FLAMENKODA FORMLAR
-Bölüm I-

Fandangos

Fandangos formunun kökleri İspanya folklorik geleneğinin derinlerine uzanır. Folklorik yapının parçaları olan geleneksel sayılabilecek uzun şiirlerin bölümleri ve parçaları bugünkü bildiğimiz fandangos formunun temelleridir. Flamenkoda “cante flamenco” ve “toque flamenco” diye bir ayrım vardır. Burada cante flamenco formun şarkı şeklinde söylenerek icra edilmesi, toque flamenco ise formun solo gitar veya gitar eşliğinde çeşitli enstrumanlar ile icra edilmesidir. Fandangos formunun kökenlerinde cante flamenco toque flamenco’ dan önce gelmektedir. İspanya’da fandangos formunun gelişim aşaması hızlı ve keskin bir biçimde olmuştur. Bu gelişim aşamasında yöresel sanatçılar forma kişisel karakterlerinden bir çok şey katmıştır. Bunun sonucunda fandangos formu farklı yörelerde farklı şekillerde icra edilmeye başlandı. Malaga bölgesinden verdiales, rondenas ve malagueños, Granaida bölgesinden fandango de Huelva, Almeria (“cantes de las minas”olarak halk arasında bilinir)bölgesinden taranto, taranta ve cartagenera bunların sonuçlarıdır. Bunların içerisinde “fandango de Huelva” flamenko şarkıcıları (jondo) arasında fandangos formunu en iyi şekilde yansıtan ve en doğal hali olarak kabul görmesinden dolayı formun temsilcisi sayılmaktadır. Form en yaygın olarak 19.yüzyılda tanındı. Fandango formunu söyliyerek öne çıkan isimler arasında Niño Gloria, Manuel Torre, José Cepero ve Manolo Caracol yer alır. Niño Gloria, Manuel Torre fandango de Huelva ile, José Cepero, Manolo Caracol özellikle granaina ve malaguena ile tanınmıştır. Bunların dışında Manuel Vallejo, Pepe Marchena, Pepe Pinto, Fernanda de Utrera ve Chocolate fandango formunu kendi tarzlarında icra etmişlerdir.

Malagueña

Formun asıl kökeni Malaga bölgesindeki fandangostan gelmektedir. En yaygın ve en iyi şekilde icra edildiği bölge doğu Endülüstür. Formun karakteristlik yapısı yokoluş üzerinedir. Formu söyliyenler müzik eşliğinde şarkı sözlerine istedikleri yerdede girebilirler vede lirik şiirlerle formun belirli bölgelerininistedikleri gibi uzatıp kısaltabilirler. Forma folklorik kökenlerinden bu yana bakıldığında 19.yüzyılda, Malaga bölgesinden Juan Breva, El Canario ve La Trini, diğer bölgelerden ise Antonio Chacón ve Enrique el Mellizo ile tanınmıştır. Bu ismler arasında Antonio Chacón forma en çok yenilik katan ve en çok sevilen isim olarak ayrı bir yerde durmaktadır. Enrique el Mellizo ‘un malaguenası ise klise şarkılarını çok fazla etkilemiştir. Özellikle Jerez and Cadiz bölgesinde Enrique el Mellizo çok popüler ve aynı zamanda övünç kaynağıdır. Günümüzün bu formu icra edenleri arasında Diego Clavel ‘in ‘La malagueña a través de los tiempos’ malaguenasa yeni bir çeşit getirmektedir. Jose Merce ise El Mellizo’ dan fazlasıyla etkilenmiş ve formu günümüze uyarlamıştır. Enrique Morente ise Antonio Chacón ‘un mirasçısı sayılmaktadır. Günümüzde bu form ile flamenko dans da geliştirilmiştir. Temsilciliğini ise Rafaela Carrasco yapmaktadır.

Granaína / Media Granaína

Formun kökeni doğu Endülüstür. Burada oluşması Granada bölgesindeki fandangosdan etkilenişimin sonucudur. Formun en dikkat çekici özelliği belirli bir ritminin olmamasıdır. Tamamen serbest gitar akorları ve melodi yürüyüşlerine dayanır. Formun köklerini Frasquito Yerbabuena oluşturmuştur. Sonra ise formu Ramón Montoya ele alarak gitar ile biçimlendirmiştir. Granaina malaguenas ile etkileşimi olmuş ve José Cepero tarafından “granaína malagueña” ortaya çıkmıştır. Granaina form olarak çok tutucudur. Media Granaína ile bu noktada ayrılırlar. Media Granaina bu noktada biraz daha değişime açıktır. Media Granaina daha çok barok motifler taşır. Her iki formun da en önemli müzisyemleri Manuel Vallejo, Juan Mojama, Manuel Centeno ve Pepe Marchena’ dir. Bu formla dans çalışmaları günümüzde en çok Eva Yerbabuena ile dikkat çekmektedir.

Caña / Polo

Caña kompas yapısı olarak tamamen solea ile aynı şekildedir. Hatta soleanın atası olduğu bile söylenebilir. Ayrıca flamenkodan önce Endülüs bölgesinin geleneksel tarzı olarak cana gösterilebilir. 18.yüzyıldan önce İspanya halk dansı olarak cana ön plandadır. Soleadan farklı olarak birbirini takip eden “ay, ay” şeklindeki haykırmaların ardından sabit bir yapının gelmesi ve bunun ardından gitar ile bu sabit bir yapının taklit edilmesidir. Polo ise benzer bir yapıda olup cana ya göre biraz daha az dinamik bir yapıya sabittir. Eski dönemin yazarlarının (Tío Luis el de la Juliana, El Planeta ve El Fillo) günlüklerine göre cana ve polo flamenco şarkıcılarının flamenkoya adım atmaya başladıklarında ilk olarak çalıştıkları ve kendilerine okul gördükleri bir form olduğu yazmaktadır. 20.yüzyılda Pepe el de la Matrona bu formları zenginleştiren isimdir. Günümüzde ise cana flamenko dans ile özdeşleşmiştir.

Soleá

Solea flamenkodaki bütün formların anası olarak bilinir. Daha iyi bir tanımlama yapmak gerekirse solea bütün flamenko formları tanımak, anlamak ve icra etmek için gerekli bir yapıya sahiptir Yapısı oniki vuruştan ibarettir. Bu kompası 6/8’lik, 3/4’lük ve ritimler takip eder. “Phrygian” modu endülüs ritmi kullanarak flamenco için eşsiz bir hal alır. Bu modelin meyveleri ise bulerias, bulerias por solea, alegrias, bütün cantina’lar, jaleo’lar cana ve polo’dur. Akademisyenker de soleanın zengin yapısı, lirik içeriği bakımından diğer formlardan daha üstün bir yapıya sahip olduğu konusunun altını çizmektedirler. Machado Álvarez’in soleanın kökeni hakkında yaptığı araştırmaya göre solea önceleri joleo diye isimlendirilen dans tarzına müzik olarak eşlik edilmesiyle joleo ile birlikte icra ediliyordu. 19.yüzyılın ortalarında bağımsız hale gelerek bugümkü haline ulaştı. Müzikolojist García Matos yaptığı araştırmalarda soleanın eski dönem lirik şarkılarından “la soledad (yalnızlık)” üzerine uygulandığını ortaya koydu. Soleares’in Alcalá de Guadaira, Lebrija, Utrera, Triana, Cadiz, Los Puertos ve Jerez’de gelişen çeşitleri vardır. 19.yüzyılda Trina’dan La Andonda, 20.yüzyılda Utrera’dan La Sernata’nın isimleri solea ile özdeşleşmiştir. Flamenco dans için solea vazgeçilmez bir formdur. Solea’nın flamenko dans ile icrasında La Cuenca ve La Mejorana ilklerdedir. Bu tarz günümüzde de halen orjinalini korumaktadır. Flamenko dansçı Eva Yerbabuena bu tarza zapateado ayak hareketlerinide katarak kendine özgü bir tarz çizmektedir.

Alegrías

Alegrías cantinas(Alegrias’da genç kadınlardan oluşan flamenko gruplar) grupları arasında en iyi bilinen bir formdur. Doğup geliştiği bölge Cadiz’dir.Ritmik yapısı solea ile örtüşür. Adeta Aragon geleneksel dansı olarak adlandırılan jota ve soleanın kaynaşmasıdır. Gerçektende bu form Cadiz’de jotas gaditanas veya jotillas gaditanas olarak isimlendirilir. Jota ve soleanın kaynaşması Ispanya kurtuluş savaşı esnasında gerçekleşmiştir. Bu yüzden lirik olarak savaş ve özgürlük figürleri içerir. Bu yönüyle alegriasda Enrique Butrón, Rosario la del Colorao ün kazanmıştır. Ignacio Espeleta ise alegriasa "tiri-ti-tran" şeklinde açılış teması kazandırmıştır. Dans teknikleri açısından zengin ve neşeli figürlere sahiptir. Geleneksel olarak dansda kadın danscılara ait figürleri mevcuttur. Özellikle figürler zarif ve dalgalı vucut hareketleri içermektedir. Dansta giyilen geleneksel kıyafetler 'bata de cola' olarak adlandırılır ve elbiseler uzun bir kuyruğa sahiptir. Alegrias üzerine dans çalışmaları Belén Maya ve Rafael Campallo tarafından Seville’de dans okullarında geliştirilmektedir.

Kaynak:
1- [ÜYE OLMADAN L?NKLER? GÖREMEZS?N?Z. BURAYI TIKLAYARAK BEDAVA ÜYE OLUNUZ...]
2- [ÜYE OLMADAN L?NKLER? GÖREMEZS?N?Z. BURAYI TIKLAYARAK BEDAVA ÜYE OLUNUZ...]