ATATÜRKÜN SANATLA ?LG?L? DÜ?ÜNCELER?“
Büyük Önder Atatürk, Cumhuriyet'in kurulu?unun ard?ndan, toplumsal dehas?n? bir kez daha göstererek Türk Ulusunun kültürel alanda da geli?iminin ?art oldu?unu belirtmi?, kültür ve sanat alan?nda da birçok yenilik getirmi?tir. Türkiye'de yüksek bir medeniyet seviyesine ula??lmas? hedefini yakalayan Atatürk, sanata verdi?i önemle modern Türk sanatlar?n?n öncüsü ve mimar? olmu?tur.
Daha Ankara'da otel, lokanta yokken O Avrupa'ya resim, müzik tahsiline insanlar? yollad?. Cemal Re?it Rey, Ulvi Cemal Erkin, Adnan Saygun gibi kompozitörler Çall? ?brahim, Nam?k ?smail gibi ressamlar bunlardan baz?lar?d?r (Vedat Nedim Tör, 1923 Sanat ve Bilim Konferans?)
Atatürk, Türkiye'nin yeniden yap?lanma döneminde, milli kültürü yans?tan bir sanat anlay???n?n olu?mas? ad?na önemli ad?mlar atm??t?r. Atatürk, sanat?n Türk Milleti için önemini ?u veciz sözleri ile ifade etmi?tir:
Güzel sanatlarda muvaffak olmak, bütün ink?laplarda ba?ar?ya ula?mak demektir. Güzel sanatlarda muvaffak olamayan milletler ne yaz?k ki, medeniyet alan?nda yüksek insanl?k s?fat?yla yer almaktan ilelebet mahrum kalacaklard?r.
Atatürk sanat alan?ndaki at?l?mlarda öncelikli olarak mimariyi ele alm??t?r. Türkiye'nin modern bir mimarisinin olmas? için Almanya'dan ?ehir planlamac?lar? ve mimarlar getirtmi?tir. Bu uzmanlar?n yönlendirmeleri sonucu mimari alanda yeni bir yol çizilmesini sa?lam??t?r. Genel Kurmay Ba?kanl??? ve Milli Savunma Bakanl??? binalar? bu dönemin ilk ürünleridir.
Atatürk, Türk Milleti'nin sahip oldu?u en görkemli yap?n?n milli birlik ve beraberli?in merkezi olan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin olmas? gerekti?ini belirtmi? ve TBMM binas?n?n ça?da? ve estetik olmas? için gerekli tüm ad?mlar? atm??t?r. Bu bina için yurtd???ndan özel mermerler dahi getirtilmi?tir. Türk mimarlar?na maddi ve manevi büyük destek veren Atatürk, bu yolla milli mimarl?k ak?m?n?n ortaya ç?kmas?n? sa?lam??t?r.
Mustafa Kemal Atatürk, Türk halk?n?n güzel sanatlar?n önemli kollar?ndan resim ve heykelt?ra?l?kta da ilerlemesi için birtak?m faaliyetler yürütmü?tür. Cumhuriyet döneminde tüm Türk ressamlar?n?n, Cumhuriyet ve ink?laplar? resmetmelerini sa?layarak, milli birli?in sanat alan?na yans?mas? hedefine ula?m??t?r. Tüm Türkiye'de heykel ve an?t dikilmesine ba?lanmas? da, onun getirdi?i yeniliklerden biridir. Büyük Önder'in bu çal??malar? sonucu, Türkiye'de resim ve heykel sanatlar? önemli ölçüde geli?me kaydetmi?tir.
Türk Milleti'nin sanatsal geçmi?ine de sahip ç?kan Atatürk, 1937 y?l?nda Resim ve Heykel Müzesi'ni açarak, Cumhuriyet öncesi ve sonras? dönemin sanatsal ürünlerini ayn? çat? alt?nda biraraya getirmi?tir.
Türk müzi?i, Mustafa Kemal Atatürk'ün önem verdi?i bir di?er konu olmu?tur. ?lk Türk operas?n?n haz?rlanmas? için ünlü müzisyen Adnan Saygun'u görevlendiren Atatürk, Cemal Re?it Rey'e de ilk konservatuar? kurdurmu?tur. Türk müzi?inin, akademik alt yap?s?n?n da güçlü olmas? gerekti?ine inanm?? ve e?itim amac?yla genç Türk müzisyenlerini yurt d???na göndermi?tir. Bu müzisyenler, geri dönü?lerinde Türkiye'ye da??larak Türk müzi?inin ve dolay?s?yla Türk sanat?n?n kalk?nmas?n? sa?lam??lard?r.
Atatürk bir konu?mas?nda ?öyle demi?tir:
"Milletimizin güzel sanatlar sevgisini her türlü vas?ta ve tedbirlerle besleyerek inki?af ettirmek milli ülkümüzdür."
Atatürk Osmanl?'dan kalma Sanayi-i Nefise'yi imar ettirerek Güzel Sanatlar haline getirmi?tir. Ayr?ca burada yeti?en birçok sanatç?y? kendilerini geli?tirmeleri için Avrupa'n?n sanat merkezlerine göndermi?tir. Resim, heykel ve mimarl?k bölümlerinden çok say?da ö?renci Almanya, Avusturya ve Fransa'ya gönderilmi?tir.
Ata'n?n sanatç?ya verdi?i büyük de?eri gösteren bir hat?ra da ?öyledir: Daha devlet tiyatrosu kurulmam??ken, ?stanbul'daki ?ehir tiyatrosu sanatç?lar? Ankara'ya gelerek o zamanki Türk oca??nda temsiller verir. Atatürk de bu temsillerin birinde bulunur ve sanatç?lar? Çankaya'ya davet ederek a??rlar. Hepsine ayr? ayr? iltifat eder. Ayr?lma vakti gelince, Re?it Galip sanatç?lara, Atatürk'ün elini öperek veda etmelerini söyledi?inde, Ata'n?n cevab? ?u olur:
Hay?r, sanatkar el öpmez, sanatkar?n eli öpülür.









ATATÜRK’ÜN MÜZ??E VERD??? ÖNEM

Ulu Önder Atatürk'ün müzik konusundaki görü?lerini ve çal??¬malar?n? bütünüyle de?erlendirmek gerekir. Baz? yazar ve müzisyenler böyle yapmam??, Atatürk'ün hayat?n?n belli bir dönemindeki sözünü ve uygulamas?n? ele alarak ç?karlar? do?rultusunda tek yönlü de?erlendirmeler yapm??lard?r. Bunun sonucunda Bat? Müzi?i taraftarlar? Atatürk'ün Türk Müzi?ini istemedi?i görü?ünü yayarlarken, Türk Müzi?i taraftarlar? da Atatürk'ün hayat?ndan ve hat?ralar?ndan örnekler vererek Türk Müzi?ini çok sevdi?ini ispatlamaya çal??m??lard?r. Biz, Ata'n?n müzik konusundaki görü? ve çal??malar?n? objektif bir ?ekilde ortaya koyacak, Türk Halk Müzi?iyle ilgili görü? ve çal??malar?na a??rl?k verece?iz.

Atatürk müzik e?itimi görmemi?ti. Ancak, her çe?it müzi?i seviyor, Klasik Türk Müzi?i makamlar?n? biliyor , baz? ?ark? ve türküleri ba?ar?yla söyleyebiliyordu. Falih R?fk? Atay, O'nun türkü ve ?ark? söyleyi?ini Çankaya adl? eserinde ?öyle anlatmaktad?r : "Mustafa Kemal yaln?z Rumeli Türkülerini mat sesi ile güzel ve tatl? söylemekle kalmaz. klasik alaturka musikisi makamlar?m da bilirdi.'' ''Bilhassa Rumeli türkülerini söylerken derin ve onulmaz bir gurbet ve s?la ac?s? gözlerinde ya?ar?rd?. O vatan? unutmaz, kaybetti?imiz Rumeli ve Makedonya topraklar?n?n k?r kokular?n? al?r gibi, su ve ç?ng?rak seslerini duyar gibi, bak??lar? uzakla?a uzakla?a sislenir, bizim içinde olmad???m?z hat?ralar içine kar???r giderdi. Ses Sanatç?s? Mualla Gökçay da hat?ralar?nda Atatürk'ün müzik zevkini ?u cümlelerle belirtmektedir: "Ata umumiyetle Türk musikisini severdi. Ama Rumeli türkülerini her ?eye tercih ederdi. Rumeli türkülerini bize bizzat kendisi me?ketmi?ti. Arada bir : -Konu?ur gibi tane tane okuyun, diye ihtar ederdi. En sert hocalardan daha titizdi. Musikiden çok anlar en ufak bir falso veya hatay? hemen yakalardi' Bir ara?t?rmaya göre, Atatürk'ün çok sevdi?i ve söyledi?i türküler ?unlard?r : Atabar?, Atlad?m bahçene girdim (Rumeli Türküsü), Ali?im'in ka?lar? kare (Rumeli Türküsü), Aya??na giymi? sadef nalini (Rumeli Türküsü), Bülbülüm alt?n kafeste (Trakya türküsü ), Da?lar da?lar (Rumeli Türküsü), Gide gide yarenlerim dar?ld?, Kö?küm var deryaya kar?? (Rumeli Türküsü), Maya da?dan kalkan kazlar (Rumeli Türküsü), Manast?r, pencere aç?ld? Bilal O?lan (Bu Rumeli türküsünü radyo repertuar?na bizzat Atatürk kazand?rm??t?r.), ?ahane gözler (Rumeli Türküsü), Yemenimin uçlar? (Rumeli Türküsü), Zeynep.
Atatürk insan hayat?nda müzi?in çok önemli bir yeri oldu?una ina¬n?yordu. 14 Ekim 1925'te ?zmir K?z Ö?retmen Okulu'nu ziyaretlerinde ö?rencilerin "Hayatta musiki laz?m m?d?r?'' sorusuna ?u cevab? vermi?ti :

-"Hayatta musiki laz?m de?ildir. Çünkü hayat musikidir. Musiki ile alakas? olmayan mahlukat insan de?ildir. E?er mevzuu bahs olan hayat insan hayat? ise, musiki behemehal vard?r. Musikisiz hayat zaten mevcut olamaz. Musiki hayat?n ne?esi, ruhu, süruru ve her ?eyidir. Yaln?z musiki¬nin nev'i ?ayan-? mütalaad?r."

Müzi?in insan hayat?ndaki ônemine i?aret eden ve dinlenecek müzi¬?in çe?idine dikkati çeken Atatürk, her konuda oldu?u gibi Türk Müzi?i konusunda da yenilikler yapmak istemi?tir. Ata'n?n Türk Müzi?i üzerinde yenilikler yapmak istemesinin temel sebepleri ?unlard?r :

1. Ziya Gôkalp'in Türkçülü?ün Esaslar? eserindeki gôrü?lerinin etkisi:
Ziya Gôkalp'in müzik konusundaki gôrü?lerini Atatürk'ün payla?t???¬n? ve bu gôrü?ler do?rultusunda çal??malar yapt???m gôrüyoruz, Gökalp'in Say?n Oransay taraf?ndan tamam? al?nan gôrü?lerinden k?sa bölümler ?unlard?r :

-''Memleketimizde bunlardan ba?ka yan yana ya?ayan iki musiki vard?r. Bunlardan birisi halk aras?nda kendi kendine do?mu? olan Türk Musikisi, di?eri Farabi taraf?ndan Bizans'tan tercüme ve iktibas olunan Osmanl? Musikisi'dir. Türk Musikisi ilham ile vücuda gelmi?, taklitle hariçten al?nmam??t?r. Osmanl? musikisi ise taklit vas?tas?yla hariçten al?nm?? ve ancak usulle devam ettirilmi?tir. Bunlardan birincisi hars?m?z?n (kültürümüzün ) ikincisi ise medeniyetimizin musikisidir."

-''Etnografya Müzesi bunlardan ba?ka her nahiyedeki lisani savtiyyat (fonetik) ile halk melodilerini (na?melerini) ya fonograf aletiyle yahut nota usulü ile zapt eder. Demek ki Etnografya Müzesinin behemehal bir foto?rafç?s?, bir fonografç?s? ve notac?s? bulunmak laz?md?r... Ko?malar, türküler ve na?meler de hakiki saz ?airlerinden al?nmal?d?r."

-"?stanbul'da mevcut bulunan Darülelhan, düm-tek usulünün, yani Bizans musikisinin Darülelhan?d?r. Bu müessese iptidai unsurlar? halk?n samimi melodilerinde tecelli eden ve Avrupa musikisine tevfikan armonize edildikten sonra asri mahiyet alacak olan hakiki Türk musikisine hiç ehemmiyet vermemektedir".

-"Avrupa musikisi girmeden evvel, memleketimizde iki musiki var¬d?: Bunlardan biri Farabi taraf?ndan Bizans'tan al?nan ?ark musikisi, di?e¬ri eski Türk musikisinin devam? olan halk melodilerinden ibaretti."

-"Bugün i?te ?u üç musikinin kar??s?nday?z : ?ark musikisi, garp musikisi, halk musikisi. Acaba bunlardan hangisi bizim için millidir? ?ark musikisinin hem hasta, hem de gayr-? milli oldu?unu gördük. Halk musi¬kisi hars?m?z?n, garp musikisi de yeni medeniyetimizin musikileri oldu?u için her ikisi de bize yabanc? de?ildir. O halde milli musikimiz, memleke¬timizdeki halk musikisiyle garp musikisinin imtizac?ndan do?acakt?r. Halk musikimiz birçok melodiler vermi?tir. Bunlar? toplar ve garp musikisi usulünce armonize edersek hem milli hem de Avrupai bir musikiye malik oluruz."

Atatürk'ün Türk Müzi?i hakk?ndaki görü?leri ve yapt??? yenilikler Ziya Gökalp'in görü?lerine ve program?na çok yak?nd?r. Nitekim 1930 y?l?nda Alman gazeteci Emil Ludwig'le yapt??? görü?mede Ludwig'in do?u müzi?iyle ilgili görü?lerine ?u cümlelerle
itiraz etmi?tir :

-"Bunlar hep Bizans'tan kalma ?eylerdir. Bizim hakiki musikimiz Anadolu halk?nda i?itilebilir. "

Bilindi?i gibi Ziya Gökalp müzikolog de?ildi. Müzikle ilgili bilgiler; köklü bir e?itime dayanm?yordu. Eski Yunan müzi?indeki çeyrek seslerle Türk Müzi?indeki koma sesleri birbirine kar??t?rarak, Farabi'yi de i?in içi¬ne sokarak Türk Müzi?ini Yunanl?lara mal edivermi?ti. ?ayet bizim müzi¬?imiz Yunan kökenli olsayd? bugün dünyan?n 1 numaral? müzi?i olarak her yerde dinlenirdi. Yunanl?lar propagandayla bunu sa?larlard?. Müzikolog Muammer Sun, Ziya Gökalp'in iddialar?yla ilgili olarak görü?lerini ?öyle aç?klam??t?r :

-''Bu konu çok tart???ld?. Bu müzik bize Bizans'tan geçmemi?tir. Araplar da bize hediye etmemi?lerdir. Bu musiki bizim insanlar?m?z?n, ad? san? belli insanlar?m?z?n yaratt??? musikidir ve musikimizdir.................. Bizim Klasik Türk Musikimizi Araplara ve Bizansl?lara maletme ve bir de Bat?l?la?man?n etkisiyle alafranga-alaturka kavgas? ç?km??, Bat?l?la?mac?lar alafrangac?, "Aman müzi?imiz de?i?mesin,, diyenler de alaturkac? olarak nitelendirilmi?lerdir. Ba?tan itibaren tamamen yanl?? ve bo?a kürek çekilmi? bir davad?r "


2. Montesqieu'nün görü?ünün etkisi :

Atatürk 1930 y?l?nda Alman gazeteci emil Ludwig'e, Montesqieu'nün "Bir milletin musikicilikteki meyline ehemmiyet verilmezse o milleti ilerletmek mümkün olmaz'' sözünü okudu?unu, tasdik etti?ini, bunun için musikimize önem verdi?ini söylemi?tir. 1 Kas?m 1934 tarihinde TBMM'ni aç?? nutkunda Montesqieu'nün görü?üne yak?n ?u cümleyi söylemi?tir :

-"Bir milletin yeni de?i?ikli?inde ölçü, musikide de?i?ikli?i alabilmesi, kavrayabilmesidir."


3. Müzik bilginlerinin olmay???, sanat seviyesinin dü?üklü?ü

Atatürk döneminde Türk Müzi?i konusunda yeti?mi? bilginlerimizyoktu. Mevcutlar kendi kendilerini yeti?tirmi?ti. Darülelhan'?n e?itimi ye¬tersizdi. Sanatç?lar genellikle usta-ç?rak usulüyle yeti?iyordu. Bilgisine güvenilir bir müzik bilginimiz olmamas? sebebiyle Atatürk Ziya Gökalp'a inanmak durumunda kalm??t?. Riyaset-i Cumhur Fas?l Heyetinde 1925¬-1930 y?llan aras?nda neyzenlik yapm?? ve Ata'n?n huzurunda defalarca çalm?? bulunan Burhanettin Ökte hat?ralannda bu durumu ?öyle dile ge¬tiriyor :

-''Musikimizin tarihini ara?t?rd?, do?ru dürüst cevap alamad?. Naza¬riyat?n? sordu, iki cümleyi yan yana getiremedik. Eserleri tahlil ettirmek istedi, sath?ndan daha derinlere inemedik.

...en büyük mür?it ilimdir, diyen büyük insan bu münevver gençlerimizi tarihte kar??s?nda bulsayd? memlekette ne alafranga-alaturka davas?, ne de sanat fukaral??? bulunurdu."

8 A?ustos 1928 gecesi Sarayburnu konserinden sonra Atatürk'ün et¬kisi büyük olan
me?hur nutkunun sebebini de Burhanettin Ökte hat?rala¬r?nda ?talyan müzi?i ve M?s?r'?n me?hur ?ark?c?lar?ndan Müniret'ül Meh¬diye Han?m'?n konserinden sonra çok zay?f bir Türk saz heyetinin sahne¬ye ç?karak acemice ''sultani yegah" fasln? icras?na ba?l?yor. Atatürk, si¬nirli bir ?ekilde konseri terk etmi?, ertesi gün gazetelerde ?u nutku ya¬y?mlanm??t?r :

"- Bu gece burada güzel bir tesadüf eseri olarak ?ark?n en mümtaz iki musiki heyetini dinledim. Bilhassa sahneyi birinci olarak tezyin eden Müniretü'l Mehdiye Han?m sanatkarl???nda muvaffak oldu. Fakat benim Türk hissiyat?m üzerinde art?k bu musiki, bu basit musi¬ki Türk'ün çok münke?if ruh ve hissini tatmine kafi gelmez. ?imdi kar??da medeni dünyan?n musikisi de i?itildi. Bu ana kadar ?ark Musikisi denilen terennümler kar??s?nda cans?z gibi görünen halk, derhal harekete ve faali¬yete geçti. Hepsi oynuyor ve ?en, ?at?rd?rlar. Tabiat?n icabat?n? yap?yorlar. Bu pek tabiidir. Hakikaten Türk, f?traten ?en; ?at?rd?r. E?er onun bu güzel huyu bir zaman için fark olunmam??sa, kendinin kusuru de?ildir. Kusurlu hareketlerin ac?, felaketli neticeleri Vard?r. Bunun fariki olmamak kaba¬hatti"


4. Ça?da? uygarl?k seviyesine yükselmenin topyekün gerçekle?tirilmek istenmesi :

Atatürk, Türk milletini ça?da? uygarl?k seviyesine ç?karmak için yenilikler yapm??t?r .Bu yeniliklerin sadece de devlet idaresinde ve sosyal ha¬yatta yap?lmas? yetmiyordu. Ata, kültür konular?nda da ça?da? uygarl?k seviyesine ula??lmas?n? istiyordu. Müzik de kültür konular?ndan biriydi. Ba¬t?'n?n müzik bilgi ve tekni?inden yararlanarak Türk Müzi?ini milletlerara¬s? seviyeye ç?karmak Atatürk'ün müzik konusundaki çal??malar?n?n ama¬c?n? te?kil ediyordu. Bu amaçla, o zamana kadar memlekette pek fazla yay?lmam?? ve ö?renilmemi? olan Bat? Müzi?ine daha çok önem vermi?¬tir. Kaz?m Özalp'a "Bizler alaturka müzi?e al??m???z ama yeni nesiller alafranga müzi?e çal??mal?d?rlar.'' ve Falih R?fk? Atay'a "Çocuklar?m?z?n ve gelecek nesillerin musikisi garp medeniyetinin musikisidir'' demi?, Bat? Müzi?iyle ilgili baz? kurulu?lar kurdurmu?tur .Atatürk'ün Bat? Müzi¬?ini yayma ve ö?retmeyle ilgili çal??malar? ?unlard?r :

-Muz?ka-y? Humayun ?stanbul'dan Ankara'ya nakledilerek Riyaseti¬-Cumhur Orkestras? ad?m alm??t?r (1924).

-Müzik ö?retmeni yeti?tirmek amac?yla Musiki Muallim Mektebi aç?lm??t?r (1924). Bu okuldan yeti?en ö?retmenler okullarda Bat? Müzi¬?ine dayal? ö?retim yapm??lard?r.

-?stanbul Darülelhan ?ark Musikisi ?ubesi kapat?lm??, okulun ad? da ?stanbul Konservatuar? olarak de?i?tirilmi?tir (1926). ?imdiki ad? ?s¬tanbul Belediye Konservatuar?d?r .

-1927 y?l?ndan itibaren Avrupa'ya müzik ö?rencisi gönderilmi?tir. Cemal Re?it Bey, Ulvi Cemal Erkin, A. Adnan Saygun, Necil Kaz?m Akses, H. Ferit Alnar gibi tan?nm?? kompozitörlerimiz bu imkandan faydalanm??lard?.

-Alman müzikolog Paul Hindemith'in yard?mlar?yla Ankara Devlet Konservatuar? kurulmu?tur (1936). Devlet Opera ve Balesinin, Devlet Tiyatrolar?n?n Senfoni Orkestralar?n?n sanatç? kadrolar?n?n önemli bir bölümü bu okuldan yeti?mi?tir.

Atatürk'ün Bat? Müzi?ine önem vermesi günümüzde Bat? Müzi?i taraftarlar?nca yanl??
de?erlendirilmekte; Ata'n?n yaln?zca Bat? Müzi?ini is¬tedi?i, Türk Müzi?ini yasaklad??? ?eklinde yorumlar yap?lmaktad?r. Oysa Atatürk Türk Müzi?ine de gereken önemi vermi?tir .Memlekette Bat? Müzi?ini yerle?tirinceye kadar Türk Müzi?ine baz? s?n?rlamalar koymas? normaldi. Ata'n?n ça?da? uygarl?k seviyesine ula??l?rken izledi?i yol, Ba¬t?'mn aynen taklidi de?il, Bat?'n?n bilim ve tekni?inin milli öze uygulan¬mas?d?r. Çankaya kö?künün incesaz tak?m?n?n ba?kam Haf?z Ya?ar Okur'a "Biz garb?nkini hürmetle dinledi?imiz gibi, bizim musikimiz de bütün dünyada hürmetle dinlenecek bir halde olmal?d?r." derken kastetti?i bu dü?ünceydi. Mesut Cemil tel de ayn? konuda Atatürk'ün ?u sözlerini naklediyor :

-"Biz çok defa bu musikinin tam haysiyetini bulam?yoruz. ??te dinle¬di?imiz hakiki Türk Musikisidir ve ?üphesiz yüksek bir medeniyetin musi¬kisidir. Bu musikiyi bütün dünyan?n anlamas? laz?md?r. Fakat onu bütün dünyaya anlatabilmek için milletçe, bugünkü medeni dünyan?n seviyesine yükselmemiz laz?md?r. "

1 Kas?m 1934 tarihinde TBMM'ni aç?? konu?mas?nda Türk Müzi?i¬nin ça?da? uygarl?k seviyesine getirilmesiyle ilgili çal??malar? aç?klam??t?r.

-"Güzel sanatlar?n hepsinde, millet gençli?inin ne türlü ilerletilmesini istedi?inizi bilirim. Bu yap?lmaktad?r. Ancak bunda en çabuk, en önde götürülmesi gerekli olan Türk Musikisidir. Bir milletin yeni de?i?ikli?inde ölçü musikide de?i?ikli?i alabilmesi, kavrayabilmesidir.

Bu gün dinletme?e yeltenilen musiki yüz a?artacak olmaktan uzakt?r. Bunu aç?kça bilmeliyiz. Milli, ince duygular?, dü?ünceleri anlatan yüksek deyi?leri, söyleyi?leri toplamak, onlar? bir gün önce genel son musiki kai¬delerine göre i?lemek gerekir. Ancak bu ?ekilde Türk milli musikisi yükselebilir, cihan ?ümul musikide yerini alabilir.

Kültür i?leri Bakanl???'n?n buna de?erince önem vermesini, kamunun da bunda ona yard?mc? olmas?n? dilerim.

1 Kas?m 1935 tarihli TBMM'ni aç?? konu?mas?nda da ayn? konuya temas etmi?tir :

"Kültür k?nav?m?z? yeni ve modern esaslara göre te?kilatland?rmaya durmadan devam ediyoruz. Ulusal musikimizi modern teknik içinde yükseltme çal??malar?na bu y?l daha çok emek verilecektir."

Atatürk 1 Kas?m 1934 konu?mas?nda halk müzi?i derlemeleri yap?la¬rak, derlenecek ezgilerin genel musiki kurallar? içersinde i?lenmesini, böylece Türk Müzi?inin evrensel müzik seviyesine yükselebilece?ini be¬lirtmi?ti. Müzik yazan Faruk Yener Atatürk'ün müzik konusundaki çal??¬malar?n?n amac?n? ?u cümlelerle aç?klayarak görü?lerimizi destekliyor:"Atatürk, Türk Musikisinin kaynaklar?ndan yararlan?larak dünyaya ifti¬harla sunabilece?imiz bir gene dünyan?n anlayabilece?i müzik getirilmesini istemi?ti... Biz musikimizi d??ar?ya tan?tacak, sevdirece?iz. Operalar?m?z? konser salonlar?na, opera salonlar?na sokaca??z ve bundan bütün ge¬ni? boyutlar?yla zevk alan bir kitle yarataca??z. Fakat bu demek de?ildi ki, Atatürk için ne Halk Musikimiz ve folklorumuz ortadan kalks?n, ne de bize geçmi?ten, atalar?m?zdan gelen bir musiki türü silinsin, yok edilsin ve yabanc?la?m?? bir kültürün, yozla?m?? bir kültürün etkisi burada egemen olsun."
Ata'n?n 1934 konu?mas? üzerine Türk Müzi?iyle ilgili geli?tirici çal??¬malara ba?lanaca?? yerde zaman?n ?çi?leri Bakan? ?ükrü Kaya ve Bas?n Yay?n Genel Müdürü Vedat Nedim Tör Türk Müzi?i yay?nlar?n? radyo¬dan kald?rm??lard?r. Bu yasaklama sekiz ay sürmü?, Atatürk'ün emriyle sona ermi?tir. Ayn? ?ekilde Atatürk'ün çevresindekilerin O'nun görü?lerini yanl?? de?erlendirmeleriyle 8/9 A?ustos Sarayburnu nutkundan sonra da ?stanbul'da ayd?nlar Türk Müzi?ini inkar yolunda birbirleriyle yar??m??lar, Türk Müzi?i yay?nlar?n? yasaklam??lard?r. Vasfi R?za Zabu hat?ralar?nda bu durumu ac? ac? dile getirmekte Atatürk'ün ?u sözlerini naklet¬mektedir:

-"Ne yaz?k ki benim sözlerimi yanl?? anlad?lar. ?u okunan ne güzel bir eser. Ben zevkle dinledim. Sizler de öyle. Ama bir Avrupal?ya bu eseri böyle okuyup da bir zevk vermeye imkan var m?? Ben demek istedim ki, bizim seve seve dinledi?imiz Türk bestelerini onlara da dinletmek çaresi bulunsun. Onlar?n tekni?i, onlar?n ilmiyle onlar?n sazlar?, onlar?n orkes¬tralar? ile Çaresi her ne ise. Mesela Ruslar ne yapm??larsa. Biz de Türk Musikisini milletleraras? bir sanat haline getirelim. Türk'ün na?melerini kald?r?p atal?m da sadece Bat? milletlerinin haz?rdan musikisini al?p kendi¬m ize maledelim. Yaln?z onlar? dinleyelim demedim. Yanl?? anlad?lar sözlerimi, ortal??? öyle bir velveleye verdiler ki, ben de bir daha laf?n? edemez oldum."

Atatürk'ün yak?n çevresinde bulunup birçok çal??malar?nda eme?i ge¬çen ki?ilerden Ahmet Cevat Emre, Atatürk'ün Türk Müzi?i konusundaki çal??malar?n? yanl?? de?erlendirmeler kar??s?nda ölümüne yak?n y?llarda "?ki ?eyde ink?lap olmaz: Dilde ve musikide" dü?üncesine ula?t???n? belirtiyor.

Atatürk, 1916-1917 y?llar?nda Diyarbak?r'da görevli iken ta??nd??? Celal Güzelses'i zaman zaman dinlemi? ve sanatç?ya bir saat arma?an etmi?tir.

Atatürk döneminde ?stanbul Konservatuar?n da ?ark Musikisi bölümü kapat?lm?? ancak Türk Sanat Müzi?i olarak bildi?imiz müzik için repertuar tasnif ve tespit heyeti kurulmu?tur (1926). Bu heyet Türk Musikisi¬nin Klasikleri sersinden 180 ?ark?n?n nota ve güftesini, Dini Ezgiler seri¬sinden de 6 ciltlik Tekke Musikisi örneklerini tespit ve tasnif ederek ya¬y?mlam??t?r (1926-1939).

Atatürk "Bizim hakiki musikimiz" dedi?i, halk müzi?imizin derlen¬mesine ve kompozitörler taraf?ndan i?lenmesine çok önem vermi?tir. 1 Kas?m 1934 ve 1 Kas?m 1935 nutuklar?nda bu konuya temas etmi?tir. Daha 1924 y?l?nda halk müzi?i derlemelerine ba?lanm??t?. ?stanbul Konservatuar?'n?n 1924'teki halk müzi?i derleme anketinden sonra M.E.B. Hars Müdürlü?ü Seyfettin-Sezai (Asaf) Karde?leri Bat? Anadolu'ya derle¬meye gönderdi. Derlenen türküler Yurdumuzun Na?meleri ad? alt?nda yay?mland? (1925). ?stanbul Konservatuar? 1926-1929 y?llan aras?nda Anadolu'ya dört derleme gezisi düzenlemi?, bu gezilerde derlenen ezgiler ''Halk Türküleri'' ad? alt?nda 15 defter halinde yay?mlanm??t?r. 1929'daki 4. gezi s?ras?nda baz? halk oyunlar?m?z filme de al?nm??t?r. Devlet ödene?iyle yap?lan dört derleme gezisine ba?ta Konservatuar Müdürü Yusuf Ziya (Demircio?lu), Rauf Yekta, Dürri Turan ve Ekrem Besim Beyler, Muhittin Sad?k (Sadak), Mahmut Rag?p (Gazimihal), Ferruh (Arsunar), Abdülkadir (?nan) Beyler kat?lm??lard?r. ?stanbul Konservatuar? devlet ödene?i almaks?z?n Halkbilgisi Derne?i uzmanlar?n?n i?tirakiyle 1932 y?¬l?nda be?inci bir derleme gezisi daha düzenlemi?tir.

Derleme çal??malar?na bir süre ara verildi. Atatürk'ün 1 Kas?m 1934 ve 1 Kas?m 1935 nutuklar?ndan ve Ankara Devlet Konservatuar?'n?n kurulmas?ndan sonra halk müzi?i
derlemelerine yeni bir ruhla tekrar ba?land?. 1936 y?l?nda Ankara Halkevi'nin daveti üzerine tan?nm?? Macar Müzikologu ve bestecisi Bela Bartok (1881-1945) Ankara'ya gelmi?ti. Bartok, üç konferans vererek halk müzi?i ürünlerinin derlenmesinin önemine dikkatleri çekti. Kendisi de Adana yöresinde derlemeler yapt? (18-25 Kas?m 1936). Halk Müzi?i derlemelerine Milli E?itim Bakanl??? Güzel Sanatlar Genel Müdürlü?ünün idare ve himayesi alt?nda 1937 y?l?nda ba?lanm??t?r. Atatürk döneminde 1937 ve 1938 y?llar?nda iki büyük derleme gezisi yap?ld?. 1937 y?l?ndaki geziye Ferit Alnar, Necil Kaz?m Akses, Ulvi Cemal Erkin, Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sar?sözen ve teknisyen Arif Etikan, 1938 y?l?ndaki iki derleme gezisine ise Ferit Alnar, Cevat Memduh Altar, Halil Bedii Yönetken, Tahsin Banguo?lu, Ulvi Cemal Erkin, Nurullah Ta?k?ran, Muzaffer Sar?sözen, teknisyenler Arif Etikan ve R?za Yeti?en kat?lm??lard?r. Halk müzi?i derleme gezilerine Atatürk'ün ölümünden sonra da 1953 y?l?na kadar devam edilmi?, a?a?? yukar? bütün iller dola??lm?? 10.000 civar?nda ezgi derlenmi?, 2000 kadar Muzaffer Sar?sözen taraf?ndan notaya al?narak Yurttan Sesler programlar?yla yurda yay?lm??t?r.

19 ?ubat 1932'de Atatürk'ün iste?iyle kurulan Halkevlerinde halk müzi?imiz konusunda ya?at?c? çal??malar yap?lm??t?r. Halkevlerinin 1. döneminde (1932-1951) Türk Folklorunun hemen hemen bütün dallar?nda derleme, ara?t?rma, e?itim çal??malar? ba?ar?yla yürütülmü?tür. Halkevleri yöre halk ?airlerinin, ses ve saz sanatç?lar?n?n topland??? yerlerdi. Birçok genç Halkevlerinde ba?lama çalmay?, türkü söylemeyi ö?renmi?tir. Halkevleri dergilerinde ve kitap yay?nlar?nda Türk Folkloruyla, bu arada halk müzi?imizle ilgili pek çok bilgi bulunmaktad?r.

Atatürk'ün do?umunun 100. y?ldönümünü kutlad???m?z 1981 y?l?nda Türk Halk Müzi?i yurdun dört bir kö?esinde en çok sevilen müziktir. Türk Sanat Müzi?i'ndeki a?lat?c?, ruh karart?c?, içkiye te?vik edici ?ark?lar TRT yay?nlar?nda yok denecek kadar azalt?lm??t?r. Bunlar?n yerini ya?ama sevinci verecek yüzlerce, binlerce yeni beste alm??t?r. ?stanbul ve Ankara' da düzenli opera ve bale temsilleri verilmektedir. ?stanbul, Ankara ve ?zmir'deki 5 Konservatuar ihtiyaç duyulan sanatç?lar?, bestecileri, ara?t?rmac?lar? yeti?tirmektedir. Türk sanatç?lar? yurt içinde ve d???nda ba¬?ar?l? konserler vermektedir. Cumhurba?kanl??? Senfoni Orkestras?n?n yan?nda ?stanbul ve ?zmir'de iki senfoni orkestras? daha kurulmu?tur. Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesine ba?l? bir müzik bölümü aç?larak, ö?retime ba?lam??t?r.