7,s?n?f beden e?itimi DOP?NG KONUSU

DOP?NG NED?R?
Doping, "Uluslararas? Olimpiyat Komitesi (IOC) taraf?ndan yasaklanm?? madde veya yöntemlerin sporcu taraf?ndan bilinçli veya bilinçsiz olarak kullan?m?" diye tan?mlanmaktad?r. Sporcuyu bu çe?it maddeleri veya yöntemleri kullanmaya yönlendirmek veya onlara yard?m etmek spor ahlak?na ayk?r? olup, dopingle ilgili bir suç olarak say?lmaktad?r.

Doping neden yasaklanm??t?r?
Dopingin yasaklanmas?n?n ana nedeni, sporun temel prensiplerine ayk?r? olmas?d?r.
Doping, ayn? zamanda, sporcular? performanslar?n? art?rmak için yasaklanm?? maddeleri ve yöntemleri kullanmalar? ile elde edecekleri haks?z avantajlardan, baz? maddeler ile yöntemlerin neden olabilece?i yan etkilerden korumak için yasaklanm??t?r.
Doping sadece ahlak ve sa?l?k sorunu de?il ayn? zamanda yasal yapt?r?mlar? da olan bir sorundur. Anabolizanlar gibi bir çok ilac?n t?bbi amaç d???nda sporda kullan?mlar? yasakt?r.
Konular Hakk?nda Daha Fazla Bilgi Edinmek ?çin:
Türkiye Doping Kontrol Merkezi
Hacettepe Üniversitesi
06100 ANKARA
Tel ve Faks: (0312) 3106776
Faks: (0312) 3114777
Tel: (0312) 3103545 / 2156


DOP?NG KONTROLÜ
Seçim ve i?lemler
Doping kontrolü nedir?
Doping kontrolü, dürüst bir yar??ma için sporcular?n haklar?n? korumak ve ilaçs?z amatör ve profesyonel sporun yayg?nl???n? sa?lamaya yard?mc? olmak için yap?lmaktad?r. Doping kontrolü; sporcular?n seçimi, idrar numunelerinin toplanmas?, analizi ve sonuçlar?n yorumlanmas? i?lemlerini içermektedir.
Doping kontrolü için sporcu seçimi ne zaman yap?l?r?
Doping kontrolü için sporcunun seçimi, yar??malarda veya çal??ma kamplar?nda yap?l?r. Yar??ma d??? doping numunesi al?m i?lemi, y?l boyunca herhangi bir zamanda önceden yap?lan bir uyar? sonucunda veya hiç haber vermeksizin yap?lmaktad?r.
?lan edilmi? doping kontrolü nedir?
Yar??ma süresince veya bir takvime ba?l? sporcu çal??ma kamplar?nda yürütülen önceden programlanm?? doping numunesi al?m i?lemleri, "ilan edilmi?" doping kontrolü olarak s?n?fland?r?l?r.
?lan edilmi? doping kontrolü için sporcu seçimi ve bildirimi nas?l yap?l?r?
Sporcular, doping kontrolü için genel olarak ald?klar? derecelere göre veya ilgili kurullar?n olu?turdu?u bir protokol sonucunda seçilmektedirler. Seçilen sporcuya yar??ma sonunda verilen ça?r? formu ilgili ki?i taraf?ndan imzalan?p onunla Doping Kontrol ?stasyonu'na kadar birlikte gelmesi istenir. Bunun yap?lmamas?, bir reddetme olarak rapor edilir ve bu davran?? dopingle ilgili bir suçtur.
?lan edilmemi? doping kontrolü nedir?
Bildirim nas?l yap?l?r?
Yar??ma d??? doping kontrolü için sporcular, sene boyunca herhangi bir zamanda seçilebilirler. Önceden programlanmam?? doping numunesi al?m i?lemlerinde; Ba??ms?z Doping Kontrol Görevlileri sporcuyu arayarak 36 saat içerisinde bir Doping Kontrol ?stasyonu'nda bulunmas?n? isteyebildi?i gibi sporcunun çal??ma veya yar??ma bölgesine de giderek kendisine duyuru formunu verebilir.
Doping Kontrol ?stasyonu'nda neler olur?
Doping Kontrol ?stasyonu'nda idrar numunesi al?nacak sporcular?n seçimi ilgili federasyonlar?n kurallar?na göre yap?ld?ktan sonra idrarr al?m? yap?l?r. Bu i?lemin basamaklar? ?unlard?r:
1- Kay?t
Görevli, sporcuya ad?n? sorar, kimli?ini kontrol eder ve son 10 gün içerisinde kulland??? ilaçlar?, özel besin ve bitkisel ürünleri ilgili forma kaydeder. Sporcunun, ald??? tüm ilaçlar? bildirmesi, kendisi için yararl?d?r. Burada bildirilecek ilaçlar, ceza durumunda hafifletici nedenler olabilir.
2- Toplama Kaplar?n?n Seçimi
?drar numunesi vermeye haz?r oldu?unda, sporcudan doping numunesi al?m istasyonunda bulunan toplama kaplar?ndan bir tanesini seçmesi istenir.
3- ?drar Numunesinin Verilmesi
Sporcudan, bir görevlinin yak?n gözetiminde seçilen kap içerisine en az 100 ml olmak üzere idrar vermesi istenir. Bu s?rada sporcunun diz alt?ndan gö?üs üstüne kadar soyunmas? gerekir.
4- Saklama Kaplar?n?n Seçimi
Sporcudan, verilen idrar numunesini koymak için 2 tane saklama kab?n? seçmesi istenir.
5- ?drar Numunelerinin Bölünmesi
?drar numunesi, seçilen "A" ve "B" ?i?elerine sporcu taraf?ndan payla?t?r?ld?ktan sonra ?i?elerin a??zlar? görevli taraf?ndan kapat?l?p özel bir ?ekilde mühürlenir. E?er numune miktar? az ise "A" ?i?esine en az 50 ml. Olacak ?ekilde idrar konulmal?d?r.
6- pH ve Yo?unluk Kontrolü
?drar toplama kab?nda kalan idrar?n pH de?eri (asitlik derecesi) ve yo?unlu?u, görevli taraf?ndan kontrol edilip, sonuçlar kaydedilir.
7- Kod Numaras?n?n Yaz?lmas?
Görevli, numunelere ait kod numaralar?n? 2 ayr? etiket üzerine yazar ve etiketleri ait oldu?u ?i?e ve kaplar üzerine yap??t?r?r. Kod numaralar? daha sonra ilgili formlara da i?lenir.
8- ?drar Numunelerinin Ambalajlanmas?
Görevli, idrar numunelerini ta??yan "A" ve "B" ?i?elerinin a??zlar?n? özel olarak kapat?p, ?i?eleri ait olduklar? kaplar içine ayr? ayr? yerle?tirir. Özel bir kilit ile kilitlendikten sonra kilit numaralar? ilgili formlara i?lenir.
9- imza Atma
Sporcudan, bütün i?lemler tamamland?ktan sonra doping numunesi al?m i?lemlerinin kurallara uygun olarak yap?ld???n? belirtmek için doping kontrol formunun ilgili yerini imzalamas? istenir.
10- Sporcuya Ait Kopyan?n Al?nmas?
?mzalanan doping kontrol formunun bir kopyas? sporcuya verilir. Bu kopya, sporcu taraf?ndan saklanmal?d?r. ??lemleri tamamlanan sporcu istasyonu terk eder.
?drar numunesini verirken neden görevlinin sporcuyu izlemesi gerekmektedir?
?drar numunesini veren sporcunun görevli taraf?ndan yak?ndan gözlenmesi gerekmektedir. ?drar numunesinin, sporcunun kendisi taraf?ndan ve do?ru yöntemle verildi?inden emin olunmal?d?r. Ayr?ca verilen idrar numunesi içine ba?ka bir s?v? veya maddenin kar??t?r?lmamas?na da dikkat edilmelidir.
?drar numunesi neden ikiye bölünür?
?drar numunesi, "A" ve "B" olarak i?aretlenmi? iki ayr? ?i?eye konur. Laboratuvarda yap?lan analizlerde, "A" numunesinde bir veya daha çok yasakl? madde bulunmas? halinde, sporcunun yan?nda yap?lan "B" ?i?esindeki numune analizi ile "A" daki sonucun do?ru olup olmad??? kesinlik kazan?r.
Doping Kontrol ?stasyonu'na sporcu yan?nda birisini getirmeli midir?
Evet, Sporcu Doping Kontrol ?stasyonu'na su, kola, bira gibi ufak ve orijinal ambalajlar?nda çe?itli içecekler bulunmal?d?r. Sporcu bunlar? içerek idrar verene kadar istasyonlarda beklemelidir.
Sporcu ne kadar sürede idrar numunesi vermelidir?
Sporcu, gerekli olan en az 100 ml. ?drar? verene kadar beklenmelidir. Bu süre, birkaç dakika ile birkaç saat aras?nda de?i?ebilir. Pek çok sporcu için ancak birkaç denemede yeterli miktarda idrar vermek ola?and?r.

Sporcular Doping Kontrol ?stasyonu'nu terk ettikten sonra idrar numuneleri ne olur?
Toplanan idrar numuneleri, güvenlik alt?nda, IOC taraf?ndan ruhsatland?r?lm?? bir laboratuvara en h?z yolla gönderilir. Laboratuvarda önce "A" numunesi analiz edilir. "B" numunesi ise güvenli bir ?ekilde saklan?r.
E?er "A" numunesi analizi pozitif sonuç verdiyse ne olur?
Sonuç, ilgili federasyon taraf?ndan sporcuya bildirilir. "B" numunesinin aç?lmas? ve analizinin istenilip istenilmedi?ini sorulur.
"B" Numunesine ne olur?
"B" numunesi, "A"daki sonucu do?rulamak amac?yla analiz edilir. Sporcu, "B" numunesinin analizinde ba??ndan itibaren bulunabilir. E?er sporcu, herhangi bir nedenle "B" numunesinin analizinde bulunamazsa, ba?l? oldu?u federasyonun tayin edece?i ki?i ile de temsil edilebilir.
"B" Numunesinin analizinden sonra ne olur?
E?er "B" numunesi sonuçlar? "A" numunesini do?ruluyorsa, bu durum sporcuya bildirilir. Sporcu, ilgili yasa ve yönetmelikler çerçevesinde cezaland?r?l?r. E?er "B" numunesinin analizi sonucunda herhangi bir yasakl? madde bulunmazsa test negatif say?l?r.
Doping sonuçlar? kamuoyuna duyurulur mu?
Evet. GSGM veya ilgili ba??ms?z federasyon, doping analiz sonuçlar?n? ilgili kurulu?lara duyurmaya yetkilidir.
Sporcunun itiraz hakk? var m?d?r?
Evet. Sporcu, "A" numunesinin aç?klanan sonucuna itiraz edebilir. ?kinci analiz, sporcunun ve getirece?i ilgili ki?inin huzurunda "B" numunesi üzerinden yürütülerek son karar verilir.
YASAKLI, KISITLI ?Z?NL? MADDELER VE YÖNTEMLER
Bu bölümde IOC T?p Komisyonu taraf?ndan bildirilen yasakl?, k?s?tl? izinli maddeler ve yöntemler hakk?nda k?saca bilgi verilecektir. Y?lda 2 kez toplanan IOC T?p Komisyonu bu listeleri gözden geçirmekte ve gerekli de?i?iklikleri yapmaktad?r. Bugün için geçerli olan liste a?a??da gösterilmektedir. Sporcular?n daha geni? bilgi için antrenörlerine, tak?m doktorlar?na veya Doping Kontrol Merkezi'ne ba?vurmalar? gerekmektedir.
Yasakl? madde s?n?flar? nelerdir?
IOC taraf?ndan bildirilen yasakl? maddeler 5 ana grup alt?nda toplanmaktad?r:
1-Uyar?c?lar (Amfetamin, efedrin v.b.)
2-Narkotik Analjezikler (Morfin v.b.)
3-Anabolik Ajanlar (Testosteron v.b.)
4-Diüretikler (Furosemid v.b)
5-Peptid hormonlar ve benzerleri (Eritropoietin, büyüme hormonü, v.b.)
Yasakl? doping yöntemleri olarak neler kullan?l?r?
IOC taraf?ndan bildirilen yasakl? yöntemler 2 ana grup alt?nda toplan?r:
1- Kan dopingi
2- ?drar?n farmakolojik, kimyasal ve fiziksel olarak i?lem görmesi.
Ayr?ca çe?itli k?s?tlamalara girmi? bulunan ilaç s?n?flar? nelerdir?
IOC taraf?ndan bildirilen ve sporcular taraf?ndan kullan?m? k?s?tl? olan maddeler 5 ana grup alt?nda toplan?r:
1- Alkol
2- Marihuana
3- Lokal anestezikler
4- Kortikosteroidler
5- beta-blokörler
Al?nan idrar numunesi IOC taraf?ndan bildirilen yasakl? bütün maddeler ve yöntemler aç?s?ndan incelenecek midir?
Evet. Yar??malarda al?nan idrar numuneleri, IOC taraf?ndan bildirilen bütün yasakl? maddeler, daha önceki sayfalarda belirtilen tüm s?n?flar ve yöntemler aç?s?ndan incelenir. Yar??ma d??? al?nan numunelerde bütün gruplar yerine, a?a??daki gruplar?n analizi yap?l?r:
- Anabolik ajanlar
- Baz? peptid hormonlar ve benzerleri
- Diüretikler ve böbrek fonksiyonunu artt?r?c? maddeler (örne?in, probenesid)
Ancak gerekli durumlarda ise tüm gruplar analiz edilebilir.
KULLANIMI YASAK OLAN DOP?NG MADDELER?
UYARICILAR
Uyar?c? ne demektir?
Aktiviteyi artt?ran ve yorgunluk hissini azaltan maddelere uyar?c? denir.
Uyar?c?lar neden yasakt?r?
Bu tip maddeler, sporcunun performans?n?n artmas?na neden olan psikolojik ve fiziksel uyar? sa?lar.
Uyar?c? kullanman?n zararl? yan etkileri neler olabilir?
Uyar?c?lar?n, sinirlilik, kalp at???n? h?zland?rmas?, kan bas?nc?n? yükseltmesi, su kayb? ve dola??m bozukluklar?na neden olmas? gibi baz? yan etkileri bulunmaktad?r.
Uyar?c? kullanm?? birisi hakk?nda ne söylenebilir?
Uyar?c? kullanman?n fiziksel göstergeleri olarak göz bebe?inin büyümesi, terlemenin artmas?, sinirlilik, sald?rganl?k, elde titremeler, kilo kayb?, h?zl? kalp at??? ve yüksek kan bas?nc? verilebilir.
Kafein, yasakl? bir madde midir?
Kafein, gösterdi?i uyar?c? etki nedeniyle IOC taraf?ndan yasakl? madde olarakk kabul edilmi?tir. Baz? sporcular kafeinin kullanarak performanslar?n? artt?rmay? amaçlarlar. Ancak kafeinin bu etkisi belli bir dozdan sonra olur. Bu dozlarda kafein, sporcunun metabolizmas?n?, vücut ?s?s?n?, kan bas?nc?n? ve kan ?ekeri düzeyini yükseltir. Yüksek dozlarda bulant?, ishal, uykusuzluk, titreme, ba? a?r?s? ve sinirlilik hali ortaya ç?kar.

Sporcu, kafein içeren kahve di?er içecekler içebilir mi?
Kafein miktar?n?n idrarda 12 mikrogram/ml. Üzerinde olmas? sonucunda test pozitif say?lmaktad?r. Kahve, çay veya kola gibi kafein içeren içeceklerin normal s?n?rlar içerisinde kullan?lmalar? bu miktar? sa?lamaz. Ancak kafein tabletlerinin kullan?lmas?, kafein suppozituvarlar?n?n uygulanmas? veya benzer enjeksiyonlar pozitif bir test sonucuna neden olacakt?r.
Kokain yasakl? m?d?r?
Kokain hem yasakl? bir doping maddesidir, hem de ülkemiz s?n?rlar? içinde kullan?m? yasa d???d?r.
Baz? öksürük ve nezle ilaçlar?, yasakl? uyar?c? maddeler ta??maktad?r. Bu durumda ne yap?labilir?
Ço?u öksürük ve nezle ilac?, yasakl? uyar?c? maddeler ta??maktad?r. Ancak bu tip maddeler ta??mayan ilaçlar da bulunmaktad?r. Konu mutlaka spor hekimine dan???larak çözülmelidir.
NARKOT?K ANALJEZ?KLER
Narkotik analjezik ilaçlar hangileridir ve etkileri nelerdir?
Bu grup ilaçlar, morfin ve morfinin kimyasal ve farmakolojik benzerleri olup, öncelikle a?r? kesici olarak kullan?lmaktad?r. A?r?y? hissetmemek için kullan?lan narkotiklerin pek ço?u solunum depresyonuna neden olup, fiziksel ve psikolojik ba??ml?l?k gibi oldukça tehlikeli yan etkileri bulunmaktad?r.
Sporcu, bir rahats?zl?ktan dolay? a?r? kesiciye gereksinim duyarsa ne yapmal?d?r?
Hafif ya da orta derecedeki a?r?lar?n tedavisinde kullan?labilecek çe?itli doping s?n?f?na girmeyen a?r? kesiciler bulunmaktad?r. Sporcu, bu konuyu spor hekimine dan??arak çözebilir.
ANABOL?K AJANLAR
Anabolik ajanlar nelerdir?
Anabolik ajanlar, vücutta üretilen do?al bir steroid olan testosteron hormonuna benzer etkilere sahip sentetik maddelerdedir. Do?al testosteron "anabolik" (kas yap?c?) ve "androjenik" (erke?e özgü hal ve davran??) etki sa?lar.
Anabolik ajanlar kullan?m? neden yasaklanm??t?r?
Anabolik ajanlar, kanser hastalar?n?n veya testosteron yetersizli?i olan hastalar?n tedavisi gibi sadece t?bbi amaçlar için kullan?lmaktad?rlar. Atletik performans? artt?rmak için anabolik ajanlar? kullanmak, ciddi sa?l?k riskleri ta??makta ve spor ahlak?na ters dü?müktedir.
Anabolik ajanlar?n baz? zararl? etkileri nelerdir?
Anabolik ajanlar, normal hormon fonksiyonunu etkiler. Anabolik steroidler karaci?er hastal??? riskini art?r?r, kan bas?nc?n? yükseltir, yüksek yo?unluklu lipidlerin düzeyini yükselterek kardiyovasküler olay riskinin artmas?na neden olur. Bu etkilerinin yan? s?ra psikolojik etkileri de bulunmaktad?r.
Anabolik ajanlar?n kad?nlarda kullan?mlar? sonucu olu?an etkiler:
- Erkeksi karakterlerin olu?mas?
- Artan agresiflik, ruh halinde dalgalanmalar, depresyon,
- Anormal menstrual sikluslar ve mensturasyonun fonsiyon görmesinin bak?lanmas?,
- Yüz ve vücutta fazla tüylenme,
- Klitorisin geni?lemesi,
- Sesin kal?nla?mas?
Anabolik ajanlar?n erkeklerde kullan?mlar? sonucu olu?an etkiler:
- Akne
- Artan agresiflik, ruh halinde dalgalanmalar, depresyon,
- Testislerin boyutlar?n?n küçülmesi,
- Azalm?? sperm üretimi,
- Karaci?er ve böbrek fonksiyonlar?nda azalma,
- Gö?üslerde büyüme,
- Vaktinden evvel olu?an kellik,
- Prostat bezinin geni?lemesi,
Bu etkiler uzun kullan?mda kal?c? olabilir.
Anabolik ajanlar?n büyüme ça??ndaki çocuklarda kullan?m?n?n etkileri
- Vücut ve yüzde olu?an akneler,
- Kemiklerdeki k?k?rdak dokusunun erken sertle?mesi sonucu boyda uzaman?n ve büyümenin durmas?.
Karaborsa ilaç al?m? hakk?nda ne söylenebilir?
IOC taraf?ndan yasaklanm?? maddelerin ço?u karaborsada bulunabilir. Yap?lan ara?t?rmalar, sat?lan bu ilaçlar?n toksik olan di?er maddelerle kar??t?r?larak sat?ld???n? göstermektedir.
Bir ki?inin anabolik ajanlar? kulland???n? nas?l anlayabilirsiniz?
Anabolik steroidler, kullananlar?n görünümlerinde ve davran??lar?nda belirgin de?i?iklikler yaratmaktad?r. Bu de?i?iklikler ?unlard?r:
- Vücut a??rl???n?n h?zla artmas?,
- Akne,
- ?i?kin ve kabar?k yüz,
- Sar?l?k (sar?ms? gözler),
- Anormal gö?üs geli?imi (erkeklerde),
- Erkeksi karakter geli?imi (bayanlarda)
Davran??larda:
- Ruh halinde dalgalanmalar, sald?rganl?k ve sinirlilik,
- Steroid kudurganl??? olarak bilinen a??r? sald?rganl?k
Testosteron kullan?m?n? saptama olana??
var m?d?r?
Baz? sporcular, güç artt?rd??? ve daha iyi performansa neden oldu?u inanc? ile testosteron kullanmaktad?rlar. Bu nedenle, herhangi bir sporcunun idrar numunesinde testosteron veya onun at?l?m ürünlerini, kabul edilen s?n?r?n üzerinde gösteren analiz bulgular? pozitif olarak de?erlendirilmektedir.
Diüretik nedir?
Diüretikler, böbrek üzerinde etkili olan ve fazla miktarlarda suyun vücuttan at?lmas?na neden olan bir ilaç grubudur. Bunlar genellikle sporcular taraf?ndan, belirli a??rl?k s?n?flar?na girebilmek için (örne?in güre?, boks v.b) geçici a??rl?k kayb? ve di?er bile?ikler ile ilaçlar?n vücuttan at?lmalar?n? sa?layarak doping testlerinden kaçmak amac?yla kullan?lmaktad?r.
Diüretikler neden yasakl?d?r?
Diüretikler, kullan?mlar? sonucu ortaya ç?kabilecek sa?l?k risklerine ek olarak, idrar numunelerinin seyretilmesi veya daha dü?ük a??rl?k s?n?flar?nda yar??mak amac?yla kilo kayb?nda kullan?labildi?i için yasaklanm??t?r. Ayr?ca diüretiklerin kullan?m?, hakça bir yar??mada sporun ruhuna ayk?r? oldu?u için de yasakt?r.
Diüretikler vücuda nas?l zararl? olabilir?
Diüretiklerin kullan?m?, dehidratasyona, kas zay?flamas?na, kramplara, kan bas?nc?n?n dü?mesine ve elektrolit dengesizli?iyle olu?an kalp düzensizliklerine neden olabilir. Diüretikler, sporcular?n s?cakl??? tolere etme yeteneklerini etkileyebilirler.

PEPT?D HORMONLAR VE BENZERLER?
Peptid hormonlar ve benzerleri nelerdir?
Peptid hormonlar ve benzerleri, büyüme, cinsel davran??lar, a?r?ya kar?? duyarl?k ve davran?? gibi çe?itli bedensel fonksiyonlar?n uyar?lmas?nda bir organdan di?erine mesaj iletimi görevini yerine getirmektedir. Benzerleri ise kimyasal olarak üretilmi? ilaçlar olup, do?al olarak vücutta olu?an peptid hormonlar ile benzer etkileri bulunmaktad?r. Peptid hormonlar?; insan koryonik gonadotropin, adreno kortikotropin, insan büyüme hormonu ve eritropoietindir.
?nsan Koryonik Gonadotropin (HCG)'in etki ve yan etkileri nelerdir?
Erkeklerde HCG'nin verilmesi, vücuttaki androjenik steroidlerin normal düzeylerinde art??a yol açar ve bu, testosteronun verilmesiyle ayn? etkiyi gösterir. HCG'nin kullan?m?, ba? a?r?s?, sinirlilik, depresyon, yorgunluk ve jinekomastiye (erkeklerde meme büyümesi) neden olabilir.
Adreno Kortikotropin (ACTH)'in etki ve yan etkileri nelerdir?
ACTH, sporcular taraf?ndan vücutta do?al olarak üretilen kortikosteroidlerin düzeylerini artt?rmak ve öfori sa?lamak amac?yla kullan?l?r. Kortikosteroidlerin, tropikal kullan?mlar?na izin verilir. ACTH'in ba?ka herhangi bir yolla verilmesi ise kortikosteroidlerin a??zdan (oral), damar içine (i.v.) veya kas içine (i.m.) uygulanmalar?yla ayn? olarak kabul edilmi? ve bu nedenle yasaklanm??t?r.
?nsan büyüme hormonu (HGH) nedir?
Al?nd???nda yan etkileri nelerdir?
?nsan büyüme hormonu, metabolizma ve kas yap?m?n? etkileyen ve do?al olarak olu?an bir maddedir. Bununla birlikte bu ilac?n kullan?m? ile ilgili tehlikeli yan etkileri bulunmaktad?r. A??r? HGH kullan?m?, deride kal?nla?ma, kulaklar, el ve ayak parmaklar?nda büyüme, içorganlarda geni?leme, kemik ve yüz hatlar?n?n büyümesindeki bozulma ile karakterize dilebilen akromegaliye neden olabilir. HGH; diyabete, kalp ve tiroid hastal???na, menstrual düzensizliklere, seksüel istek azalmas?na, iktidars?zl??a ve ya?am sürecinin k?salmas?na neden olabilir.
Eritropoietin nedir? Yan etkileri nelerdir?
Eritropoietin hormonu (EPO) böbrekler taraf?ndan sal?n?r ve k?rm?z? kan hücrelerinin üretimini uyar?r. Topta, EPO'nun sentetik ?ekli, böbrek orijinli anemili hastalar?n tedavisinde kullan?l?r. Kan dopingi gibi EPO, baz? sporcular taraf?ndan da yan?kl?l?k sporlar?nda, k?rm?z? kan hücrelerinin say?s?n? ve buna ba?l? olarak kaslara oksijen ta??m?n? artt?rd??? için kullan?lmaktad?r. Enjekte edilebilen EPO'nu kullan?m?, kan p?ht?la?mas?, felç ve kalp hastal?klar? riskinin artmas? gibi ciddi sa?l?k riskleri ta??maktad?r. E?er ayn? i?neyi birden fazla sporcu kullanm??sa, sar?l?k (hepatit) ve AIDS gibi enfeksiyon hastal?klar?n?n bula?ma riski vard?r.
YASAKLANMI? DOP?NG YÖNTEMLER?
Kan dopingi nedir?
Kan dopingi, kan ve kan ürünlerinin, kan?n oksijen ta??ma kapasitesini ve dolay?s?yla aerobik atletik perfonmans? artt?rmak amac?yla damardan verilmesi yöntemine verilen isimdir. Kan dopingi için kullan?lan kan, sporcunun kendi kan? olabilece?i gibi ba?kas?na da ait olabilir.
Sporda kan dopingi neden yasaklanm??t?r?
T?pta k?rm?z? kan hücrelerinin transfüzyonu, ani kan kayb? ve ileri anemilerin tedavisinde gerekli bir i?lemdir. Atletik performans?n artt?r?lmas? için sporculara damardan kan verilmesi, spor ahlak?na ayk?r?d?r. Kan dopingi ayn? zamanda tehlikeli sa?l?k problemleri de olu?turmaktad?r. Bunlara örnek olarak; allerjik etkiler (k?zar?kl?k, isilik, ate? v.b.), e?er yanl?? tip ya da test edilmemi? kan kullan?ld?ysa sar?l?k, kan dola??m?n?n bozulmas?, kan?n p?ht?la?mas?, metabolik ?ok, sar?l?k, ve AIDS gibi enfeksiyon hastal?klar?n?n bula?t?r?lmas? verilebilir.
??nelerin birden fazla ki?i taraf?ndan
kullan?lmas?n?n tehlikelerinelerdir?
Sar?l?k ve AIDS gibi enfeksiyon hastal?klar?na yakalanma riski, i?nenin birden fazla ki?i taraf?ndan kullan?lmas?yla artmaktad?r. "Crack kokain" ve eroinin enjeksiyonu için geçerli olan bu olay, steroid ve kan dopingindeki enjeksiyon ile de görülür.

KULLANIMI KISITLI OLAN DOP?NG MADDELER?
ALKOL
Alkol yasakl? m?d?r?
Alkol, yasakl? olmamas?na kar??n ulusal ve uluslar aras? federasyonlar?n iste?i üzerine, örne?in eksrim ve pentatlon gibi spor dallar?nda sporcularda alkol düzeyi ölçülebilir.
MAR?HUANA
Marihuana yasakl? m?d?r?
Marihuana, IOC taraf?ndan k?s?tl? kullan?m? olan maddeler s?n?f?nda olup, Türkiye'de kullan?m? kanuni aç?dan yasakt?r. Baz? spor dallar?nda ulusal ve uluslar aras? federasyonlar?n iste?i üzerine kontrol edilebilir.
LOKAL ANESTEZ?KLER
Lokal anesteziklerin kullan?m?
yasak m?d?r?
Lokal anesteziklerin kullan?m? için baz? k?s?tlamalar bulunmaktad?r. Ancak a?a??daki ko?ullar yerine getirildi?i zaman kullan?labilirler:
- Kokain d???nda prokain, ksilokain, karbokain ve benzer aneljezikler kullan?ld???nda,
- Lokal enjeksiyon uyguland???nda (i.v. enjeksiyona izin verilmemektedir),
- Uygulanan ilaçlar?n içinde epinefrin gibi vazokonstrüktörler bulunmad??? durumlarda,
- T?bbi olarak kullan?m? yaz?l? bir belge ile kan?tland??? durumlarda.
KORT?KOSTERO?DLER
Kortikosteroidlerin kullan?m?nda s?n?rlamalar var m?d?r?
Evet. Kortikosteroidlerin tedavi d??? kullan?mlar?n?n artmas? nedeniyle k?s?tl? olarak kullan?m?na gerek bulunmaktad?r. T?pta kortikosteroidler ba?l?ca, öfori sa?lamak ve a?r? gidermek için, antienflamatuvar ilaç olarak kullan?lmaktad?r. Kortikosteroidlerin kullan?m?; yüzeysel (topikal) uygulama, (kulak, göz ve deri) solunum yolu ile (inhalasyon) uygulanmas?, (ast?m, allerjikrinit) lokal ve eklem içine (intraartiküler) enjeksiyon d???nda, yasaklanm??t?r. Bundan dolay?, kortikosteroidlerin a??zdan, kas veya damar içine enjeksiyon ile kullan?m? izinli de?ildir. ?zinli baz? antienflamatuvar ilaçlar?n isimleri ise Doping Kontrol Merkezi'nden elde edilebilir.
BETA-BLOKÖRLER
Beta-blokörler nelerdir?
Beta-blokörler, kalp hastal?klar?nda kullan?lan kan bas?nc?n? dü?ürüp kalp at??lar?n? azaltan ilaçlard?r. Bu ilaçlar, ayn? zamanda migren tedavisinde ve el titremelerinin önüne geçilmesinde kullan?l?r.
Beta-blokörlerin kullan?m? nedene k?s?tlanm??t?r?
At?c?l?k ve okçuluk gibi spor dallar?nda kolun sallanmamas? ve parmaklar?n titrememesi önemli olup, beta-blokörler kalp at?? h?z?n? dü?ürerek bu problemlerin ortadan kald?r?lmas?n? sa?lamaktad?r. Bu da hakça bir yar?? kavram?na kar??d?r.
Beta-blokörler nas?l zararl? olabilirler?
Sporcunun dayan?kl?l?k performans?n? azalt?c? etkisinin yan? s?ra, beta-blokörlerin kullan?lmas? sonucu kalp hastal?klar?, ast?m,depresyon, uykusuzluk ve cinsel problemler ortaya ç?kmaktad?r.
ASTIM VE NEFES AÇICI ?LAÇLAR
Ast?m ve nefes aç?c? ilaçlar?n kullan?m?
k?s?tl? oldu?una göre, ast?miçin ne kullan?labilir?
Ast?ma kar?? kullan?lacak ilaçlarda dikkatli olunmal?d?r. Bir çok ast?m ilac? içerisinde kullan?m? yasak olan uyar?c? türde ilaçlar bulunmaktad?r. Bunun için ast?m ilac? kullan?lmadan önce IOC taraf?ndan yay?nlanan ilaç listesi kontrol edilmelidir. Ayr?ca ast?m oldu?u yaz?l? bir ?ekilde kan?tlanan sporcular aerosol tipi salbutamol ve terbutalini kullanabilirler.

KULLANIMI ?Z?NL? OLAN MADDELER, V?TAM?NLER VE M?NERALLER
Vitaminler ve mineraller yasakl? m?d?r?
Vitaminler ve mineraller yasakl? de?ildir. Ancak bunlar? çok miktarda kullanan sporcular?n ç?kabilecek sa?l?k problemlerine dikkat etmeleri gerekmektedir. Sa?l?kl? bir beslenme ile sporcular?n ço?u gerekli besinleri alabilirler. Kötü bir diyet ile beslenen sporcuya ne kadar vitamin ve mineral verilirse verilsin, yeterli olamamaktad?r. Bu nedenle sporcunun, sa?l?kl? beslenme konusuna dikkat etmesi gerekmektedir.
Vitamin B-15 nedir?
Baz? insanlarda Vitamin B-15'in (pangomik asit veya DMG) kaslara oksijen ta??nmas?n? ço?altt??? ve dolay?s?yla atletik performans?n artt?r?lmas?na yard?mc? oldu?u do?rultusunda bir kan? vard?r. Ancak bunun bilimsel bir dayana?? bulunmamaktad?r.
B?TK?SEL ÜRÜNLER
Bitkisel ürünler yasakl? m?d?r?
Baz? bitkisel ürünler yasakl? maddeleri içermektedir. Yasakl? maddeleri içeren bu bitkiler (baz? bitki çaylar? gibi) yasakt?r. Bu nedenle genelde Uzak Do?u kökenli bitkisel çaylar?n kullan?lmadan önce ne tip etken madde içerdikleri kontrol edilmeli veya Doping Kontrol Merkezi'ne sorulmal?d?r.
AM?NO AS?TLER VE PROTE?NLER
Amino asitler yasakl? m?d?r?
Hay?r, yasakl? de?ildir.
Amino asitler ve proteinler performans? artt?r?rlar m??
Baz? sporcular, amino asit ürünlerini, kaslar?n? geli?tirdi?i inanc? ile almaktad?rlar. Ancak bu iddiay? destekleyecek bilgiler bulunmamaktad?r. Kas proteinlerinin sentezi, yüksek protein diyeti veya daha fazla miktarda al?nan amino asit al?m? ile artmaktad?r. Yüksek proteinli diyetler veya amino asit preparatlar? ile al?nan fazla protein, enerji olarak kullan?lmakta veya ya? olarak depolanmaktad?r. ?yi düzenlenmi? bir diyet, birçok sporcuya yeterli proteini sa?layabilmektedir.

CEZALAR
Doping suçlar?, yasakl? maddelerin sporcunun idrar?nda bulunmas? veya yasakl? yöntemin kullan?lmas?d?r.
Doping suçlar?nda cezalar nelerdir?
Ulusal ba??ml? ve ba??ms?z federasyonlar, kendi kurallar? içerisinde ve uluslar aras?
kurallara uygun bir ?ekilde, doping suçlar? saptanan sporculara cezalar?n? verir.