.gif)
|
|
|
| ||||||
|
Görüntüleme: 27 - Cevaplar: 0
| LinkBack | Seçenekler | Stil |
09-26-2007, 01:16 PM
| #1 (permalink) |
| Easy Master  k1nqk2 Şuan Çevrimdışı Kayıt Tarihi: Apr 2007 Mesajlar: 1.689
Rep Gücü: 3
Rep Puanı: 3
Rep Derecesi:  |  FeLsEFeCiLER?N METAF?Z?K AnLaY??LAR? John Locke’de Metafizik Bilgi teorisini, bilgi üzerindeki ara?t?rmalar? ba?l? ba??na bir felsefe dal? olarak ilk defa gerçekle?tiren Locke olmu?tur, Locke her türlü Metafizik sav? bir yana b?rak?p do?rudan do?ruya bilginin yap?s?n? ele alan, ilk filozoftur. Ve bu ara?t?rmay? da “Essay”sinde ele alm??t?r. “?nsan Anl??? Üzerinde Bir Deneme”nin konusu ve amac?, Locke’un kendi sözleriyle: “?nsan bilgisinin kökü, kesinli?i ve geni?li?i üzerine bir ara?t?rmad?r... Leibniz’in Metafizik Anlay??? Leibniz önce, bu dünyadaki kötülü?ün, günah?n Metafizik bir gerçek oldu?unu reddeder. Yanl?? do?runun eksikli?i oldu?u gibi, monadlardaki pasiflik de aktifli?in eksikli?inden ileri gelir; günah, bulan?k ve kar???k tasar?mlar?n olu?turdu?u bir tutku durumunun sonucudur. Kötülü?ü “fizik”, “moral” ve “Metafizik” kötülükler diye üçe ay?ran Leibniz, gerek fizik kötülü?ün gerekse moral kötülü?ün köklerini “Metafizik Kötülük”te bulur. Ba?ka bir deyi?le: fizik ve moral kötülükler, sonlu monadlar?n kar???k ve bulan?k tasar?mlar? ile bunlar?n olu?turdu?u durumlardan ileri gelir; fizik ve moral kötülükler Metafizik eksikli?in bir sonucudurlar. Yaln?z, bu Metafizik eksiklik pozitif bir ?ey olmay?p yetkinli?in derece derece eksik olmas?d?r. Pozitif olarak var olan yaln?z yetkinliktir. Ac? olmasayd? haz olmazd?. Günah olmasayd? sevap da olmazd?; yetkin olmay?? yetkin olman?n ko?uludur. Tek tek monadlara bakt???m?zda, diyor Leibniz, bunlar?n hep yetkin olmad?klar?n? görürüz. Tanr? bir dünya olu?turacaksa-etkinli?ini göstermek için olu?turmas? gerekirdi-bunun sonlu varl?klardan kurulmas? bir zorunluluktu. ??te sonlu varl?lar?n eksik olu?lar?, yetkin olmay??lar “Metafizik kötülük”tür. Tanr? dünyay? olu?tururken mutlak olarak özgür de?ildi, sonsuz bilgeli?inin olanaklar?na ba?l?yd?. Immanuel Kant’?n Metafizik Anlay??? Deneye dayanmayan Metafizi?in yarg?lar?n?n hepsi a priori’dir. Ama Metafizikte de –matematik ve fizikte oldu?u gibi- gerçek bilgilere varmak istersek, yaln?z kavram çözümlemelerinde kalmamal?, sentetik yarg?lar?m?z da olabilmelidir. ?imdi Metafizikte bu gibi sentetik a priori yarg?lar mümkün mü? ??te Kant için bütün dava buradad?r. Çünkü “Salt Akl?n Kriti?i”nin ana problemi, “Metafizik mümkün müdür?” sorusudur. Kant’a göre gerçi “do?al bir Metafizik” vard?r; istesin istemesin insan?n akl?na Metafizik nitelikte bir tak?m sorular dadan?r; ama bilimsel bir metafizi?e henüz var?lamam??t?r. Bu son dü?ünceleri Kant, “Salt Akl?n Kriti?i”nin ara?t?rd??? konular? özetleyen ?u üç soruda toplar: 1- “Metafizik nas?l mümkündür?” 2- “Do?a bilimi nas?l mümkündür? 3- “Bir bilim olarak Metafizik nas?l mümkündür?” Sonuncu soruda Kant’?n demek istedi?i, Metafizi?in bir bilim olmas? mümkün müdür? Ya da t?pk? matemati?in ve fizi?in oldu?u ?ekilde bilimsel olan bir metafizik olabilir mi? Buna göre, Metafizi?i güvenilir bir temele dayatmak için Kant’?n giri?ti?i i?, çok basit bir ad?mla ba?l?yor; çünkü bu güç problem tek bir formüle ba?lanmaktad?r: A priori olan sentetik yarg?lar nas?l mümkündür? Kant (Leibniz-Wolf) Metafizi?ini ?öyle ele?tirir. “Duyular-olmayan”?n, “duyular-üstü”nün bir bilimi olmak istek ve iddias?nda olan bu Metafizi?in üç ana konusu vard?r: Ruh, Evren ve Tanr?. ??te Kant da, Metafizi?i incelerken bu üç konunun ele?tirisini yapmaktad?r. Onun burada göstermek istedi?i ?udur: Ak?l ile akl?n sonuç ç?karmalar? ve metafizik aras?nda içten bir ba?lant? vard?r. Çünkü ak?l, yap?s? gere?i Metafizi?in üç büyük konusu ile ilgili olan bir tak?m sonuçlar ç?kar?r. ?imdi Kant’a göre, sa?lam bilgi ancak deney verileri ile a priori form ö?elerinin kar??la?t?klar?, birbirleriyle kayna?t?klar? yerde meydana geliyordu. Bundan dolay?, Metafizik de anl???n ba?latm?? oldu?u “birle?tirmeyi” sonuna kadar götürürse –istedi?i de budur- olumlu bir ?ey yapm?? olur. Kant, böyle bir ?eyi denemek, insan akl?n?n yap?s? gere?idir der ve metafizi?in insanda “do?al bir yatk?nl?k” olarak bulundu?unu söyler. “Salt Akl?n Kriti?i”nin gözönünde bulundurdu?u ba?l?ca bir i?, rationalist Metafizi?i ele?tirmekti. Bu ele?tirmenin sonunda Kant’?n Metafizik kar??s?ndaki durumunun ne oldu?unu bilmek istersek, ?unu söyleyebiliriz: Metafizik deyince, “duyular üstü”nün bilinmesini anlarsak, böyle bir ?eyi dü?ünmek iste?ini Kant yersiz bulmaz. Ona göre, Metafizik insan için do?al bir istidatt?r, bu yap?s? insan? zorunlu olarak Metafizik sorulara sürükler. Ancak, son sözü söylemeyi bu do?al Metafizi?e b?rakmamal?, bilim niteli?inde olan bir Metafizi?e varmaya çal??mal?d?r. Bilimsel bir Metafizi?in olup olmayaca?? konusunda, Kant’?n birbirleriyle tam olarak denkle?tirilemeyen iki davran??? var: Bir yandan Metafizik dü?man? bir anlay??, öbür yandan da pratik ak?l temeli üzerinde ak?l bak?m?ndan zorunlu olan yani bir Metafizik kurma denemesidir. Metafizik dü?manl???, numenî bilemeyece?imizi ileri süren ö?retiye tutarl? olarak ba?l? kalmak demektir. Biz ancak fenomenleri, deney çerçevesine girenleri biliriz; onun için bu çerçeveyi a?andan kaç?nmal?d?r; “kritik”ten maksat da “duyulur-üstü”ye geçmeyi önlemektir. “Salt Akl?n Kriti?i”nden ç?kan ba?l?ca bir sonuç budur. Buna kar??l?k Kant’?n pratik akla dayanan yeni bir Metafizik kurmak iste?inden ?üphe edilemez. Böylece o, teorik ak?l ile bilimsel bir Metafizik kurulamayaca??n? göstererek, zaman?na kadar bu yolla geli?tirilmi? olan Metafizi?i y?kt?ktan sonra, yeni Metafizi?i pratik ak?l inanc? üzerinde, duyguya de?il de, akla dayand??? için zorunlu olan bir inanç üzerinde kurmay? denemi?tir. Onun için “Kant Metafizi?i y?km??t?r” demek pek do?ru olmaz; y?kt??? bir Metafizik yan?nda kurdu?u bir Metafizik de var demek daha do?ru olur. Campanella’n?n Metafizik Anlay??? Konusu bak?m?ndan dü?ünülürse, evrensel felsefe yahut Metafizik, prensiplerin yahut varl???n ilk ?artlar?n?n bilimidir. O, kaynaklar?, araçlar?, metotlar? bak?m?ndan akl?n bilimidir, kesinli?iyle ve otoritesiyle deneysel bilime üstündür. Evren, zihinsel, meleksel yahut Metafizik alemi (melekler, otoriteler, alemin ruhu, ölmez ruhlar), ezeli ve ebedi yahut Metafizik alemi ve dünyevi yahut cisimsel alemi içeren bir mertebeler silsilesidir. Bizzat cisimler aleme var?ncaya kadar, bütün bu alemlerin mutlaktan paylar? vard?r ve onu olu?turan üç unsur kendilerinde bulunur: ?ktidar, bilgi, irade; o derecede ki, bizzat ölü tabiat, ölü de?ildir; duygu, zeka, irade, inorganik madde de dahil olmak üzere, bütün varl?klarda farkl? derecelerde bulunur. Francis Bacon’un Metafizik Anlay??? ?ngiltere’de felsefî reform, sakson ?rk?n?n dehas?ndan gelen ve ?talya’dakinden çok farkl? bir karakter kazan?yor. Il?ml? ve pozitif karakterli ?ngiliz ruhu, ayn? zamanda skolastik gelenekten ve serbest Metafizi?in çabuk yap?lm?? sentezlerinden sak?n?r. Çabuk tepeye varan ama orada duramay?p, cesareti k?r?lm?? olarak ?üphecili?e dü?en ?talyan dü?üncesine, deney yoluyla yava? ve derece derece yükselmeyi tercih eder. Francis Bacon Yeniça? pozitivizminin babas?d?r; ?u anlamdaki, ilk olarak, aç?k ve belagatl? sözlerle, hakiki felsefe ile bilimin ba?l?l???n? ve ayr? bir Metafizi?in bo?lu?unu dile getirmi?tir. A?k?nc?l???n aç?k ve belli dü?man? olarak okuyucular?ndan “niyetinin felsefede eski Yunanl?lar veya baz? yenilik ?eklinde bir tarikat kurmak oldu?unu dü?ünmemelerini” aç?kça rica ediyor; onun amac? bu de?ildir ve “bir zihnin tabiat ve e?yan?n prensipleri hakk?ndaki soyut fikirlerinin ne oldu?unu bilmek insanlar?n i?leri için pek az önemlidir.” ?u halde, h?nc? yaln?z Aristoteles’e de?il fakat “tabiat hakk?ndaki her soyut fikre, yani bilimlerden ayr? bütün Metafizi?edir. Esasen, ilk felsefe ile Metafizik’i birbirinden ay?rmaktad?r. ?lk felsefe, özel bilimlere yani, medeni tarih ile tabii tarihi kapsayan tarih’e, ?iire ve tabii ilahiyat, tabii felsefe ve be?eri felsefe diye ay?rd??? felsefeye ortak temel hizmetini gören kavram ve genel önermelerin bilimidir. Metafizik, tabii felsefenin spekülatif k?sm?d?r; o, formlar ve gayelerle u?ra??r, oysa tabii felsefenin i? gören k?sm? yahut tam anlam?yla fizik, yaln?z kuvvetler ve cevherlerden bahseder. Fakat, Bacon Metafizi?e çok az önem veriyor ve gayesel nedenlerin k?s?r bakirelere benzediklerini söyledikten sonra, bunlar?n hakiki yeri olarak bu bilimi gösterdi?i vakit, bu bir alay gibi görünüyor. Tabii ilahiyata gelince, onun biricik amac? ateizmi çürütmektir. Do?malar, bilimin de?il inanc?n konusudur. Descartes’in Metafizik Anlay??? Descartes her ?eyden önce matematikçidir, o kendini geometri ve cebire veren bir filozof olmaktan çok, Metafizik yapan bir geometrici ve cebircidir. Bunun için felsefesi sadece genelle?tirilmi? bir matematik olmak ister; amac? matematik metodu evrensel bilime uygulamak, bunun felsefe metodu yapmaktad?r. Kesin bir bilim yapmak amac?yla geometrik metodu Metafizi?e uygulamak Dekartç?l???n ana fikri i?te budur. SONUÇ Buradan anla??ld???na göre Metafizik; kapsama alan? çok geni? olan bir bilim dal?d?r. Tarih boyunca hemen hemen bütün filozoflar?n ilgi oda?? olmu? bir disiplinin ad?d?r. Zaman ne kadar geçerse geçsin Metafizik evrenselli?ini devam ettirecek, geçmi?teki insanlar?n ilgi oda?? oldu?u gibi gelecekteki insanlar?n da ilgilendi?i bir alan olmaya devam edecektir. Metafizik geçmi?te varl???n? felsefe içerisinde devam ettirmi?tir, fakat günümüz dünyas?nda bakt???m?zda art?k felsefeden yava? yava? ayr?ld???n? ve kendi ba??na bir disiplin oldu?unu görmekteyiz. ?nsano?lu art?k fizik dünyas?n? a?m??, metafizik alemine dalmaya ba?lam??t?r.?nsanl???n sonuna dek metafizik dünyas?na dalmaya devam edecektir. |
    
|
| Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir) | |
| Seçenekler | |
| Stil | |
| |
| |
[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]
[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16]
Ağaç şeklinde
