BASKI SANATI TAR?H?
Bask? kelime ve resimlerin mekanik olarak mürekkep kullanarak ço?alt?lmas?d?r. Bask? genellikle az miktarda kopya yerine çok miktarda ço?altma ?eklidir.
Bask? tekni?inin ilk do?u?unun Çin ve Kore oldu?u san?lmaktayd?. Ancak bask?n?n 1450 civar?nda Almanya’da, Mainz’da Johann Gutenberg ile ba?lad??? kabul edilir. Tekni?in do?u?u ile kitap daha ucuza imâl edilmi?tir ve daha yayg?n olmu?tur.
?nsanl?k kültürünün tarihi yaz?n?n icad? ile ba?lar. Çünkü yaz? tarih belgelenmi?tir. ?lk yaz? ise köy ve kentlerin kurulmas? ile Mezopotamya ve eski M?s?r’da do?mu?tur. Ta? ça?? ma?ara resimleri ile yaz?n?n icad? aras?nda uzun bir ça? vard?r. Bu yüzden ilk yaz? resimlerin devam? de?ildir.
M.Ö. 3000 y?llar?nda ilk harfi alfabenin bulunmas? ile görsel yaz?l? ileti?im sorununun çözülmesinden en büyük a?ama olmu?tur. Böylece insanl?k tarihinin ve her türlü bilgi ve ifade biçimi asl?n?n ayn?s? olarak yaz?lmas? ve bu bilgileri sanat eserleri bask?dan yararlanarak, ço?altma i?lemi sayesinde olmu?tur.
Görsel sanatlar?n ba?lang?c? M.Ö. 10.000 y?llar?nda yap?ld??? tahmin edilen Ma?ara duvarlar?ndaki resimlere dayan?r. Bunlar?n en ünlüleri ?spanya’da Altamira Ma?aralar?ndaki duvar resimleridir. En eski devir diye adland?r?lan paleolitik kültürde insanlar, ya?amlar?n? an?lar? anlatmada kulland?klar? teknik sert, keskin aletlerle dü?üncelerin kayalara oyarak, olu?turmaktad?r “ço?u av sahnesi olan bu resimler ilk çizilmi? eser olarak kabul edilir.” Ayn? zamanda grafik-resim sanat?n?n ba?lang?c? say?l?r.
Ma?ara duvarlar?na yap?lan resimlerin gayesi resim yapmak, sanat icra etmek de?il ruhlardan ve do?al güçlerden korunmakt?. “?lkeler için, yararl?l?k aç?s?ndan, bir kulübenin yap?m?yla bir imgenin üretimi aras?nda hiçbir ayr?m yoktur. Kulübeden onlar? ya?murdan, rüzgardan, güne?ten ve kendilerini yaratm?? olan ruhlardan korurlar. ?mgeler ise, onlar? do?al güçler kadar gerçek olan öteki güçlere kar?? korurlar. Ba?ka bir deyi?le, resimler ve heykeller, büyüsel amaçla kullan?l?r.”
Paleolitik kültür insan? ya?am?n?, sürekli de?i?tirdi?i aletler ile olu?turdu?u çizimler ise ilk çizilmi? (resim-grafik) eserlerdir.
Yaz?n?n bulunmas?ndan önce grafik sanatlar? yap?l?yordu. Bu yüzden yaz?n?n ba?lang?c? sonrad?r. “seyredilmek üzere yap?lanlar bizim için resimdir (grafiktir)” okunmak için yaz?lan çizilen simgeler insanl?k için önemlidir. Yaz?n ile tarih belgelenmi?tir.
M.Ö. 8. yy’dan itibaren deri veya yumu?ak metale mühürle vurularak ç?kart?lan ?ekiller para olarak kullan?lm??t?r. Üzerinde yap?lan yerin belirtildi?i rölgef ?eklindeki yaz?l? killer Roma imparatorlu?u, Galya ve Mezopotamya’da görülmektedir. Daha sonralar? deri olan kitap kapaklar? üzerine rulo mühürlerle büyük boyda kompozisyonlar ?eklinde bas?lm??t?r.
Bask? grafi?i mühür kal?plar?n?n boyay? ba?ka bir yüzeye aktarma i?levini görmesiyle ba?lar. Hayvanlar ve köleler bu tür mühürlerle mühürlenmi?lerdir.
M. Ö. 2000 y?llar?nda Orta Amerika’da seramikten yap?lm?? rölyef silindirler bask? için kullan?lm??, M?s?r’da Milla’?n ilk y?llar?nda bu bask? tekni?i kullan?lm??t?r. Çin’de ipek üzerine mühürlerle bask?lar yap?lm??t?r.
M. Ö. 3000 y?llar?nda harfli alfabenin bulunmas?yla sanat eserleri ve yaz?l? bilgiler bask? yoluyla ço?alt?lm??t?r.

ÖZGÜN BASKI RES?M
Çe?itli araç ve malzeme kullanarak do?rudan veya kal?plar yolu ile ka??da veya benzeri malzeme üzerine sanatç? taraf?ndan yap?l?p bas?lan resimlere “özgün bask? resim” denir. Bunlar kal?b?n yap?lmas? ve bas?lmas? süreci içinde yarat?lm?? grafik resimlerdir.
Bat? dillerinde; ?talya’da stampa, Fransa’da estampa, ?ngiltere’de print sözcü?üyle tan?mlanan bu teknik, dilimizde “Özgün Bask?” olarak kar??l???n? bulmu?tur.
1970 y?llar?na kadar sanatç?s? taraf?ndan yaratma süreci içinde kal?b? oyarak bas?lan resimlere gravür, resim sanat?n?n bu dal?na da gravür sanat? denirdi. Oysa ki gravür oyularak yap?lm?? kal?p ve oyulmu? anlam?n? ta??maktad?r. Litografi ve serigrafi tekniklerinde oldu?u gibi oyma i?lemi yap?lmadan yap?lan kal?plarla da özgün bask? resim yap?lmaktad?r. Bu nedenle 1972 y?l?nda bu sanat dal?n? daha iyi anlatan “Özgün Bask? Resim” deyimini kullanm??t?r.
Özgün bask? resim, sanat? kitlelere aktarmada etkin bir sanat dal?d?r.
Günümüzde ba?ka dillerde, özgün bask? resim teriminin yerine “grafik sanatlar” “Bask? Sanat”, “ço?altma sanat”, “Elle Bas?lm?? Resim Sanat?”, “gravür sanat?”, “Kaz? Resim Sanat?” gibi terimler kullan?lm??t?r. Özgün bask? resim sanat? ve grafik tasar?m? sonucu olu?an ürünler grafik sanat?n?n özünü olu?turur. Grafik hem reklama yönelik, hem de bask?resim olgusu yan yana geli?mi?tir. Çünkü grafik sanat?n?n özünde bas?lmas? ve ço?alt?lmas? esas al?r.

ÖZGÜN BASKI RES?M TAR?HÇES?
?nsano?lu tarih öncesi devirden itibaren kaya, boynuz, gibi sert yüzeylere resimler yapm??lard?r. Bu ?ekilde ilk bask? denemeleri yap?lm??t?r. Daha sonralar? ise k?l?çlara, tak?lara süsler yapm??lard?r.
As?l bask? sanat? ise ka??d?n bulunmas?yla gerçekle?ir. Ka??t üzerine ilk bask?n?n ne zaman yap?ld??? kesin olarak bilinmiyor ancak 15. yy Avrupa’s?nda özgün bask?ya temel olan sert ah?ap ve demir, çelik plaklar temel bask? kal?p gereçleri olarak kullan?ld???n? görüyoruz.
Bask? yöntemleri önceleri kilise emrinde çal??an zanaatç?lar ve kuyumcular taraf?ndan kullan?l?yordu. Kaz?ma arac? olarak “büren” bu ustalar taraf?ndan kullan?lm??t?r. Bak?r plaka üzerine çizgiler at?larak “kuru kaz?ma” tekni?i yap?lm??t?r. “Asitle yedirme” tekni?i 1400’lerden sonra z?rh ve k?l?ç süslemelerinde kullan?lm??t?r.
“Asitle yedirme tekni?i bu tekniklerden daha sonra yap?ld??? san?lmaktad?r.” Böylece kitap resimleme, harita çizimleri, oyun ve tarat kartlar?, sanatsal resimlerin bas?m? ile birçok yetenekli sanatç? ortaya ç?karm??t?r.
Bask? sanat?n?n ilk ustalar? Antonio Pollaiuolo’dur (1429-1498). Pollaiolo büreni büyük ustal?kla kullanm??t?r. Magtegno (1431-1506) ve Pollaiuolo kaz? resimlerinde rönesans?n etkisiyle figürlere heykelli görünü? vermeye çabalam??lard?r.
Asitle yedirme tekni?ini “etechina” gerçek etkisini 17. yy'da Jogues Callot, Rembranolt kullanm??t?r.
Rembranolt asitle yedirdi?i alanlar?n içine kuru kaz?ylolada müdahale etmi? ve yüzeyde ton zenginli?ini artt?rm??t?r. Collot ise çizgiyi inceltip kal?nla?t?rmaya olanak veren asal uç echoppe kullanm??t?r.
Regensbur’da Aldolfer, Numberg’de Dü’rer, Pormo’da Parmigisna bu teknikleri denemi?lerdir.
17. yy özgün bask? resim pek çok teknik denenmi?tir. (1636-1672) Adriaen Velde ilk defa “ocguantinta” tekni?ini, Ludwig van Sieger (1609-1676) ise mezzotint aletini kullanm??lard?r.
1704 y?l?nda Newton’un renkle ilgili ke?ifleri, 1711’de Jogues Christophe’le Blond üç ayr? kal?pla giri?ti?i renkli bask? çal??malar? yap?lm??t?r.
Ta?bask? 18. yy sonlar?nda 1790’larda Alois Senefelder taraf?ndan Münih’te bulunmu?tur. Goyer bunu ilk kullanan sanatç?lardand?r. 19. yy sonlar?nda Toulause Lautrec litograti?i doru?una ula?m??t?r.
?pekbask? ise Uzakdo?u’da çok önceden bilinen bir teknik olmas?na kar??n Avrupa’da bask? tekni?i olarak kullan?lmas? çok sonra 19. yy sonlar?nda olmu?tur.
Özgün bask? sanat? bu yüzy?l?n ba??ndan itibaren teknik geli?imi ile sanatç?lar?n dolays?z ifade araçlar?ndan biri haline gelmi? sadece özgün bask? ile üretim yapan sanatç?lar ve özgün bask? atölyeleri kurulmu?tur.
Örne?in, tahta bask? yüzy?l boyunca Alman Ekspresyonistleri, Munch ve Vollotan taraf?ndan yeniden canland?r?lm??t?r.
?ngiliz as?ll? Stanley William Hayter bask? sanatç?lar?n?n grup halinde çal??arak yeni teknik ve anlat?m olanaklar?n? geli?tireceklerine inanarak 1927 y?l?nda Paris’te “Atölye 17” ad? ile bask? atölyesini kurmu?tur. II. Dünya sava?? s?ras?nda Amerika’ya ta??nan Atölye 17, 1950’de tekrar Paris’e dönmü? ve Colder, Pollock, Miro, Ernst, Giocometti gibi pek çok sanatç?n?n çal??t??? bir sanat merkezi haline gelmi?tir. Bugün halen Hayter’in kendi ad?yla bilinen yüksek bask? tekni?i de bu çal??malar sonucu geli?tirilmi?tir.
Amerikan sanat?nda ise 1950’lerin Pop Sanat?, özellikle serigrafi ve litografi tekniklerinde endüstri kültürüne özgü üslubu ile uluslar aras? etkilerinde öncülük yapm??t?r. Linchtenstein, Rosenguist, Johns, Worhol gibi sanatç?lar, ünlü bask? atölyeleri ve okullar? özgün bask?y? estetik nitelikli bir sanat dal? olarak yayg?nla?m??t?r.

TÜRK?YE’DE BASKI SANATININ TAR?H?
Türkiye’de bask? ilk defa 1533’de Osmanl? devletine gelen Flaman Ressam Pieter Coeck’un kat?ld??? süre boyunca yedi adet ?stanbul gravürü yapt??? bilinmektedir.
Sultan Ahmet’teki atmeydan?nda Sultan Süleyman’?n maiyeti ba?ta olmak üzere bu yedi de?i?ik görünümler içeren yedi adet gravür Coeck’un ölümünden sonra 1553’te bas?lan özel bir albümde toplanm??t?r

TÜRK?YE’DE ÖZGÜN BASKIRES?M SANATI
Özgün bask?resim kal?plar?, genelde, elle yap?lan i?lemlerle ve sanatç?s? taraf?ndan yap?lmaktad?r. Sanatç? bu i?lemlerin hemen her a?amas?nda, biçimsel olu?may? ve yaratmay? sürdürmektedir. Çe?itli i?lemler için aletler, makineler, yeni teknikler ve malzemeler kullan?l?yor. Örne?in yaratma ve biçimlendirme olay?n?n gerekti?i bask? aktarmalar? ???kla aktarmalar gibi i?lemleri uygularken yard?mc? bask?, ???kla kopya teknikleri ve di?er yard?mc? tekniklerden yararlan?r. Malzeme ve teknikler var olan bir eseri basarak ço?altmak için de?il, var olmayan orijinal eseri yarat?p yapmak için kullan?l?r. Özgün eser, yaratma olay? s?ras?nda olu?ur ve bask? s?ras?nda do?mu? olur. Kaç tane bas?l?rsa o say?da eser do?mu? demektir.
Özgün bask? teknikleri ile haz?rlanan kal?ptan bask?y? da sanatç?s? genellikle kendisi yapar. Kal?b?n tamamlad??? kan?s?na varabilmek için deneme bask?lar? yapmak gerekir. Deneme bask?larda ald??? sonuçlara göre kal?pta de?i?iklikler yapabilece?i gibi, bask?n?n renk ve di?er niteliklerini de saptayabilir. Bu saptamalara göre bask?da kullan?lacak boyalar renkler ve bask? nitelikleri ayarlan?r.
Grafik sanatlar dal?nda uzmanla?ma özellikle cumhuriyetin ilan?ndan sonrad?r. 1920’li y?llarda afi? ve kitap kapa?? ressaml??? ile piyango bileti, ?i?e etiketi, pul dizayn? gibi tasar?mlar ve bask?lar ?hap Hulusi, Kenan Temizan’la ba?lam??t?r. Bu sanatç?lar Almanya’da grafik e?itimi alm??lard?r.
Eski dinsel motiflerin modern bir anlay?? ve düzen içinde uyguland???, Emin Bar?n’?n çal??malar? grafik alan?ndaki ça?da? geli?meye uygundur. 1940’l? y?llarda Nam?k Bay?k, Mesut Manio?lu gibi grafik sanatç?lar? yal?n görsel anlat?m ara?t?ran i?leri ile grafik sanat?m?za katk? yapm?? say?labilir. Türkiye’de son yirmi y?l grafik sanatç?lar?n?n motif ve uslupla?t?rmada bireysel tutum ve kavray??lar ne olursa olsun geli?en ekonomik ve kültürel ya?am?n etkilerini vurgulayan boyutlar getirdikleri bir süredir.
Said Maden kitap kapaklar?na düzen getirmi?tir. Afi?lerde Mengü Ertel ba?ar?l? çal??malar yapm??t?r. Karagöz motifleriyle stilizozyon olu?turmu? olan Yurdaer Alt?nta?, Reha Yaln?zak, Bülent Erkmen, Ayd?n Erkmen, Sad?k Karamustafa, Emre Ça?atay grafik sanatlar? alan?nda ara?t?rma yapan Said Maden gibi birçok sanatç?m?z yeti?mi?tir. Karikatüristler: Cemal Nadir Güler, Turhan Selçuk, Ferruh Do?am, Ali Ulvî, Semih Balc?o?lu, Tonguç Ya?ar, Tan Oral gibi sanatç?lar?m?z Türkiye’de ça?da? Türk grafik sanat?n?n temellerini atm??lard?r.
Özgün Bas?l? Resim grafik sanat?n?n özünü olu?turur. Türkiye’de özellikle 1962 y?llar?ndan sonra özgün bask?resim sanat? alan?nda patlama denilebilecek geli?meler olmu?tur. 1982 y?l?ndan sonra eski kurumlar fakülteye dönü?mü? yeni fakülteler (?zmir ve Ankara’da) uygulamal? Güzel Sanat Yüksekokulu (Eski?ehir) bask?resim atölyeleri aç?lm??t?r. Buradan mezun olan sanatç?lar?m?z birçok ödül alm??lard?r.
20. yy bask?resiminde bir eser orjinaldir veya de?ildir. Bu hiçbir zaman kullan?lan tekni?in özelli?inden kaynaklanmaz. Sanatç? yarat?c? ise kulland??? teknik ne olursa olsun eseri orjinaldir.
Özgün bask?resim son y?llarda sanat galerilerinde sergilenmektedir.
1970’lerden buyana bask?resim sergilerinde bir art?? olmu?tur.
Özgün Bask? i?leminde: Dü?ünülmü?, tasarlanm?? özgün bir grafik ürünün kal?p yoluyla ço?alt?lmas?d?r. Bu ço?altma sanatsal amaçl? i?lerde, ba?ka yüksek trajl? i?lerde ba?ka yöntemlerle gerçekle?tirilmi?tir. Sanatsal amaçl? bask?lar, az say?da ve sanatç?n?n bask? sanatç?lar? ço?altt?klar? i?lerini tek tek numaraland?rarak imzalamaktad?r. Kitap dergi, gazete, afi?, bro?ür gibi i?ler çok say?da bas?laca?? için zamandan kazanman?n yollar? aranm??, motor gücünden yararlan?l?r sistemler geli?tirilmi?tir.