TÜRKLERDE MEZAR TA?LARI

Ziyaret olunan yer manas?nda olan , ölü gömülen ve üzeri bina ile örtülmemi? çukura mezar , kabirdenilmesi, üstü yap?lan müslüman kabirlerine türbe ad? varilmesine , bu üstüne bina yap?lmam?? mezarlar?n ba? ve ayak uçlar?na ta? ve heykeller dikildi?i görülmektedir.

Eski Yunanl?lar ve Romal?larda ve di?er toplumlarda bu maksatla mezarlar, mezar binalar?, an?tlara ait bilgiler mevcuttur. Türbeler ve mezar abideleri sanat tarihi bak?m?ndan , kurganlar, yer alt? mezar ma?ralar?, ehramlar, mozaleler, mezar abideleri , mahsen mezarlar gibi?eylerdir. Dinler tarihi bak?m?ndan da önemli olan mezar, mezar ta?lar? , türbe ve mezar an?tlar? geni? bir inceleme konusu olmaktad?r.

Bilhassa Göktürklerde hakan veya kahramanlar?n , ünlü ki?ilerin mezarlar? üzerine “ öldürdükleri dü?manlar?” temsil eden heykel veya ta?lar? diktikleri , e?er ta? bulamazlarsa a?açtan yap?lm?? heykel veya kaz?lar? bu maksatla kulland?klar? ve bu ?ekilde dikilen ta?lara Balbal denildi?i ileri sürülmektedir. Bu Balbal ve Balbal dikme adeti “Eski Türk Yaz?tlar?” aras?nda Kül Tegin yaz?t?n?n Cenup Bilge Han yaz?t?n?n do?u taraf?nda yer almaktad?r. Balbal dikme itikat?n?n , Türklerin öldükten sonra öbür dünyada da haayat?n mevcut oldu?u ve insan?n ölünce öbür dünyaya göç etti?ine, ölünün öbür dünyada her?eye ihtiyac? olaca??ndan e?yalar?n mezara konmas?na inan?l?rd?.

Öldürülen dü?manlar için , kahraman?n mezar? üzerine sembol mahiyetinde bir s?ra ta?lar konuldu?u , ayr?ca ünlü kahramanlar?n mezae?na adeta bir mezar ta?? gibi heykel dikildi?i görü?ü de bulunmaktad?r. Asl?nda Balbal heykl de?ildfir. Sadece öldürülen dü?manlar için dikilmi? ta?lard?r. Resimli lanlar ise gömülen Türkleri temsil eder. Mezar üstünde birçok ta? bulunurdu. Bu Balbal benzeri ta? dikme adet ve inanc?n?n Asya’n?n do?usundan Avrupa’n?n bat?s?na kadar hatta ?spanya’ya kadar yay?ld??? Göktürklerin koyduklar? Balbal ad?na kar??l?k , Mezapotamya’da Sümerlere ait Ur K?ral mezarlar?na rastland??? , böylece gerek co?rafi bak?mdan gerek zaman bak?m?ndan geni?lik ve derinlik gösterdi?i anla??lmaktad?r.

BAZI MEZAR TA?LARI

Mezar ta?lar? olarak ba? ve ayak ucunda dikilen veya sandukal? mezarlarda;

1- Ba? ucu ta?? (Ba? ?ahidesi)
2- Ayak ucu ta?? (Ayak ?ahidesi)
3- Yanlardaki ta?lar
Özel bir itina ile yap?lmakta ve böylece ölen insanlar?n unutulmamas? için öteden beri ta?c?l?k , ta? i?çili?i ve süsleme halinde devam etmektedir. Mezar ta??n?n üzerinde ekseriya çiçek dikmeye mahsus , topra?a kadar giden bir delikle , ku?lar?n toplanan ya?mur sular?n? içebilmeleri için yan yuvarlak ve yürek biçiminde çukurlar b?rak?lm??t?r. Ayr?ca bu ölümünde bile iyilik yapmak istedi?inin tabiat? sevmesinin en canl? delili olarak da görülmektedir.
Mezar ta?lar?nda sanat özellikleri , tarihi bilgi, kültür, folklor, dinle ilgili husular, ?ekiller, resimler, meslekler, te?k?latlar, dualar... görülür. Dini mimari bak?m?ndan önem arzeden mezar ta?lar?nda tarih boyunca her hususta de?i?iklikler olmu?tur.
Hayvan sevgisi, bilhassa atlara kar?? “ata ait mezar ta?lar? mezar kitabesi” ve mezar at?? bulundu?u gibi hançer , kandil, ?amdan, çengel , kalkan , tulumba ve muhtelif dini semboller pek fazlad?r.
Ayr?ca mezar ta?lar?nda nebati süslemelerde sap, yaprak, ba?ak veya yemi? ; yemi?lerden Türklerde “ayva, nar, incir”, çiçeklerden ise lale, karanfil, sümbül, nar çiçe?i, ha?ka? ömemlidir. Mezar ta?lar?nda ta? i?çili?i , yaz? , süsleme sanatlar? , k?yafet , tarih ve dini tarih önemlidir. Mezar ta?lar? mezar?n yerini ve kime ait oldu?unu belirtmesi bak?m?ndan önemlidir. Baz? mezar ta?lar?nda sembolil manalar ifade eden bir tak?m figürler bulunur. Örne?in Anadolu’da Akkoyunlu ve Karakoyunlular?n hakim oldu?u bölgelerde koyun ve daha az say?da olmak üzere at heykeli , hatta insan ?eklinde mezar ta?lar? da mevcuttur. Ahlat mezar ta?lar? , teyzine hale sokulmu? ejder motifleriyle dikkati çekmektedir. Baz? ta?larda bu ejder motifleri tamamen teyzine birer kemer ?eklinde stilize edilmektedir.
Ayr?ca bunlar?n d???nda ?amdan veya asma kandil motifleri i?lenmi?tir. Türbelerde çift ba?l? kartallar görülmektedir. Türk tarihi içinde ku? resimleri , hayvan figürleri ve adlar?n?n bulundu?u da bilinmektedir.