas?yla (16 Mart 1921) Ankara hükümeti, durumunu kuvvetlendirdi. Müttefiklerin, bar?? ?artlar?n? hafifletme te?ebbüsleri belirmeye ba?lad?. Bu do?rultuda toplanan Londra Konferans? (?ubat 1921), Anadolu için söz söyleme hakk?n?n Ankara hükümetinde oldu?unun kabullenilmesi yolunda önemli bir ad?m say?l?r. O s?rada Yunan kuvvetlerine kar?? kazan?lan II. ?nönü zaferi, milletin "makûs talihi"nin de de?i?mekte oldu?unun da i?areti olarak kabul edilir (31 Mart 1921. Anadolu'nun kurtulu?una gidecek olan yolun, Yunan kuvvetlerinin denize dökülmesiyle aç?laca??, art?k anla??lmaktayd?. Mustafa Kemal Pa?a idaresindeki Sakarya Meydan Sava?? (3 Eylül 1921), Ankara'ya kadar yakla?an Yunan kuvvetlerine a??r bir darbe vurdu. Zafer, Fransa ile müstakil bir bar?? yap?lmas?n? sa?lad? (20 Eylül 1921). Sevr, y?rt?lmaya ba?lam??t?. Mustafa Kemal Pa?a'n?n "ba?kumandanl?k" yetkileriyle donat?lm?? olarak, son hesapla?maya haz?rlad??? millî kuvvetler, nihayet, "Büyük Taarruz"u ba?latt?lar (27 A?ustos 1922). 30 A?ustos'ta Yunan kuvvetleri, a??r bir ma?lûbiyete u?rat?larak da??t?ld? ve Yunan ba?kumandan? esir al?nd?. Türk kuvvetleri, büyük bir zafer kazanarak, Bat? Anadolu'yu, Yunan i?gal kuvvetlerinden temizleyip, ?zmir'e girdiler (9 Eylül 1922). Büyük zafer, ?stanbul'da helecanla takip edildi ve pek çoklar? için beklenmedik bir geli?me olarak ?a?k?nl?kla kar??land?. Yunan kuvvetlerinin imhas?, Yunanistan'?n arkas?ndaki esas güç olan ?ngiltere'yi harekete geçirmi? ve ate?kes için ba?vurular artmaya ba?lam??t?. Mudanya Mütarekesi, fazla bir zorlukla kar??la??lmadan, Anadolu ve Trakya'n?n bo?alt?lmas? neticesini temin etti (11 Ekim 1922). Dü?man askerleri, geldikleri gibi çekilip gitmeye ba?lad?lar.

Son Osmanl? sadrazam? Tevfik Pa?a'n?n, Ankara hükümetiyle bar??ma te?ebbüsleri, kabul görmedi. Müttefiklerin, Lozan'da yap?lacak bar?? görü?melerine ?stanbul hükümetini de davet etmi? olmalar? ve bunu kabul eden Tevfik Pa?a'n?n bu istikametteki faaliyetleri, Ankara'da infialle kar??land? ve baz? acil ve tarihî kararlar?n al?nmas?n? kaç?n?lmaz k?ld?. Bu konudaki tart??malar, saltanat müessesesinin varl??? üzerinde yo?unluk kazanarak, nihayet 1 Kas?m 1922'de saltanat ilga edildi. Tevfik Pa?a, istifa etti (4 Kas?m 1922). Sultan Vahideddin, yeni bir sadrazam tayin etmemekle, Ankara hükümetinin karar?na boyun e?mi? oldu ve ?stanbul'dan ayr?lmak zorunda kald?. Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi, kendisini derhal hal ve ?skat edip, Abdülmecid Efendi'yi halife seçti (16 Kas?m 1922). Lozan Bar?? Antla?mas? (25 Temmuz 1923) ile ?stiklâl Sava?? ba?ar? ve zaferle sona erdirilmi?tir. Cumhuriyet'in ilan? (29 Ekim 1923) ve Gazi Mustafa Kemal Pa?a'n?n reisicumhur seçilmesiyle yeni devlet, merkezi Ankara olan (13 Kas?m 1923) bir Cumhuriyet haline geldi?i gibi, giri?ilecek köklü reformlar cümlesinden olarak, hilâfet müessesesinin ilgas? lüzumlu görüldü?ünden, bu tarihî müesseseye son verilerek (3 May?s 1924), son halife Abdülmecid Efendi ve bütün Osmanl? hânedan? mensuplar? da yurdu terke mecbur edildiler.