Türk Tiyatrosu Tarihi

03-31-2007, 09:17 PM

Türk Tiyatrosu Tarihi kökleri tarihin çok eski y?llar?na dayan?r. Ritüellerden ba?layan ?aman törenlerinden kaynak bulan Türk Tiyatrosu Tarihi ilginç inceleme alanlar?ndan biridir.

Geleneksel Türk Tiyatrosu

Birbirinden baz? farkl?l?klar gösterse de iki gelenek günümüze kadar ya?ayabilmi?tir. Bunlardan biri Köylü Tiyatrosu gelene?i, ikincisi ise Halk Tiyatrosu gelene?idir.
Türk köylüsünün eski bolluk, kuttörenleri ve çe?itli canl?lar?n taklitleriyle birlikte olan seyirlik oyunlar? zamanla de?i?ikliklere u?ramas?na kar??n, günümüze kadar ya?ayabilmi?tir. Köylümüz zamanla geleneksel oyunlar?na kendi toplumsal ya?ant?s?n? katm?? olmakla birlikte, bu gelenek Türkiye’de öteki ülkelere göre bozulmam?? ve süreklilik göstermi?tir. Halk Tiyatrosu ise, de?i?ik bir çevrenin mal?d?r. Kentlerde olu?mu? bir tiyatrodur. Türkiye'nin ba?ka yerlerinde de görülmekle birlikte Karagöz, Ortaoyunu gibi geleneksel halk tiyatrosu türleri ?stanbul’un mal? olmu?tur.
Türk seyirlik oyunlar?nda birtak?m ortak noktalar görülmektedir:

Geleneksel Türk tiyatrosunda taklit en önemli yeri tutmaktad?r. Çe?itli a??zlar?n, dillerin, deyi?lerin, kusurlu ki?ilerin, mesleklerin taklitleri yap?l?rd?.
Sözlü ve kar??l?kl? söyle?meli oyunlarda kar??tl?klardan yararlan?l?rd?. Bunlarda, “di?i konu?an” diyebilece?imiz ki?i, kar??s?ndakine nükte yapmak f?rsat? verir, laf? söyle?meyi açar. Buna Tuluat tiyatrosunda “anahtar vermek” denilir. Karagözde Hacivat, Ortaoyununda Pî?ekar, Kukla ve Tuluat tiyatrosunda ?htiyar Efendi bu türlü di?i konu?an ki?ilerdir. Buna kar??l?k “erkek konu?an” diyabilece?imiz, cevap veren, laf yeti?tiren, Karagözde Karagöz, Ortaoyununda Kavuklu, Hokkabazda Yardak veya Yardakç?, Kukla ve Tuluat oyununda ?bi? ve Komik’tir.
Bu oyunlarda, dans, müzik, ?ark?, ?aklabanl?k ve soytar?l?k iç içedir.
Eski seyirlik oyunlar, birbirinin içine geçmi?tir. Karagöz oynatan?n, meddahl?k, hokkabazl?k yapt???; ortaoyununda karagöz oynat?ld???, hokkabazl?k yap?ld??? çok s?k görülür.
En önemli özelliklerden biri de yaz?l? bir metne dayanmamas?, do?açlama oynanmas? ve sahneli, örgütlenmi? tiyatro gibi oyun yerlerinin bulunmamas?d?r. Ortaoyununun 19. yy’da sahnede oynanmas? denenmi?, bu arada Bat? tiyatrosunun Türk kültürüne girmesiyle Ortaoyununu bat? örne?i tiyatroya uyarlamak için denemeler yap?lm?? bunlar sonucunda Tuluat Tiyatrosu ortaya ç?km??t?r.
Kar??l?kl? söyle?meli oyunlar gerçekli?e, özde?le?meye dayanmaz, ki?ile?tirmeye ba?vurulur. Göstermeci tiyatro özelli?i ta??r.

Geleneksel Türk tiyatrosu içerisinde yer alan halk tiyatrosu ve köylü tiyatrosu baz? yönleriyle ortak olmalar?na ra?men birbirinden ayr?ld??? noktalar ço?unluktad?r:

Köylü Tiyatrosu profesyonel bir etkinlik de?ildir. Bu etkinli?e kat?lanlar para için yapmazlar. Ancak halk tiyatrosu gelene?i tümüyle profesyonel bir u?ra?t?r. Süreklilik gösterir. Ayr?ca oyuncular bu süreklili?in do?al bir sonucu olarak beceri kazan?p ustala??rlar.
Her iki gelenek de do?açlamad?r yani metinsizdir. Ancak köylü tiyatrosu gelene?i tarihi törensel kal?pla?m?? etkinliklerden kayna??n? ald??? için belli sözlerin belli ko?uklar?n aynen söylenmesini gerektirir. Oyunun çerçevesi de belirlenmi?tir, uzat?l?p k?salt?lamaz, de?i?tirilemez. Ancak günümüzde bu kal?pla?m?? nitelikleri unutuldu?u ve önemsenmedi?i için yenilikler girmektedir. Halk tiyatrosu gelene?inde ise, önceden belirlenmi? birtak?m söyle?meler, ko?uklar, tekerlemeler olmakla birlikte, oyunlar aç?k biçimde olduklar?ndan, bunlar oyun s?ras?nca oyuncular?n denetimi alt?ndad?r. Geni? ölçüde do?açlamaya yer verilir.
Köylü tiyatrosu gelene?i daha ilkeldir. Olaylar dizisinin geli?imi yok gibidir. Ço?u kez, bir mant?k zincirlemesinden yoksundur. Halk tiyatrosu gelene?i ise tamamen beceriye dayanan sanatsalla?m?? bir yap? gösterir.

Bat? tiyatrosu hayata girmeye ba?lad??? zamandan bu yana (Tanzimat) halk tiyatrosu zay?flat?lm??, bugün hemen tümüyle yok olmaya yüz tutmu?tur.

03-31-2007, 09:17 PM	#1 (permalink)
Asi. Misafir Asi. Şuan Mesajlar: n/a	Türk Tiyatrosu Tarihi Türk Tiyatrosu Tarihi kökleri tarihin çok eski y?llar?na dayan?r. Ritüellerden ba?layan ?aman törenlerinden kaynak bulan Türk Tiyatrosu Tarihi ilginç inceleme alanlar?ndan biridir. Geleneksel Türk Tiyatrosu Birbirinden baz? farkl?l?klar gösterse de iki gelenek günümüze kadar ya?ayabilmi?tir. Bunlardan biri Köylü Tiyatrosu gelene?i, ikincisi ise Halk Tiyatrosu gelene?idir. Türk köylüsünün eski bolluk, kuttörenleri ve çe?itli canl?lar?n taklitleriyle birlikte olan seyirlik oyunlar? zamanla de?i?ikliklere u?ramas?na kar??n, günümüze kadar ya?ayabilmi?tir. Köylümüz zamanla geleneksel oyunlar?na kendi toplumsal ya?ant?s?n? katm?? olmakla birlikte, bu gelenek Türkiye’de öteki ülkelere göre bozulmam?? ve süreklilik göstermi?tir. Halk Tiyatrosu ise, de?i?ik bir çevrenin mal?d?r. Kentlerde olu?mu? bir tiyatrodur. Türkiye'nin ba?ka yerlerinde de görülmekle birlikte Karagöz, Ortaoyunu gibi geleneksel halk tiyatrosu türleri ?stanbul’un mal? olmu?tur. Türk seyirlik oyunlar?nda birtak?m ortak noktalar görülmektedir: Geleneksel Türk tiyatrosunda taklit en önemli yeri tutmaktad?r. Çe?itli a??zlar?n, dillerin, deyi?lerin, kusurlu ki?ilerin, mesleklerin taklitleri yap?l?rd?. Sözlü ve kar??l?kl? söyle?meli oyunlarda kar??tl?klardan yararlan?l?rd?. Bunlarda, “di?i konu?an” diyebilece?imiz ki?i, kar??s?ndakine nükte yapmak f?rsat? verir, laf? söyle?meyi açar. Buna Tuluat tiyatrosunda “anahtar vermek” denilir. Karagözde Hacivat, Ortaoyununda Pî?ekar, Kukla ve Tuluat tiyatrosunda ?htiyar Efendi bu türlü di?i konu?an ki?ilerdir. Buna kar??l?k “erkek konu?an” diyabilece?imiz, cevap veren, laf yeti?tiren, Karagözde Karagöz, Ortaoyununda Kavuklu, Hokkabazda Yardak veya Yardakç?, Kukla ve Tuluat oyununda ?bi? ve Komik’tir. Bu oyunlarda, dans, müzik, ?ark?, ?aklabanl?k ve soytar?l?k iç içedir. Eski seyirlik oyunlar, birbirinin içine geçmi?tir. Karagöz oynatan?n, meddahl?k, hokkabazl?k yapt???; ortaoyununda karagöz oynat?ld???, hokkabazl?k yap?ld??? çok s?k görülür. En önemli özelliklerden biri de yaz?l? bir metne dayanmamas?, do?açlama oynanmas? ve sahneli, örgütlenmi? tiyatro gibi oyun yerlerinin bulunmamas?d?r. Ortaoyununun 19. yy’da sahnede oynanmas? denenmi?, bu arada Bat? tiyatrosunun Türk kültürüne girmesiyle Ortaoyununu bat? örne?i tiyatroya uyarlamak için denemeler yap?lm?? bunlar sonucunda Tuluat Tiyatrosu ortaya ç?km??t?r. Kar??l?kl? söyle?meli oyunlar gerçekli?e, özde?le?meye dayanmaz, ki?ile?tirmeye ba?vurulur. Göstermeci tiyatro özelli?i ta??r. Geleneksel Türk tiyatrosu içerisinde yer alan halk tiyatrosu ve köylü tiyatrosu baz? yönleriyle ortak olmalar?na ra?men birbirinden ayr?ld??? noktalar ço?unluktad?r: Köylü Tiyatrosu profesyonel bir etkinlik de?ildir. Bu etkinli?e kat?lanlar para için yapmazlar. Ancak halk tiyatrosu gelene?i tümüyle profesyonel bir u?ra?t?r. Süreklilik gösterir. Ayr?ca oyuncular bu süreklili?in do?al bir sonucu olarak beceri kazan?p ustala??rlar. Her iki gelenek de do?açlamad?r yani metinsizdir. Ancak köylü tiyatrosu gelene?i tarihi törensel kal?pla?m?? etkinliklerden kayna??n? ald??? için belli sözlerin belli ko?uklar?n aynen söylenmesini gerektirir. Oyunun çerçevesi de belirlenmi?tir, uzat?l?p k?salt?lamaz, de?i?tirilemez. Ancak günümüzde bu kal?pla?m?? nitelikleri unutuldu?u ve önemsenmedi?i için yenilikler girmektedir. Halk tiyatrosu gelene?inde ise, önceden belirlenmi? birtak?m söyle?meler, ko?uklar, tekerlemeler olmakla birlikte, oyunlar aç?k biçimde olduklar?ndan, bunlar oyun s?ras?nca oyuncular?n denetimi alt?ndad?r. Geni? ölçüde do?açlamaya yer verilir. Köylü tiyatrosu gelene?i daha ilkeldir. Olaylar dizisinin geli?imi yok gibidir. Ço?u kez, bir mant?k zincirlemesinden yoksundur. Halk tiyatrosu gelene?i ise tamamen beceriye dayanan sanatsalla?m?? bir yap? gösterir. Bat? tiyatrosu hayata girmeye ba?lad??? zamandan bu yana (Tanzimat) halk tiyatrosu zay?flat?lm??, bugün hemen tümüyle yok olmaya yüz tutmu?tur.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal gösterime geğ Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)