HATTU?A? (BO?AZKÖY)

Bo?azköy (Hattu?a?) Çorum'un Sungurlu ilçesinin 22km güneydo?usundaki Bo?zkale ilçesinin (Bo?azköy) 4km do?usundad?r. ?ehir kuzeyden güneye do?ru 300m yükselir. Kuzeyde kalan k?s?ma "A?a?? ?ehir" güneyde kalan k?s?ma "Yukar? ?ehir" denir. Bo?azköy kal?nt?lar? ilk olarak Frans?z gezgin ve arkeolog Charles Texier taraf?ndan ke?fedilmi?tir. 1893-1894 y?l?nda ba?layan kaz?lardan sonra 1906'da Alman Hugo Winckler ile ?st.Ark Müzesi'nden Thedor Makridi çivi yaz?s? ile yaz?lm?? büyük bir Hitit ar?ivi bulmu?lard?r. Bo?azköy'de (Hattu?a?) M.Ö. III. binden itibaren yerle?im görülmektedir. Bu dönemdeki yerle?menin Büyükkale ve çevresinde oldu?u tespit edilmi?tir. M.Ö. 19. ve 18. yüzy?llarda A?a?? ?ehir'de Asur Ticaret Kolonileri Ça?? yerle?meleri görülmektedir ve ?ehrin ad?na ilk kez bu ça?a ait yaz?l? belgelerde rastlanm??t?r. Hattu?a?'?n M.Ö. 18.yy'da Ku??ara kral? Anitta taraf?ndan tahrip edildi?i ortaya ç?kan yaz?tlardan anla??lmaktad?r. Belgelere göre hemen bu tahripten sonra yakla??k M.Ö. 1700 y?llar?nda yeniden yerle?ime aç?lan Hattu?a? 1600'lerde Hitit devletinin ba?kenti olmu?tur; kurucusu t?pk? Anitta gibi Ku??ara kökenli olan I.Hattu?ili'dir.

Hitit Devletinin ba?kenti olan Hattu?a? dönemin mimarl?k ve sanat?n?n odak noktas? olmu?tur. Hattu?a? sözcü?ü Hattus sözcü?ünden yani Hatti insanlar?n?n verdi?i orijinal addan gelir. Çok geni? bir alan? kapsar. Uzun zamandan beri yap?lan kaz?larda 5 kültür kat? ortaya ç?km??t?r. Bu katlarda Hatti, Asur,Hitit, Frig, Galat, Roma ve Bizans dönemlerinden kalma kal?nt?lar bulunmu?tur. Kal?nt?lar A?a?? kent, Yukar? Kent, Büyük Kale (Kral Kalesi), Yaz?l?kaya'dan olu?maktad?r. Burada bulunan kal?nt?lar Kral Saray?, iki katl? Ar?iv Yap?s? (3500 çivi yaz?l? tablet bulunmu?tur.) , Hitit Dönemi'nden kalma dört tap?nak , an?tsal kap?lar (Kral Kap?s?, Sfenksli Kap?, Aslanl? Kap?, Poternli Kap? ve Bat? Kap?s?), Tanr? "Teshup" 'un tap?na?? bulunmaktad?r.

Hatu?a?'?n "Yukar? ?ehir" olarak bilinen kesimi 1 km² den daha büyük bir yüzölçüme sahip, e?imli bir arazidir. Bu alan M.Ö. 13. yüzy?lda Geç ?mparatorluk Ça??nda ?ehrin geli?mesine sahne olmu?tur. Yukar? ?ehir'in geni? bir bölümü yaln?zca tap?nak ve kutsal alanlardan olu?maktad?r. Yukar? ?ehir geni? bir kavis halinde onu güneyden çeviren bir surla donat?lm?? olup, sur üzerinde 5 kap? mevcuttur. ?ehir surunun en güney ucunda ve kentin en yüksek noktas?nda bastion ile sfenksli kap? yer almaktad?r. Di?er dört kap?dan güney surunun do?u ve bat? ucunda kar??l?kl? Kral Kap?s? ve Aslanl? Kap? yer almaktad?r.

Yukar? ?ehir'de görülen yap?la?ma üç evrelidir. Birinci evre ilk surlar?n in?aat? ile ça?da?t?r. ?kinci evre, surlarda görülen ilk tahribattan sonraki yeniden yap?m ve tap?nak kentinin son biçimini alm?? olmas? ile belli olan evredir. Son evrede ise mevcut yap?larda görülen tadilat ve tamiratlar d???nda dinsel amaçlar d???nda bir yeni yap?la?ma ba?lam??t?r. Yukar? ?ehir'de "Mabedler Mahallesi" olarak bilinen alan sfenksli kap?dan; Ni?antepe ve Sar?kale'ye kadar uzan?r. Bu alanda çe?itli evrelere ait bir çok tap?nak aç??a ç?kar?lm??t?r. Tap?nak planlar?n?n genel karakteri, bir orta avludan girilen ve birer dar ön mekân ile derin ana mekânlardan olu?an kült odalar? grubunun yap?y? biçimlendirmesidir. Tap?naklarda ele geçen malzemeler be? gruba ayr?lmaktad?r. 1- Seramikler, 2- Aletler, 3- Silahlar, 4- Kült objeleri, 5- Yaz?l? belgeler