Ka?garl? Mahmud

***Çapkın-12*** · 09-23-2007, 09:01 PM

Ka?garl? Mahmud

KA?GARLI MAHMUD’UN HAYATI

Ka?garl? Mahmud’un hayat? hakk?ndaki bilgilerimiz eserinin önsözünde belirttiklerinden öteye geçemiyor. Babas? ve dedesi Barsganl? olmas?na ra?men Mahmud Ka?gar’da do?mu?tur. Babas?n?n buraya daha sonralar? göç etti?i anla??l?yor. Onun ne zaman do?up, ne zaman öldü?ü ise kesin olarak belli de?ildir. Bununla beraber baz? varsay?mlar yaparak; mesela eserin yaz?l?? ve halifeye sunulu? tarihini esas alarak (464-466/1072-1074) onun 11. yüzy?l?n birinci yar?s?nda dünyaya gelip, ikinci yar?s?nda vefat etti?ini söyleyebiliriz. Ama bu bir varsay?m olmaktan öteye geçemez. Eserinin önsözünde belirtti?ine göre ad?n?n Mahmud, babas?n?n ad?n?n Hüseyin, dedesinin ad?n?n ise Mehmed oldu?unu anl?yoruz.Yine eserinde belirtti?ine göre soylu bir aileden gelmekte, iyi silah kullanmakta ve dilin gramerini iyi bilmektedir. Sözlerinden öyle anla??l?yor ki, eserini yazmak için iyi bir haz?rl?k devresi geçirmi? ondan sonra eserini yazmaya ba?lam??t?r.
Onun böyle bir eser yazd???na bak?l?rsa; iyi bir e?itim ald???, Arapça’y? ve Türkçe’yi en ince detaylar?na kadar -bir sözlük yazabilecek kadar- bildi?i söylenebilir.
Ka?garl? Mahmud’un ne zaman ve nerede öldü?ü kesin olarak bilinmemektedir.

ESERLER?

Ka?garl?n?n günümüze kadar ula?an eserinin ad? Divânü Lügâti’t-Türk’tür. O, bir eseri daha oldu?unu divan?nda söylemekle beraber bu eser henüz bulunamam??t?r. Bulunamayan bu eserin ad? Kitâb? Cevâhir el-Nahvi fî Lügâti’t-Türk’tür. Ka?garl? Divânü Lügâti’t-Türk’ü yaz?? amac?n? eserinin önsözünde ?öyle belirtiyor: “Türk dili ile Arap dilinin at ba?? beraber yürüdükleri bilinsin diye...” yani o eserini yabanc?lara, özellikle de Araplar’a Türkçe’nin üstün bir dil oldu?unu ve di?er dillerle yar??abilecek seviyede oldu?unu belirtmek için yazm??t?r. Eserini yazmak için Türklerin bir çok ?ehrini gezmi?, dola?m?? ve birçok not ald?ktan sonra eserini yazmaya koyulmu?tur. ?yi bir haz?rlanma ve çal??ma neticesinde ortaya ç?kan bu eser bize XI. yüzy?ldaki Türklerin tarihi, co?rafyas?, kültürü, folkloru, ya?ay???, edebiyat?, belli ba?l? yerleri, belli ba?l? ki?ileri, günlük hayatta s?k s?k kullan?lan kelimeleri vb. birçok özelli?ini yans?tmaktad?r. Bu yönüyle eser, Türk tarihinde bir “hazine” say?lmaktad?r. Yazar, yukar?da sayd???m?z özellikleri lügatine seçmi? oldu?u kelimeleri örneklerken kullanm??t?r ve bunda da çok ba?ar?l? olmu?tur. Normalde eser bir sözlük olmas?na ra?men seçti?i örneklere bakt???m?zda gerek savlar (atasözleri), sagular (a??t), beyitler, çe?itli ?iir parçalar?, deyimler ve gerekse de çe?itli yer adlar?na ve ki?i adlar?na rastlamaktay?z.
Bizim konumuz divanda geçen savlar, halk edebiyat? unsurlar?, beyitler ve çe?itli ?iirlerdir. Ka?garl? lügatine alm?? oldu?u sözcükleri aç?klad?ktan sonra onlar? daha anla??l?r k?labilmek için sözcükleri cümle içerisinde örnekleme yoluna gitmi?tir. Bu yola ba?vurdu?unda ise örnek olarak da s?radan cümleler de?il, o zaman halk aras?nda kullan?lmakta olan savlar (atasözü), sagular (a??t), destanlar, beyitler, dörtlükler, ko?uklar, deyimler veya çe?itli edebî cümleleri alm??t?r. Bu yolla sözcüklerin daha kolay anla??lmas?n? ve ayn? zamanda ak?lda daha çok kalmas?n? sa?lam??t?r.

SONUÇ

Elimizdeki bu eser yabanc?lara özellikle de Araplar’a Türkçeyi ö?retmek için yaz?lm??t?r. Kimi dilcilerimize göre de bu eser ?uurlu bir milliyetçi olan ve Türk dilinin zenginli?ini bilen Ka?garl?’n?n onun bu özelli?ini ba?kalar?na da anlatmak istemesidir. Her ne amaçla yaz?lm?? olursa olsun bu eser Türk dil ve kültür tarihimizin bir “hazinesi” konumundad?r. Görünü?te bir gramer kitab? olan Divânü Lügâti’t-Türk içerik olarak çok zengindir. Divanda o zamanki Türk dünyas?n?n dili, kültürü, folkloru, tarihi, co?rafyas?, vb. özelliklerin verilmi? olmas? onu daha da önemli k?lmaktad?r. Eseri as?l önemli k?lan da budur zaten. Bu eser ayn? zamanda Türk dilinin ilk Türkçe sözlü?ü olmas?yla da önemlidir. Eserin tan?t?m? daha iyi yap?lmal? ilkö?retimde, ortaö?retimde ve yüksekö?retimde ö?rencilerin kapasitelerine göre yava? yava? verilmeli, bu kültür hazinemiz herkese ö?retilmelidir

Yukar?da belirtti?imiz türleri örneklendirerek konumuzu sonland?rmak istiyoruz. Eserde geçen sav, sagu, ko?uk, destan parçalar?ndan ve deyimlerden baz?lar? ?unlard?r.
Her dörtlü?ün alt?nda kal?n yaz?larla türkçesi verilmi?tir.

SAGU (Alp Er Tonga Mersiyesi)

Alp Er Tonga öldi mü
Iss?z ajun kald? mu
Ödlek öçin ald? mu
Emdi yürek y?rt?lur
Yi?it Er Tonga öldü mü?
Fâni dünya kald? m??
Zaman öcünü ald? m??
?imdi yürek y?rt?l?r.

Ulu??p eren börleyü
Y?rt?n yaka ?rlayu
S?kr?p üni yurlay?
S??tap közi örtilür
Erenler t?pk? kurt gibi ulu?uyorlar
Yaka y?rtarcas?na ba?r???yorlar
Seslerinin tüm kuvvetleriyle hayk?rarak
Gözleri örtülünceye kadar a?l?yorlar
Bard? közüm yaruk?
Ald? özüm konuk?
Kand? erinç kan?k?
Emdi ud?n udgarur
Gözümün feri söndü
Onunla birlikte ruhum da gitti
?imdi o kim bilsin nerelerdedir
?imdi o, uykudan uyand?r?yor.

DESTAN (Uygurlara Kar?? Bir Sava? destan?ndan)

Kemi içre olturup
Ila suv?n keçtimiz
Uygur tapa ba?lanup
M?nglak ilin açt?m?z
Gemi içerisinde oturarak
Ila suyunu geçtik
Uygurlara kar?? durmakla
M?nglak ilini fethettik

A?d? k?z?l bayrak
To?d? kara toprak
Yeti?ü kelip o?rak
Tok???p an?n geçtimiz
K?z?l bayrak yükseldi
Kara toprak canland?
O?rak binicileri de yeti?ip
Sava?a tutu?arak geciktik

KO?UK

Keldü esin esneyü
Kadka tükel osnayu
Kirdi bodun kasnayu
Kar bulut kükre?ür

Kara buz kamu erü?di
Taglar suv? ak??d?
Kök?in bul?t örü?di
Kayguk bol?p ögri?ür

Tümen çiçek tizildi
Bükünden ol yaz?ld?
Ükü? at?p özeldi
Yirde kopa adr??ur

Günümüz Türkçesiyle:

Rüzgar eserek geldi
Kar tipisine benziyordu
Halk titreyerek (evlere)girdi
Kara bulutlar gürlüyor

Karlar ve buzlar hep eridi
Da?lar?n suyu (seller halinde) akt?
Mavimt?rak bulutlar belirdi

(Bunlar, deniz üstündeki) kay?klar gibi (Havada sallan?p duruyor)

SAVLAR

1. Aç ne yimes, tok ne times.
2. Al?n arslan tutar, küçin s?çgan tutmas.
3. Bir karga birle k?? kelmes.
4. Böri ko?n?s?n yimes.
5. Ermegüke bul?t yük bol?r.
6. Efdeki buzag? öküz bolmas.
7. ?t ?s?rmaz, at tepmes time.
8. Tag taga kavu?mas, ki? ki?ike kavu?ur.
9. Y?lan kendi egrisin bilmes, tefi boyn?n e?ri tir.
10. Kan?g kan bile yumas.

Günümüz Türkçesiyle:
1. Aç ne yemez, tok ne demez.
2. Al (Hile) ile aslan tutulur, güç ile s?çan tutulmaz.
3. Bir karga ile k?? gelmez.
4. Kurt kom?usunu yemez.
5. Tembele bulut yük olur.
6. Evdeki buza?? öküz olmaz.
7. ?t ?s?rmaz, at tepmez deme.
8. Da? da?a kavu?maz, ki?i ki?iye kavu?ur.
9. Y?lan kendi e?risini bilmez, deve boynun e?ri der.
10. Kan? kanla y?kamazlar

09-23-2007, 09:01 PM	#1 (permalink)
*Çapkın-12* S-Administrator *Çapkın-12* Şuan Çevrimdışı Kayıt Tarihi: Feb 2006 Nerden: aydın Mesajlar: 4.515 Rep Gücü: 58 Rep Puanı: 58 Rep Derecesi:	Ka?garl? Mahmud Ka?garl? Mahmud KA?GARLI MAHMUD’UN HAYATI Ka?garl? Mahmud’un hayat? hakk?ndaki bilgilerimiz eserinin önsözünde belirttiklerinden öteye geçemiyor. Babas? ve dedesi Barsganl? olmas?na ra?men Mahmud Ka?gar’da do?mu?tur. Babas?n?n buraya daha sonralar? göç etti?i anla??l?yor. Onun ne zaman do?up, ne zaman öldü?ü ise kesin olarak belli de?ildir. Bununla beraber baz? varsay?mlar yaparak; mesela eserin yaz?l?? ve halifeye sunulu? tarihini esas alarak (464-466/1072-1074) onun 11. yüzy?l?n birinci yar?s?nda dünyaya gelip, ikinci yar?s?nda vefat etti?ini söyleyebiliriz. Ama bu bir varsay?m olmaktan öteye geçemez. Eserinin önsözünde belirtti?ine göre ad?n?n Mahmud, babas?n?n ad?n?n Hüseyin, dedesinin ad?n?n ise Mehmed oldu?unu anl?yoruz.Yine eserinde belirtti?ine göre soylu bir aileden gelmekte, iyi silah kullanmakta ve dilin gramerini iyi bilmektedir. Sözlerinden öyle anla??l?yor ki, eserini yazmak için iyi bir haz?rl?k devresi geçirmi? ondan sonra eserini yazmaya ba?lam??t?r. Onun böyle bir eser yazd???na bak?l?rsa; iyi bir e?itim ald???, Arapça’y? ve Türkçe’yi en ince detaylar?na kadar -bir sözlük yazabilecek kadar- bildi?i söylenebilir. Ka?garl? Mahmud’un ne zaman ve nerede öldü?ü kesin olarak bilinmemektedir. ESERLER? Ka?garl?n?n günümüze kadar ula?an eserinin ad? Divânü Lügâti’t-Türk’tür. O, bir eseri daha oldu?unu divan?nda söylemekle beraber bu eser henüz bulunamam??t?r. Bulunamayan bu eserin ad? Kitâb? Cevâhir el-Nahvi fî Lügâti’t-Türk’tür. Ka?garl? Divânü Lügâti’t-Türk’ü yaz?? amac?n? eserinin önsözünde ?öyle belirtiyor: “Türk dili ile Arap dilinin at ba?? beraber yürüdükleri bilinsin diye...” yani o eserini yabanc?lara, özellikle de Araplar’a Türkçe’nin üstün bir dil oldu?unu ve di?er dillerle yar??abilecek seviyede oldu?unu belirtmek için yazm??t?r. Eserini yazmak için Türklerin bir çok ?ehrini gezmi?, dola?m?? ve birçok not ald?ktan sonra eserini yazmaya koyulmu?tur. ?yi bir haz?rlanma ve çal??ma neticesinde ortaya ç?kan bu eser bize XI. yüzy?ldaki Türklerin tarihi, co?rafyas?, kültürü, folkloru, ya?ay???, edebiyat?, belli ba?l? yerleri, belli ba?l? ki?ileri, günlük hayatta s?k s?k kullan?lan kelimeleri vb. birçok özelli?ini yans?tmaktad?r. Bu yönüyle eser, Türk tarihinde bir “hazine” say?lmaktad?r. Yazar, yukar?da sayd???m?z özellikleri lügatine seçmi? oldu?u kelimeleri örneklerken kullanm??t?r ve bunda da çok ba?ar?l? olmu?tur. Normalde eser bir sözlük olmas?na ra?men seçti?i örneklere bakt???m?zda gerek savlar (atasözleri), sagular (a??t), beyitler, çe?itli ?iir parçalar?, deyimler ve gerekse de çe?itli yer adlar?na ve ki?i adlar?na rastlamaktay?z. Bizim konumuz divanda geçen savlar, halk edebiyat? unsurlar?, beyitler ve çe?itli ?iirlerdir. Ka?garl? lügatine alm?? oldu?u sözcükleri aç?klad?ktan sonra onlar? daha anla??l?r k?labilmek için sözcükleri cümle içerisinde örnekleme yoluna gitmi?tir. Bu yola ba?vurdu?unda ise örnek olarak da s?radan cümleler de?il, o zaman halk aras?nda kullan?lmakta olan savlar (atasözü), sagular (a??t), destanlar, beyitler, dörtlükler, ko?uklar, deyimler veya çe?itli edebî cümleleri alm??t?r. Bu yolla sözcüklerin daha kolay anla??lmas?n? ve ayn? zamanda ak?lda daha çok kalmas?n? sa?lam??t?r. SONUÇ Elimizdeki bu eser yabanc?lara özellikle de Araplar’a Türkçeyi ö?retmek için yaz?lm??t?r. Kimi dilcilerimize göre de bu eser ?uurlu bir milliyetçi olan ve Türk dilinin zenginli?ini bilen Ka?garl?’n?n onun bu özelli?ini ba?kalar?na da anlatmak istemesidir. Her ne amaçla yaz?lm?? olursa olsun bu eser Türk dil ve kültür tarihimizin bir “hazinesi” konumundad?r. Görünü?te bir gramer kitab? olan Divânü Lügâti’t-Türk içerik olarak çok zengindir. Divanda o zamanki Türk dünyas?n?n dili, kültürü, folkloru, tarihi, co?rafyas?, vb. özelliklerin verilmi? olmas? onu daha da önemli k?lmaktad?r. Eseri as?l önemli k?lan da budur zaten. Bu eser ayn? zamanda Türk dilinin ilk Türkçe sözlü?ü olmas?yla da önemlidir. Eserin tan?t?m? daha iyi yap?lmal? ilkö?retimde, ortaö?retimde ve yüksekö?retimde ö?rencilerin kapasitelerine göre yava? yava? verilmeli, bu kültür hazinemiz herkese ö?retilmelidir Yukar?da belirtti?imiz türleri örneklendirerek konumuzu sonland?rmak istiyoruz. Eserde geçen sav, sagu, ko?uk, destan parçalar?ndan ve deyimlerden baz?lar? ?unlard?r. Her dörtlü?ün alt?nda kal?n yaz?larla türkçesi verilmi?tir. SAGU (Alp Er Tonga Mersiyesi) Alp Er Tonga öldi mü Iss?z ajun kald? mu Ödlek öçin ald? mu Emdi yürek y?rt?lur *Yi?it Er Tonga öldü mü?* *Fâni dünya kald? m??* *Zaman öcünü ald? m??* *?imdi yürek y?rt?l?r.* Ulu??p eren börleyü Y?rt?n yaka ?rlayu S?kr?p üni yurlay? S??tap közi örtilür *Erenler t?pk? kurt gibi ulu?uyorlar* *Yaka y?rtarcas?na ba?r???yorlar* *Seslerinin tüm kuvvetleriyle hayk?rarak* *Gözleri örtülünceye kadar a?l?yorlar* Bard? közüm yaruk? Ald? özüm konuk? Kand? erinç kan?k? Emdi ud?n udgarur *Gözümün feri söndü* *Onunla birlikte ruhum da gitti* *?imdi o kim bilsin nerelerdedir* *?imdi o, uykudan uyand?r?yor.* DESTAN (Uygurlara Kar?? Bir Sava? destan?ndan) Kemi içre olturup Ila suv?n keçtimiz Uygur tapa ba?lanup M?nglak ilin açt?m?z *Gemi içerisinde oturarak* *Ila suyunu geçtik* *Uygurlara kar?? durmakla* *M?nglak ilini fethettik* A?d? k?z?l bayrak To?d? kara toprak Yeti?ü kelip o?rak Tok???p an?n geçtimiz *K?z?l bayrak yükseldi* *Kara toprak canland?* *O?rak binicileri de yeti?ip* *Sava?a tutu?arak geciktik* KO?UK Keldü esin esneyü Kadka tükel osnayu Kirdi bodun kasnayu Kar bulut kükre?ür Kara buz kamu erü?di Taglar suv? ak??d? Kök?in bul?t örü?di Kayguk bol?p ögri?ür Tümen çiçek tizildi Bükünden ol yaz?ld? Ükü? at?p özeldi Yirde kopa adr??ur Günümüz Türkçesiyle: *Rüzgar eserek geldi* *Kar tipisine benziyordu* *Halk titreyerek (evlere)girdi* *Kara bulutlar gürlüyor* *Karlar ve buzlar hep eridi* *Da?lar?n suyu (seller halinde) akt?* *Mavimt?rak bulutlar belirdi* *(Bunlar, deniz üstündeki) kay?klar gibi (Havada sallan?p duruyor)* SAVLAR 1. Aç ne yimes, tok ne times. 2. Al?n arslan tutar, küçin s?çgan tutmas. 3. Bir karga birle k?? kelmes. 4. Böri ko?n?s?n yimes. 5. Ermegüke bul?t yük bol?r. 6. Efdeki buzag? öküz bolmas. 7. ?t ?s?rmaz, at tepmes time. 8. Tag taga kavu?mas, ki? ki?ike kavu?ur. 9. Y?lan kendi egrisin bilmes, tefi boyn?n e?ri tir. 10. Kan?g kan bile yumas. Günümüz Türkçesiyle: *1. Aç ne yemez, tok ne demez.* *2. Al (Hile) ile aslan tutulur, güç ile s?çan tutulmaz.* *3. Bir karga ile k?? gelmez.* *4. Kurt kom?usunu yemez.* *5. Tembele bulut yük olur.* *6. Evdeki buza?? öküz olmaz.* *7. ?t ?s?rmaz, at tepmez deme.* *8. Da? da?a kavu?maz, ki?i ki?iye kavu?ur.* *9. Y?lan kendi e?risini bilmez, deve boynun e?ri der.* *10. Kan? kanla y?kamazlar*

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal gösterime geğ Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)