1991 y?l?nda Avusturya-?talya s?n?r?ndaki Ötzlar Alplerinde ke?fedilmi? olan, M.Ö. 3300 y?llar?nda ya?am?? bir adam?n do?al ?artlarda oldukça iyi korunmu? mumyas?na günümüzde verilen isimdir. Bu ismi bulundu?u vadiden alm??t?r. Ayn? dönemden kalma ve Ginger ismiyle tan?nan M?s?r mumyas?ndan biraz daha ya?l? veya biraz daha genç olabilir. Ötzi antrolopologlar ve arkeologlar için Bak?r Ça?? (Cilal? Ta? ile Bronz Ça?? aras?) Avrupa insan?n?n hayat tarz?na ili?kin çok de?erli bilgiler sa?lam??t?r.







Ke?fi

Ötzi 19 Eylül 1991'de yolunu kaybetmi? iki Alman turist, Helmut ve Erika Simon, taraf?ndan bulunmu?tur. Cesedin önce günümüze veya yak?n geçmi?e ait oldu?u zannedilmi?tir. Zira bölgede da?c?lar?n veya Birinci Dünya Sava??'n?n kay?plar?yla s?k s?k kar??la??lmaktayd?. Bu dü?ünceyle Avusturya polisince teslim al?narak Innsbruck'a götürülen Ötzi'nin gerçek ya?? burada anla??lm??t?r. Üzerinde incelemeler ba?lad?ktan sonra ortaya ç?kan ilginç bir geli?mede, buluntu yerinin yap?lan kesin ölçümünden, bu noktan?n ?talya s?n?r?ndan birkaç metre içeriye girdi?i anla??lm?? ve Ötzi ?talya 'ya teslim edilmi?tir. Bugün ?talya'n?n Almanca konu?ulan Güney Tirol bölgesinin merkezi olan Bozen-Bolzano kentinin arkeoloji müzesinde sergilenmektedir.

Bilimsel analiz

Ötzi üzerinde adli t?bb?n, arkeolojinin, antropolojinin ve di?er ilgili disiplinlerin en ileri bilgi düzeylerini içeren çok titiz bir çal??ma yap?lm??, mumya kapsaml? bir ?ekilde ölçülmü?, röntgen ???nlar? ndan geçirilmi? ve tarihlendirilmi?tir. Dokular? ve sindirim sistemi içindeki buluntular, ve ta??d??? aletlerdeki polenler ve di?er kal?nt?lar, mikroskopla incelenmi?tir.

Ötzi'nin ölümü esnas?nda 30-45 ya? aras?nda oldu?u, yakla??k 1.60 boyunda oldu?u anla??lm??t?r. Üzerindeki polen ve toz toprak kal?nt?lar?ndan ve di? minelerinin izotopik yap?s?ndan, çocuklu?unu Bolzano'nun biraz kuzeyinde geçirdi?i, ergenlik ça??nda ise 50 kilometre daha kuzeyde ya?ad??? sonucuna var?lm??t?r.




Ötzi'nin vücudunun çe?itli yerlerinde toplam 57 dövme bulunmaktad?r. Daha da ilginci, bu dövmelerin, günümüzde akupunktur tedavisi aç?s?ndan önem arzeden noktalar üzerinde veya çok yak?n?nda bulunmas?d?r. Hatta, dövme lerin denk geldi?i akupunktur noktalar?ndan hareketle, Ötzi'nin sindirim sistemi parazitleri ve osteoartrit gibi sa?l?k sorunlar? ya?ad??? sonucu olu?turulmu?tur. Dövmelerin ilkça?larda akupunktur tedavisinin erken a?amalar?n? ifade etti?i tezi de bu ?ekilde hayli güçlenmi?tir.

Ötzi'nin giysilerinin (kuru otlardan örülmü? bir pelerin, deri yelek ve ayakkab?lar) de büyük bir ustal???n ürünü oldu?u görülmü?tür. Ayakkab?lar? geni? ve su geçirmez niteliktedir, ve karda yürümek için özel olarak tasarlanm??t?rlar; tabanlar?nda ay? derisi, üst k?s?mlar?nda geyik derisi kullan?lm?? ve bu iki aras? a?aç kabu?u parçalar? ile birbirlerine ba?lanm??t?r. Ayakkab?lar?n etraf? ve içi kuru otlarla kaplanarak, s?cak çorap i?levi görmü?tür. Uzmanlarca Ötzi'nin ayakkab?lar? esas al?narak üretilen pilot modellerin o kadar iyi ayakkab?lar olu?turdu?u görülmü?tür ki, ticari üretime dönük planlar bulunmaktad?r.

Ötzi ile birlikte bulunan di?er nesneler aras?nda, sap? porsuk a?ac?ndan bir bak?r balta, sap? di?budak a?ac?ndan bir çakmakta?? b?çak, sopalar? kartopu çal?s? veya k?z?lc?ktan yap?lm?? ve ucu çakmakta?l? oklarla dolu bir sadak, ve yap?m?n?n henüz tamamlanmad??? anla??lan ve Ötzi'nin boyundan daha uzun ve yine porsuk a?ac?ndan yap?lm?? bir yayd?r.

Ötzi'nin ölümü an?nda yan?nda iki tür çok gözenekli mantar ta??d??? görülmü?tür. Bunlardan hu? a?ac? mantar?n?n antibakteryel faydalar? oldu?u bilinmektedir ve t?bbi nedenlerden bulundurulmu? olmal?d?r. Di?er mantar türü ise ç?ra mantar? olarak bilinen ve karma??k bir ate? yapma teçhizat?n?n bir parças? oldu?u görülen mantard?r. Bu teçhizatta on kadar kolay tutu?ma özellikli bitkiden numuneler ve k?v?lc?mlar? olu?turmakta kullan?ld??? anla??lan çakmakta?? ve pirit parçalar? bulunmaktayd?.

Ötzi'nin sindirim sisteminin analizinde, ilki da?keçisi eti, ikincisi k?z?l geyik eti olmak üzere, iki ayr? yeme?in kal?nt?lar? bulunmu?tur, ve etlerin tah?l beraberinde yendi?i anla??lm??t?r. ?lk yeme?in kal?nt?lar?nda yer alan polenler ara?t?rmac?lar? bu yeme?in orta rak?mda bir kozalakl? a?aç orman?nda yendi?i sonucuna ula?t?rm??t?r.

DNA analizi Ötzi'nin silahlar? ve e?yalar? üzerinde ba?kaca dört ayr? ki?i kaynakl? kan izleri ortaya koymu?tur. Kan izlerinin ilki b?ça??nda, ikincisi ayn? okun üstünde, sonuncusu ise mantosunda bulunmu?tur.




2004 de ayn? vadide Birinci Dünya Sava?? Avusturya ve ?talya aras?ndaki en ?iddetli çarp??malar?na sahne olan San Matteo muharebesi nde (1918) ölmü? 3 Avusturya-Macaristan askerinin cesetleri de bulunmu?tur. Çevrenin Ötzi üzerinde etkilerini daha iyi anlamam?za yard?m edece?i dü?üncesiyle bu cesetler üzerinde de çal??malar yürütülmektedir.

Bir ?lkça? cinayeti mi?

Bir CAT taramas? Ötzi'nin ölümü an?nda omzuna muhtemelen bir ok saplanm?? bulundu?u ve bu okun pelerinini hafifçe y?rtt??? sonucunu vermi?tir. Okun ucu Ötzi'nin vücüdundan ç?kar?lm?? olmal?d?r. Ayn? taramadan görüldü?ü üzere, Ötzi'nin ellerinde, bileklerinde ve gövdesinde de yara ve bereler bulunmaktayd?.

Bu delillerden hareketle bir Agatha Christie roman? yazarcas?na çal??an Avusturalyal? moleküler biyolog Thomas Loy, Ötzi ve bir veya iki arkada??n?n avc?l?k yaparken, has?m bir grupla çat??maya girdikleri fikrini olu?turmu?tur. Ötzi'nin bu çat??ma esnas?nda bir süre bir arkada??n? ta??m?? olmas? veya bir arkada?? taraf?ndan ta??nm?? olmas? mümkündür. Kan kayb?ndan zay?f dü?en Ötzi, görülebildi?i kadar?yla, silahlar?n? ve di?er teçhizat?n? düzgün bir ?ekilde bir kayan?n yan?na s?ralam?? ve ard?ndan da son nefesini vermi?tir.

Bütün deliller toplanmadan yürütülmü? daha fantezist tahminlerde, Ötzi'nin dü?mandan kaçarken de?il, bir tanr?y? veya tanr?lar? sakinle?tirilmesi veya ?eflerin soyunun sürdürülmesi amaçl? bir ayinde kurban olarak öldürüldü?ü öne sürülmü?tür. Asl?nda M?s?rl? oldu?u, hatta ayin esnas?nda had?m edildi?i bile iddia edilmi?tir. Ancak, mumyala?ma ile çok küçülmü? olmas?na ra?men, Ötzi'nin penis i bulunmaktad?r.

Ötzi'nin laneti söylentileri

Ötzi'nin ke?fi ve üzerindeki ara?t?rmalar ile ?u veya bu ?ekilde ba?lant?l? 7 ki?i aradan geçen 14 y?l içinde ölmü?tür. Kimileri bu ölümleri bir lanete ba?larken, kimileri de tesadüf olarak yorumlamaktad?r. Ötzi üzerinde yak?n çal??malar yürütmü? baz? ara?t?rmac? ve bilim adam?n?n da ölmemi? oldu?unu burada belirtmek gerekir.

'Lanet' 1992'de Ötzi'nin vücudunu inceleyen adli t?p ekibinin ?efi Dr. Rainer Henn'in ölümü ile ba?lam??t?r. Dr. Henn, Ötzi hakk?nda verece?i bir konferansa giderken, arabas?yla bir ba?ka arabaya ba?ba?a çarparak can vermi?tir.

?kinci 'kurban' Dr. Henn'i ve di?erlerini Ötzi'nin bulundu?u yere götüren ve sonradan turistler için Ötzi turlar? düzenlemeye ba?layan da?c? Kurt Fritz olmu?tur. Pek çok da?c?n?n ba??na gelebildi?i gibi, ç?? alt?nda kalm??t?r.

Avusturyal? gazeteci Rainer Hoelzl üçüncü 'kurban' olmu?tur. Ötzi'nin yerinden ç?kar?l???n? ve sonras?ndaki incelemeleri, yak?n plan röportaj hakk? elde etmi? tek gazeteci s?fat?yla filme alm?? ve filmi bütün dünyada gösterilmi?tir. Filmin gösterime girmesinden birkaç ay sonra, bir tür beyin tümörü oldu?u dü?ünülen gizemli bir hastal??a yakalanm??, ve k?sa sürede büyük ac?lar içinde ölmü?tür.




Dördüncü 'kurban' Ötzi'yi bulan Alman turist Helmut Simon'dur. Simon, Ötzi üzerinde hak elde edebilmek için açt??? 75.000 Dolar tazminat içeren bir davay? kazanmas?n? kutlamak üzere, ke?fini gerçekle?tirdi?i bölgeye dönerken, güzel havada yola ç?km?? olmas?na ra?men, yolda kar f?rt?nas?na yakalanm?? ve Ötzi'nin ölüm yerinden 200 kilometre kadar mesafede, yüz metrelik bir uçuruma dü?mü?tür. Henüz dava sonuçlar?n? kesinle?tirecek imzay? atmam?? oldu?undan, dul bayan Simon 75.000 Dolar'? alamam??t?r.

Helmut Simon'un gömülmesinden bir saat kadar sonra, yollar?n? kaybetiklerinde Simon çiftini aramaya ç?kan ekibin ?efi olan Dieter Warnecke 45 ya??nda kalp krizinden ölmü?tür.

Ötzi'nin vücudunu bakterilere ve mantarlara kar?? korumak üzere bir yöntem geli?tiren Innsbruck'lu profesör Friedrich Tiefenbrunner Ocak 2005'de aç?k kalp ameliyat? esnas?nda ölmü?tür. Tiefenbrunner'?n bulundu?u bilimsel ekibe ?eflik eden ve Ötzi konusundaki bir numaral? uzman olan arkeolog Konrad Spindler, 5 ölümden sonra art?k dile getirilmeye ba?lanan lanet söylentilerini, 'ne yani? s?rada ben mi var?m? medya palavras? bunlar,' diyerek inkar etmekteydi. Nisan 2005'de evvelce mevcut bir kronik hastal??? olan ALS 'den vefat etmi?tir.

Son olarak, Ekim 2005'de, Avusturalyal? Dr Tom Loy 'lanet'in son kurban? olmu?, Ötzi hakk?nda bir kitaba son rötu?lar?n? koyarken ölmü?tür. Say? böylece 7'ye ç?km?? olmaktad?r