.gif)
|
|
|
| ||||||
|
Görüntüleme: 134 - Cevaplar: 0
| LinkBack | Seçenekler | Stil |
09-10-2007, 03:06 PM
| #1 (permalink) |
| S-Administrator    Çapkın-12 Şuan Çevrimdışı Kayıt Tarihi: Feb 2006 Nerden: aydın Mesajlar: 4.515
Rep Gücü: 58
Rep Puanı: 58
Rep Derecesi:   |  Nüfusun Da?ili?ini Etkileyen Faktörler NÜFUSUN DA?ILI?INI ETK?LEYEN FAKTÖRLER Nüfusun da??l???yla ilgili faktörleri iki grupta toplamak mümkündür: (1) Do?al çevrenin verimi ve yerle?meye uygunlu?u ile ili?kili faktörler: ?klim, su kaynaklan, toprak, yüzey ?ekli ve maden zenginlikleri; (2)Be?eri faktörler. ?nsanlar?n co?rafi çevreye uyum sa?lama yetenekleriyle ilgili faktörler, top*lumsal ve ekonomik örgütlenme, teknolojik durum, co?rafi konum, tarihsel faktörler. Be?eri faktörleri baz? ara?t?r?c?lar?n "tarihsel faktörler" ad? alt?nda da toplad?klar?na rastlanmaktad?r. Do?al çevre faktörleri: Bunlar aras?nda nüfus da??l???n? aç?k bir seçik etkileyen iki faktör iklim ve yüzey ?ekilleri- dikkati çekmektedir. Dünya nüfusunun yakla??k olarak onda dokuzunun ova ve benzeri düzlüklerde ya?ayabilinmektedir. Di?er yandan, yeryüzü karalar?n?n kabaca dörtte biri de yüksek s?cakl?k ve az ya da düzensiz ya??? ko?ullar?n?n bir arada neden oldu?u kurakl?k yüzünden seyrek olarak nüfuslanm??t?r. Fiziki co?rafya ko?ullar?n?n, yeryüzünde nüfusun da??l?? ve büyüklü?ü*nün ?ekillenmesinde genelde egemen oldu?u kesindir. Bununla birlikte, çev*reci determinist görü?ün en güçlü savunucular?n?n da kabul etti?i gibi, çevre elemanlar?n?n (iklim, yer ?ekilleri, su, toprak, madenler, bitki örtüsü) ne tek ne de bütün olarak ve birbirleriyle uyum halinde nüfus say?s?n? ya da öteki demografik özellikleri kesin olarak belirlemedi?i de aç?kt?r. Asl?nda dünya nüfus da??l???yla ili?kili olarak belirtilmesi gereken belki de en önemli özel*lik, söz konusu da??l???n kolay aç?klanamad???d?r. Nüfusun yo?un oldu?u alanlarla seyrek oldu?u alanlar aras?nda aç?k çeli?kiler vard?r. Merkezi ve Bat? Avrupa'da ?l?man iklim ko?ullar?n?n yer ald??? kesimlerde tar?m d??? ekonomik faaliyetlere ba?l? yo?un nüfus topluluklar?n? de?i?ik tar?m sistem*lerinin uyguland??? yerlerde de görmek mümkündür. Örne?in geçim türü ta*r?m faaliyetlerinin geni? çapta egemen oldu?u Çin ve Hindistan'da oldu?u gibi, tar?m faaliyetlerinin ileri bir teknikle entansif olarak yap?ld??? Bat? Av*rupa ülkelerinde de yo?un nüfus topluluklar? vard?r. Her ne kadar topograf*ya, do?al bitki örtüsünün çe?itlili?inin belirginle?tirdi?i toprak cinsi ve ba?ka fiziksel elemanlar yerle?me ko?ullar?nda bölgesel ve yerel farkl?l?klar yarat?*yorsa da, yeryüzünde yerle?me potansiyelini gösteren bir harita yapmak, ku?kusuz, hem güçtür hem de Pierre George’un l959) sözleriyle "biraz key*fi bir i? olur". Asl?nda böyle bir harita gerçek nüfus da??l???-yerle?me harita*s?ndan çok farkl? olacakt?r. Yerle?meye elveri?li alanlar içinde nüfusun da??*l???, yerle?meye elveri?sizlik özelli?iyle gerçek yerle?me aras?ndaki gözle görünür z?tl?klar?yla ve e?itsizlikleriyle ?a??rt?c?d?r. Yeryüzünde nüfusun yer*le?mesi sürekli de?ildir ve yerle?me aç?s?ndan dü?ük potansiyelli ya da po*tansiyel olmayan bölgelerin yaratt??? nispi bo?luklarla ayr?lm?? yo?un nüfus*lu bölgelerden olu?ur. ?nsan?n özellikleriyle çevresel faktörler aras?nda dünya çap?nda baz? ili?*kiler oldu?u hâlâ kabul edilmekle birlikte, yak?n zamanlarda, insan?n özellik*lerinin daha çok kültürel faktörlerle ?ekillendi?i görü?ü güçlenmi?tir. Ku?ku*suz, insanlar?n yeryüzündeki da??l???n? k?s?tlayan bir faktör olarak iklim ba?*ta gelir. ?nsan fizyonomisi dikkat çeker derecede fiziki çevreye uyum sa?la*yabilecek yap?dad?r. Daha M.S.1500 y?llar?nda bile. yani insan?n çevreye uyum sa?lamak için birçok yeni teknik geli?tirmeye ba?lad??? ve yeni yeni ekonomik devrimlerin meydana geldi?i devrede bile. insan?n "ekümen"? ya da "yerle?ilebilir dünyas?" ?a??lacak derecede geni?ti ve büyük k?sm? da ?u yi da bu devrede ilkel gruplar?n herhangi biri taraf?ndan kullan?lm??t? Gerçekten de, en da??n?k biçimde de olsa, yüzeyin çok dik, drenaj?n kötü oldu?u ya da çok kurak yerler d???nda kalan, buzla kapl? olmayan her alan yerle?mi? durumdayd?. Asl?nda o zamanlardan beri yerle?melerin yay?lma alanlar?nda çok az geni?leme olmu?tur: Grönland k?y?lar?, Avrupa'da Alpler Kaliforniya ve Avustralya'n?n kurak kesimleri gibi alanlarda devaml? yerle?menin s?n?rlar? geni?lemi?; ?ili'nin kuzeyi, Alaska, Büyük Sahra'n?n baz? k?s?mlar? ve Basra Körfezi'nin kurak k?y? kesimleri gibi ya?anmas? güç yerlerde madencilik faaliyetleri yüzünden yerle?meler kurulmu?tur. Ekümemn geni?*lemesini sa?layan insanlar?n Izyolojik yap?lar?ndaki esneklik deniz seviye sinden 5000 m'ye kadar olan alanlarda ya?ayabilmesine de olanak sa?lamak*tad?r. ?nsanlar için en acil fizyolojik ihtiyaç oksijen oldu?undan, daha üst s?*n?rlarda, k?sa süreli bile olsa, ya?ayabilmek için özel bir e?itim ve oksijen tak*viyesi gereklidir. ?nsan ya?am? için di?er ihtiyaç yeterli derecede s?cakl?kt?r. Giyim ve bar?*nak olmaks?z?n insan -5°C'de bir süre kald???nda ölür. Oldukça yüksek s?*cakl?klara k?sa bir süre dayanabilirse de, 40°C ve daha yüksek s?cakl?k biraz uzun sürerse -nemlilik, rüzgâr ve gölgeye ba?l? olarak- yine ölümle kar?? kar??ya kal?n?r. En uygun s?cakl?klar 10°C ile 30°C aras?d?r. Kritik bir derece olan -50°C orta ve yukar? enlemler ile yüksek seviyelerde gerçekle?ir. Gün ortas? s?cakl??? ve yo?un güne?, birçok subtropikal alanda insan?n dayanabilece?inin ötesindedir. Bununla birlikte, ya?ama izin vermeyen s?cakl?klar dünyan?n buzla kapl? olmayan hemen her yerinde bütün y?l boyunca vuku bulmazlar. Ya?am?n? sürdürmek için acil ihtiyaçlar? aras?nda içilebilir su ve g?da maddeleri de bulunmakla birlikte, insan?n beslenme bak?m?ndan büyük bir dayan?kl?l??? vard?r ve mutlak çöller d???nda, insan, hemen her yerde da*yanabilmektedir. Buzullar, yürüyen kumullar, baz? batakl?k türleri ve çok kayal?k yüzeyler vb. araziler, özellikle teknik olanaklardan yoksun insanlar için ya?an?lamayacak ortamlar olabilirler. Fakat bu yeryüzünün yaln?zca küçük bir k?sm? için söz konusudur. Ancak, buralar da baz? yeni tür faaliyetlerin (turizm ve rekreasyon) geli?mesine ortam olu?turabilmektedirler. Nüfus da??l??? üzerin*de toprak türlerinin de etkisi oldu?u öteden beri dikkati çekmi?tir. Alüviyal topraklar ve delta topraklar? genellikle tar?m faaliyetlerine çok uygun olduk*lar? için yo?un nüfus toplanmalar?na sahne olurken, tar?ma az elveri?li olan podzol ve lateritlerin bulundu?u alanlar genellikle seyrek nüfusludurlar. An*cak, tar?msal teknolojideki geli?meler, tar?m-fiziksel ko?ullar ili?kisinde ta*r?m lehine de?i?ikliklere yol açmaktad?rlar. Dünya nüfus da??l???, birçok yerde maden ve enerji kaynaklar?n?n lokasyonundan da büyük ölçüde etkilenmektedir. Örne?in Bat? Avrupa'n?n nüfus da??l??? haritas?, madun kömürü havzalar? ve buna ba?l? sanayi faaliyetinin yaratt??? nüfus toplanma alanlar?n?n da??l???n? da yans?tmaktad?r. Bir-k durumda bu eski madencilik merkezleri km:'de 1000 ki?inin üzerinde yo?unluklara sahiptir. Güney Afrika'n?n Rand kesimi, Amerika Birle?ik Devletleri'nin Appala? kömür havzalar?, Ukrayna'n?n Doneç Havzas? ve ba?-?. birçok alan yerel maden yataklar?n?n i?letilmesiyle ba?lant?l? nüfus top*lanma alanlar?na örneklerdir. Kuzey Kanada ve Avustralya'n?n iç kesimleri gibi yerlerde madenlerin bulunu?u ekümenin s?n?rlar?n?n çok ötesinde, küçük de olsa, yerle?me yerlerinin olu?mas?na yol açm??t?r. Ancak, bu etki pazar?n talebi, sermaye, i?gücünün elde edilebilirli?i, ula??m, üretim maliyeti gibi birbirine ba?l? bir dizi faktöre dayand???ndan, söz konusu yerle?melerin var*olu?lar? da bu faktörler taraf?ndan belirlenecektir. Yukar?da özetlenen fizik*sel etkilerin, bu bak?mdan, söz konusu alan?n ekonomik, toplumsal ve siyasal ko?ullar?yla ili?kili olarak de?erlendirilmesi gerekir. (2)Be?eri Faktörler: Büyük sanayi ve ili?kili ekonomik faaliyetler ortaya ç?kana kadar iklim ve di?er fiziki co?rafya ko?ullar?n?n etkisi alt?ndaki tar?m faaliyetleri nüfus da??l???n?n s?n?rlar?n? çiziyordu. Böylece, belirli bir alanda*ki nüfus da??l???n? etkileyen be?eri faktörlerin ba??nda o alandaki ekonomik faaliyetin türü ve ölçe?inin geldi?i söylenebilir. Teknolojik ve ekonomik ilerlemelerle birlikte, ekonomik faaliyetin türü ve ölçe?i nüfus yo?unluk ve da??l???n?n zaman içindeki de?i?iminin de sorumlusu olmu?tur. Sanayi Dev*rimi öncesinde oldukça düzenli da??lm?? olan tar?msal nüfus, sanayile?meyle birlikte kömür havzalar?, enerji kaynaklar?, ula??m, haberle?me hatlar? ve li*manlar taraf?ndan kendilerine çekilmi?tir. Sanayi Devrimiyle, yüzy?llar bo*yunca olu?mu? nüfus kal?b?n?n yerini yo?un nüfus toplanmalar?n?n yaratt??? bir da??l?? kal?b? al?n??t?r. Ekonomik faaliyetlerin daha da farkl?la?mas? ve gittikçe karma??kla?mas?n?n nüfus da??l???n? da daha düzensizle?tirdi?i ve e?itsizle?tirdi?ini söylemek do?ru olacakt?r. Nüfus da??l??? üzerinde insanla ilgili faktörlerden göçlerin de büyük etkisi oldu?u daha önce belirtilmi?ti. Özellikle kitlesel büyüklükte uluslararas? göç*ler ve ülkelerin içinde gerçekle?en iç göçler bazen nüfusun yeniden da??l???*na kadar götürebilmektedir. Tarihsel süreçler de, göçler gibi, nüfus da??l???*n?n olu?mas?nda etkilidirler. Yeni yerle?me alanlar?nda yerle?me tarihi nüfus da??l???n?n bugünkü durumunu belirlemi?tir. Örne?in Avustralya'da yerle?*menin dünyan?n di?er yerlerine göre yeni olu?u, nüfusun birikerek yo?unla?*mas?na (yo?unluk km2'de yaln?zca 2.3'dür) ve ülkede nispeten düzenli bir ka*l?p olu?abilmesine olanak sa?lamam??t?r. Buna kar??l?k, Hindistan'daki yük*sek nüfus yo?unlu?u, buras?n?n uzun bir uygarl?k geçmi?ine sahip ve binler*ce y?ld?r kullan?lan bir alan olmas?n?n da k?smen bir sonucudur. Ancak, uzun yerle?me tarihinin mutlaka yüksek nüfus yo?unluklar?na sahip olunaca?? an*lam?na gelmedi?ini de vurgulamak gerekir. Geçmi?te dünyan?n yo?un nüfuslu zengin olan baz? kesimlerinin ?imdi çok seyrek nüfuslu alanlar olduklar? da gözlemlenmektedir: Kuzey Afrika’n?n baz? k?s?mlar? Mezopotamya ve Yukatan Yar?madas? ve Do?u Sirilanka bunlara birkaç örnektir. |
    
|
| Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir) | |
| Seçenekler | |
| Stil | |
| |
| |
[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]
[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16]
Ağaç şeklinde
