Kimya Terimleri Sözlüğü

12-05-2007, 10:22 AM

A -

Açık formül: Bir moleküldeki atomların türünü, sayısını ve atomlar arasındaki bağları gösteren formül.

Aktiflik: Element ya da maddenin tepkimeye girme yeteneği.

Aktifleşme enerjisi: Tepkimenin oluşabilmesi için gerekli olan minimum enerji.

Aktifleşmiş kompleks: Tepkime sırasında oluşan yüksek enerjili, kararsız ara ürün.

Aktinitler:Aktinyum (57Ac) elementinden sonra gelen ve 4f orbitallerinin dolmasıyla oluşan 14 elementin oluşturduğu seri.

Alkali metal: 1A grubundaki hidrojen dışındaki metaller.

Allotrop: Fiziksel özellikleri ve kristallerinin uzaydaki dizilişleri birbirinden farklı olan aynı cins atomlar birbirinin allotropudur.

Ametal: Metalik karakter göstermeyen, periyodik tablonun sağ tarafında yer alan, atomları az sayıda elektron alarak anyon oluşturan elementler.

Amfoterlik:Bir maddenin kuvvetli asitlere karşı baz, kuvvetli bazlara karşı asit davranışında olması.

Anot: Bir elektroliz hücresinde veya pilde yükseltgenmenin olduğu elektrot.

Anyon: Negatif (–) yüklü atom ya da atom grubu.

Asit: Suda çözündüğünde ortama hidrojen iyonları (H+) ya da hidronyum iyonları (H3O+) verebilen madde.

Atmosfer basıncı: Atmosferdeki havanın ağırlığından dolayı uyguladığı açık hava basıncı.

Atom: Bir elementin tüm kimyasal özelliklerini gösteren en küçük parçası.

Atom–gram: Bir mol atomun kütlesi.

Atom numarası (Z): Çekirdekte bulunan proton sayısı.

Atomik kütle birimi (a.k.b): Bir karbon (126C) atomunun kütlesinin tam olarak 1/12 sine eşittir.

Aufbau yöntemi: Elektronlar atomik orbitallere enerjileri en düşük olacak şekilde sırasıyla yerleşirler. (Önce 1s, sonra 2s ve sonra 2p gibi)

Avogadro kanunu:Aynı sıcaklık ve basınçta bulunan tüm gazların eşit sayıda molekülleri, eşit hacimdedir.

Ayrımsal damıtma: Farklı sıvılardan oluşan bir karışımdaki sıvıları kaynama noktaları farkından yararlanarak ayırma metodu.

Ayrımsal kristallendirme: Bir karışımı oluşturan bileşenleri çözünürlük farklarından yararlanarak birbirinden ayırma metodudur.

Azeotrop: Sabit bir kaynama noktası bulunan ve sıvı ile buhar hallerindeki bileşimi
aynı olan çözelti.

- B -

Bağ: Tanecikler (atomlar, iyonlar ya da moleküller) arasındaki çekim kuvvetlerinin tümü.

Bağ enerjisi: İki atom arasındaki kimyasal bağı koparmak için gereken minimum enerji.

Bağıl atom kütlesi:Standart kabul edilen bir elementin kütlesine göre kıyaslanarak bulunan atom kütlesi.

Bağlanma enerjisi: Kütle azalmasına karşılık gelen ve çekirdek oluşumu sırasında açığa çıkan enerji.

Basit formül: Bir moleküldeki elementlerin sayı bakımından oranını en küçük tam sayılarla gösteren formül.

Baz:Suda çözünürken çözeltiye hidroksit (OH–) iyonları veren madde.

Bileşik:İki ya da daha fazla cins elementin belirli oranlarda birleşmesinden oluşan saf madde.

Birinci iyonlaşma enerjisi:Gaz halindeki bir atomdan en gevşek tutulan elektronun uzaklaştırılması için gereken minimum enerjidir.

Bombardıman:Bir atom çekirdeğine herhangi bir nükleer taneciğin gönderilmesi.

Boyle kanunu:Sabit sıcaklıktaki bir miktar gazın hacmi ile basıncı ters orantılıdır.

Buharlaşma:Ortalama kinetik enerjisi fazla olan moleküllerin, sıvı fazdan gaz fazına geçmeleri.

- C, Ç -

Charles kanunu: Sabit basınç altında bir miktar gazın, hacmi ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır.

Çarpışma teorisi: Tepkimenin gerçekleşebilmesi için, tepkimeye giren taneciklerin birbiriyle çarpışması gerektiğini belirten teori.

Çekirdek: Atomun merkezinde proton, nötron gibi benzer atom altı parçacıklar içeren, oldukça küçük ve yoğun, pozitif (+) yüklü bölge.

Çekirdek reaksiyonu: Bir atomun çekirdeğinde meydana gelen değişmeler, radyoaktif veya nükleer reaksiyonlar olarak da bilinir.

Çökelme: Bir çözeltide iki tuzun etkileşimi veya sıcaklık değişiminin çözünürlüğe etkisi sonucu çözünmeyen katı bir bileşiğin oluşması.

Çökelme reaksiyonu:Sonucunda çökelti oluşan reaksiyonlar.

Çözelti:İki veya daha fazla maddeden oluşmuş homojen karışım.

Çözücü:Bir çözeltinin en fazla miktardaki bileşeni veya çözeltiye fiziksel halini veren bileşen.

Çözünen: Bir çözeltinin miktar olarak az bulunan bileşenleri.

Çözünürlük: Belirli bir sıcaklıkta sabit hacimdeki bir çözücüde doymuş bir çözelti elde etmek için çözünen maddenin miktarı.

- D -

Dalton atom modeli:Atom maddenin en küçük yapıtaşı olup daha küçük parçalara bölünemez içi dolu bir küredir.

Dalton kanunu:Birbirleriyle reaksiyon vermeyen gazların oluşturduğu karışımın basıncı, karışımda bulunan gazların kısmi basınçları toplamına eşittir.

Damıtma:Bir sıvıyı buharlaştırıp, oluşan buharını yoğunlaştırarak ayrıştırma işlemi.

d–bloku:Periyodik cetvelin d–orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü.

Dehidratasyon: Molekülden suyun çekilmesi.

Dehidrohalojenasyon: Molekülden hidrojen halojenür çekilmesi.

Derişik çözelti: Göreceli olarak çok miktarda çözücü içeren çözelti.

Derişim: Bir maddenin belirli miktardaki bir çözücü veya bir çözeltinin içindeki göreceli miktarı.

Difüzyon:Bir gazın havada veya başka bir gaz içinde yayılması.

Doğal radyoaktiflik: Atom numarası 83’ten büyük olan elementlerin kendiliğinden çeşitli ışımalar yaparak yeni elementlere dönüşmesi

Donma: Sıvı haldeki bir maddenin katı hale geçmesi

Doymamış çözelti: Belirli bir sıcaklıkta doymuş halden daha az çözücü içeren çözelti.

Doymuş çözelti: Belirli bir sıcaklıkta çözebileceği maksimum çözüneni içeren çözelti.

- E -

Ekzotermik tepkimeler:Dışarıya ısı vererek gerçekleşen tepkimelerdir.

Elektrolit: Sulu çözeltisi elektrik akımını ileten madde.

Elektrolit çözelti: Elektrik akımını ileten çözelti.

Elektrolit olmayan çözelti: Elektrik akımını iletmeyen çözelti.

Elektroliz: Bir maddenin, sıvılaştırılmış halinde ya da elektrolit çözeltisinde, elektrik akımı yardımı ile kendi bileşinlerine
ayrıştırılması.

Elektronegatiflik: Bir elementin bağ elektronlarını çekme yeteneğinin ölçüsü.

Elektron ilgisi: Nötr bir atoma (gaz fazında) bir elektron eklenmesiyle meydana gelen ısı değişimi. Bir atomun elektron alma eğiliminin ölçüsü.

Element:Kimyasal metodlarla daha basit parçacıklara ayrılamayan, aynı cins atomlardan meydana gelen en basit yapıdaki madde.

Endotermik tepkimeler: Dışarıdan ısı alarak gerçekleşen tepkimelerdir.

Enerji seviyesi: Çekirdek etrafında aynı enerjideki elektronların bulunduğu yörüngelerdir.

Erime noktası: Katı haldeki maddenin sıvı hale geçtiği sıcaklık noktası.

Eşdeğer ağırlık: Formül ağırlığının tesir değerliğine oranı.

Eşdeğer kütle: Bir maddenin molekül kütlesinin tesir değerliğine bölümü.

Etkin çarpışma: Reaktiflerin tepkime ile sonuçlanan çarpışmaları.

- F -

f – bloku: Periyodik cetvelin f orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü.

Fiziksel değişme: Maddenin fiziksel halinde meydana gelen değişmedir.

Fiziksel özellik: Erime noktası, kaynama noktası, renk, özkütle gibi maddenin iç yapısıyla ilgili olmayan özelliklerdir.

Fisyon (bölünme) reaksiyonu:Ağır bir çekirdeğin daha küçük çekirdeklere dönüşmesi.

Füsyon (birleşme) reaksiyonu: Küçük atom çekirdeklerinin birleşerek daha büyük çekirdekler oluşturması.

- G -

Gay – Lussac kanunu: Sabit hacimli bir miktar gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır.

Geçiş elementleri: Periyodik cetvelin orta kısmında bulunan ve bileşiklerinde birden fazla değerlik alabilen d orbitallerinin dolmasıyla oluşan B grubu elementleridir.

Gerçek Gaz:Davranışı ideal gaz davranışından farklı olan gaz.

Grup: Periyodik cetvelde, benzer kimyasal özelliklere sahip elementlerden oluşan dikey sütunlar.

- H -

Hacim: Maddenin uzayda kapladığı boşluk.

Halojenler: Periyodik tabloda, atomlarının son yörüngelerinde yedi elektron bulunduran elementlerin oluşturduğu 7A grubu.

Heterojen karışım: Birden fazla fazın bir arada bulunması.

Hibritleşme: Atomik orbitallerin birleşerek özdeş, yeni orbitallere dönüşmesi.

Hidrat: Kristal yapısında belirli miktarlarda su molekülü içeren bileşikler.

Hidroliz: Bir tuzun su ile etkileşerek kendini oluşturan asit ve baza (esterlerde alkole) dönüşmesi.

Homojen karışım: Her noktasında aynı özelliği gösteren karışımlar.

Hund kuralı: Eş enerjili orbitallere (2px, 2py, 2pz gibi), elektronların paralel spinli, maksimum sayıda eşleşmemiş elektron sağlayacak şekilde yerleştirilmesi.

- I,İ -

Isı: Maddedeki taneciklerin hareketleri sırasında meydana gelen enerji türü.

Işıma: Bir maddenin, elektromanyetik dalgalar veya tanecşkler halinde çevreye enerji yayması.

İç geçiş elementleri:Periyodik cetvelin alt kısmında yer alan ve f orbitallerinin dolmasıyla oluşan elementler (aktinitler ve
lantanitler).

İdeal gazlar: Bütün basınç değerlerinde Boyle kanununa uyan gazları tanımlar. Gerçek gazlar yüksek sıcaklık ve düşük basınçta
ideal davranışa yaklaşır.

İndikatör: Asit formundan baz formuna geçerken renk değiştiren madde.

İndirgen: Kimyasal reaksiyonlarda kendisi yükseltgenerek karşısındakini indirgeyen madde.

İndirgenme:Elementlerin elektron alarak bir değerlikten daha düşük değerliklere geçmesi.

İnvert şeker: Sakarozun hidrolizi ile oluşan, glikoz ve fruktozu eşit mol oranlarında içeren çözelti.

İyon: Elektriksel yük taşıyan atom ya da atom grupları.

İyonik bağ: Bir metal ile ametal arasında elektron alışverişi sonucunda oluşan bağ türü.

İyonik bileşik:Atomları arasında iyonik bağ içeren bileşikler.

İyonlaşma: Gaz halindeki bir atomun en uzak yörüngesindeki en zayıf tutulan elektronunun koparılması işlemine denir.

İyonlaşma enerjisi: Gaz halindeki nötr bir atomun bir elektronunun uzaklaştırılması için gerekli minumum enerji.

İzoelektronik: Değerlik elektron sayıları aynı olan atom veya iyon türleri.

İzomeri: Aynı molekül formülünde olup farklı bağ düzenine, farklı yapıya sahip olma durumu.

İzoton: Nötron sayıları aynı proton sayıları farklı olan atomlar.

İzotop: Proton sayıları aynı nötron sayıları farklı ya da bir başka değişle atom numarası aynı, kütle numarası farklı olan atomlar.
- K -

Kaba formül: Bir bileşikteki elementlerin sadece cinsini ve oranını belirten en basit formül.

Kararlı bileşik: Kolaylıkla bozunup, ayrışmayan bileşik

Katlı oranlar kanunu:İki element aralarında birden fazla bileşik oluşturuyorsa, birinin sabit tutulan miktarına karşılık diğerinin değişken miktarları arasında küçük ve tamsayılarla ifade edilen bir oran vardır.

Katot: Bir elektroliz hücresinde veya pilde indirgenmenin olduğu elektrot.

Katyon: Pozitif (+) yüklü iyon.

Kaynama:Bir sıvının buhar basıncının, ortam basıncına eşit olması.

Kaynama noktası: Bir sıvının buhar basıncının, açık hava basıncına eşit olduğu andaki sıcaklık değeri.

Kısmi basınç: Bir gazın, içinde bulunduğu karışımın toplam basıncı içerisinde sahip olduğu basınç. Kimya: Maddelerin özellikleri ile maddeler arası etkileşimleri inceleyen bilim dalı.

Kimyasal denklem: Kimyasal tepkime oluşumunu sembollerle gösteren denklem.

Kimyasal formül: Bileşiğin bileşimini kimyasal sembol ve rakamlar kullanarak gösterme şekli.

Kimyasal özellik: Maddenin iç yapısıyla ilgili özellikler.

Kimyasal tepkime: Yeni oluşumlara sebebiyet verecek şekilde atomların başka dizilişlerini sağlayan işlemler.

Kinetik teori: Gaz ve sıvı moleküllerinin davranışlarını kuramsal olarak açıklayan teori.

Kondensasyon: İki molekülün bir araya gelip küçük bir molekülü dışarı atarak yeni bir molekül oluşturmaları.

Konsantrasyon: Çözeltide çözünmüş olan göreceli madde miktarıdır. Düşük konsantrasyonlu çözeltilere seyreltik, yüksek konsantrasyonlu çözeltilere derişik çözelti denir.
Kovalent bağ: İki elektronun iki atom tarafından paylaşılması ile oluşan bağ.

Kovalent bileşikler: Atomları arasında kovalent bağ içeren bileşikler.

Küresel simetri: Bir element atomunun değerlik orbitallerinin tam ya da yarı dolu olma hali.

Kütle: Değişmeyen madde miktarı.

Kütlenin korunumu kanunu: Bir kimyasal reaksiyonda, reaksiyona giren maddelerin kütleleri toplamı, reaksiyon sonucu elde edilen ürünlerin kütleleri toplamına eşittir.

- L -

Le Chatelier ilkesi: Dengede bulunan bir sisteme bir etkide bulunulursa sistemin bu etkiyi azaltacak yönde hareket edeceğini belirten ilke.

Lewis yapısı:Değerlik elektronlarının noktalarla gösterilmesi ile yazılan formüller.

Ligand: Kompleks iyonlarda merkez atomu saran komşu gruplardan her biri.

Lantanitler:Lantanyum (89La) elementinden sonra gelen ve 5f orbitallerinin dolmasıyla oluşan 14 element.

- M -

Madde:Uzayda yer kaplayan kütlesi olan herşey.

Metal: Kimyasal tepkimelerde pozitif değerlik alan ve kendine has bir takım özellikleri olan element.

Mineral: Belli bir formülü olan, doğada saf halde bulunan metal bileşiği.

Mol: 6,02.1023 tane tanecik, atom veya molekül.

Mol kesri: Bir gazın mol sayısının, gazın içinde bulunduğu karışımın toplam mol sayısına oranı.

Molalite: Bir kilogram çözücü içerisinde çözünmüş maddenin mol sayısı.

Molarite: Bir litre çözeltide çözünmüş maddenin mol sayısı.

Molekül: Bileşiği oluşturan en küçük yapı.

Molekül formülü: Molekülü oluşturan atomların sayısını tam olarak gösteren formül.

Molekül–gram: Bir mol kovalent bağlı bileşiğin kütlesi.

Molekül kütlesi: Bir moleküldeki atomların akb cinsinden toplam kütlesi.

- N -

Normal kaynama noktası: Deniz seviyesindeki bir sıvının buhar basıncının, açık hava basıncına (760 mmHg) eşit olduğu andaki sıcaklık değeri.

Normalite:Bir litre çözeltide çözünmüş maddenin eşdeğer-gram sayısı.

Normal koşullar (NKA): 0°C sıcaklık ve 1 atm basınç.

Nötron: Atomun çekirdeğinde bulunan ve kütlesi yaklaşık 1 akb olan yüksüz tanecik.

Nötrleşme tepkimeleri: Asitlerle bazlar arasında oluşan tepkimeler.

Nükleer enerji: Radyoaktif tepkimeler sonucu açığa çıkan enerji, atom enerjisi.

Nükleer reaktör. İçerisinde nükleer fisyon tepkimesinin kontrollü bir şekilde gerçekleştirildiği sistem.

Nükleer yakıt:Nükleer reaktörde enerji üretmek için kullanılan, bölünebilen izotopları içeren madde.

Nükleon: Proton ve nötron gibi atom çekirdeğini oluşturan temel parçacıklar.

- O -

Oksidasyon sayısı: Bileşikteki bir atomun değerliği, bir elementin yükü.

Oktet kuralı: Bir atomun en dış enerji seviyesindeki elektron sayısının 8 olması hali.

Orbital: Elektronların bir atomun çekirdeğin etrafında bulunma olasılığının en yüksek olduğu bölgeler.

- P -

p–bloku: Periyodik cetvelin p orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü.

Periyot: Periyodik cetveldeki yatay sıralar.

Periyodik cetvel: Kimyasal ve fiziksel özellikleri göz önünde tutularak elementlerin atom numaralarına göre sıralanışını
gösteren çizelge.

Pil: Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren düzenek.

Polimer: Çok sayıda aynı birimin düzenli olarak birbirine bağlanması ile oluşan çok büyük moleküller.

Proton.Atomun çekirdeğinde bulunan kütlesi 1 akb lik ,(+1) yüklü atom altı parçacıkları.

- R -

Radyasyon: Enerjinin elektromanyetik dalgalar ya da parçacıklar halinde yayılması.

Radyoaktiflik:Çekirdeğinin kararsızlığından dolayı bir atomun kendiliğinden, sürekli olarak çeşitli ışımalar yaparak enerji yayması.

Raoult Kanunu: Çözeltinin uçucu olan bir bileşeninin buhar basıncı, bu bileşenin mol kesri ile saf sıvısının buhar basıncı çarpımına eşittir.

Redoks tepkimesi: Elektron alışverişi ile gerçekleşen, indirgenme ve yükseltgenmenin olduğu tepkime.

Rezonans: Bir moleküldeki atomların birinden kopan elektronların bir komşu atoma gidip gelmesi.

Rutherford atom modeli: Atomun çekirdeğinde proton bulunup, çekirdeğin etrafında tıpkı güneş sistemindeki gezegenler gibi dönen elektronlar mevcuttur.

- S -

s–bloku:Periyodik cetvelin s orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü.

Sabit oranlar kanunu:Herhangi bir bileşiği oluşturan maddelerin kütleleri arasında daima sabit bir oran vardır.

Seyreltik çözelti:Göreceli olarak az miktarda çözünen içeren çözelti.

Seyreltme: Bir çözeltinin konsantrasyonunun, çözeltiye çözücü eklemek sureti ile azalması.

Sıcaklık: Termal ilişki içindeki maddeler arasında meydana gelen ısı akışını tanımlayan fiziksel özellik.

Sıvı: Maddenin hali. Kütlesi ve hacmi belli olan fakat belirli bir şekli olamayan maddedir. Bu yüzden içine konulduğu kabın şeklini alır.

Sıvı basıncı: Sıvı tarafından birim yüzeye uygulanan basınç.

Sıvı – buhar basıncı: Buhar fazına geçen, sıvı moleküllerinin uyguladığı basınç.

Sıvı – buhar dengesi: Bir sıvıdaki moleküllerin sıvı fazdan gaz fazına geçme (buharlaşma) hızları ile gaz fazından sıvı fazına geçme hızlarının (yoğunlaşma) eşit olması hali.

Soygaz: Kimyasal reaksiyonlara karşı ilgisiz elementler. Periyodik cetveldeki 8A grubu elementleri. İnert ya da asal gaz olarak da bilinirler.

Sulu çözelti: Çözücüsünün su olduğu çözelti.

Sübstitüsyon: Yer değiştirme.

Spin: Elektronların kendi ekseni etrafında dönme yönü.

- T -

Tautomeri: Protonun moleküldeki yer değiştirmesiyle ortaya çıkan iki izomerin denge karışımı oluşturmaları.

Temel hal: Bir atomun bütün elektronlarının en düşük enerjili haline sahip olduğu durumdaki elektron dağılımı.

Tersinirlik: Kimyasal olayın her an geriye dönebilecek şekilde yürümesi.

Thomson atom modeli: Atom bir küre şeklinde olup, içerisinde protonlar ve elektronlar tıpkı kekin içerisindeki üzümler gibi
dağılmış halde bulunurlar.

Toprak alkali metaller: Periyodik tablonun 2A grubunda bulunan metaller.

Tuz: Asitlerle bazların reaksiyonu sonucu oluşan ürün.

- U,Ü -

Uçucu sıvı.Moleküller arasında çekim kuvveti ve kaynama noktası düşük , buna karşılık buhar basıncı yüksek olan sıvı.

Uçucu olmayan sıvı: Moleküller arasında çekim kuvveti ve kaynama noktası yüksek, buna karşılık buhar basıncı düşük olan sıvı.

Uyarılmış hal: Temel haldeki bir elektronun, dışarıdan enerji verilerek daha kararsız olan bir dış yörüngeye çıkarılması hali.

Ürün: Kimyasal tepkime sonucu oluşan madde.

- Y -

Yanma: Isı ve ışık yayan reaksiyon, genelde organik maddelerin havadaki oksijenle reaksiyona girerek karbondioksit ve su oluşturduğu reaksiyonlara yanma reaksiyonu denir.

Yapay radyoaktiflik: Radyoaktif olmayan bir çekirdeğin yüksek enerjiye sahip çeşitli tanecikler ile bombardımanı sonucu
kararsız hale getirilmesi.

Yoğunlaşma:Ortalama kinetik enerjileri düşük olan gaz fazındaki moleküllerin sıvı fazına geçmeleri.

Yük: Nötr bir yapı olan atomdan, elektron uzaklaştırarak ya da elektron ilave ederek oluşturulan elektrik miktarı.

Yükseltgen:Kimyasal tepkimelerde, elektron alarak (indirgenerek) karşısındakini yükseltgeyen madde.

Yükseltgenme: Elementlerin elektron vererek bir değerlikten daha yüksek değerliklere geçmesi.

Yükseltgenme basamağı:Bir elementin elektron alarak veya elektron vererek aldığı değerlik, elektriksel yük.

Yüzde Verim: Bir kimyasal tepkimede elde edilen ürünün, aynı tepkimeden kuramsal olarak elde edilebilecek ürün miktarına
bölünerek bulunan ve yüzde ile ifade edilen miktarı.

- Z -

Zayıf asit: Sudaki çözeltisinde kısmen iyonlaşan asit.

Zayıf baz: Sudaki çözeltisinde kısmen iyonlaşan baz.

12-05-2007, 10:22 AM	#1 (permalink)
Asi. Misafir Asi. Şuan Mesajlar: n/a	Kimya Terimleri Sözlüğü A - Açık formül: Bir moleküldeki atomların türünü, sayısını ve atomlar arasındaki bağları gösteren formül. Aktiflik: Element ya da maddenin tepkimeye girme yeteneği. Aktifleşme enerjisi: Tepkimenin oluşabilmesi için gerekli olan minimum enerji. Aktifleşmiş kompleks: Tepkime sırasında oluşan yüksek enerjili, kararsız ara ürün. Aktinitler:Aktinyum (57Ac) elementinden sonra gelen ve 4f orbitallerinin dolmasıyla oluşan 14 elementin oluşturduğu seri. Alkali metal: 1A grubundaki hidrojen dışındaki metaller. Allotrop: Fiziksel özellikleri ve kristallerinin uzaydaki dizilişleri birbirinden farklı olan aynı cins atomlar birbirinin allotropudur. Ametal: Metalik karakter göstermeyen, periyodik tablonun sağ tarafında yer alan, atomları az sayıda elektron alarak anyon oluşturan elementler. Amfoterlik:Bir maddenin kuvvetli asitlere karşı baz, kuvvetli bazlara karşı asit davranışında olması. Anot: Bir elektroliz hücresinde veya pilde yükseltgenmenin olduğu elektrot. Anyon: Negatif (–) yüklü atom ya da atom grubu. Asit: Suda çözündüğünde ortama hidrojen iyonları (H+) ya da hidronyum iyonları (H3O+) verebilen madde. Atmosfer basıncı: Atmosferdeki havanın ağırlığından dolayı uyguladığı açık hava basıncı. Atom: Bir elementin tüm kimyasal özelliklerini gösteren en küçük parçası. Atom–gram: Bir mol atomun kütlesi. Atom numarası (Z): Çekirdekte bulunan proton sayısı. Atomik kütle birimi (a.k.b): Bir karbon (126C) atomunun kütlesinin tam olarak 1/12 sine eşittir. Aufbau yöntemi: Elektronlar atomik orbitallere enerjileri en düşük olacak şekilde sırasıyla yerleşirler. (Önce 1s, sonra 2s ve sonra 2p gibi) Avogadro kanunu:Aynı sıcaklık ve basınçta bulunan tüm gazların eşit sayıda molekülleri, eşit hacimdedir. Ayrımsal damıtma: Farklı sıvılardan oluşan bir karışımdaki sıvıları kaynama noktaları farkından yararlanarak ayırma metodu. Ayrımsal kristallendirme: Bir karışımı oluşturan bileşenleri çözünürlük farklarından yararlanarak birbirinden ayırma metodudur. Azeotrop: Sabit bir kaynama noktası bulunan ve sıvı ile buhar hallerindeki bileşimi aynı olan çözelti. - B - Bağ: Tanecikler (atomlar, iyonlar ya da moleküller) arasındaki çekim kuvvetlerinin tümü. Bağ enerjisi: İki atom arasındaki kimyasal bağı koparmak için gereken minimum enerji. Bağıl atom kütlesi:Standart kabul edilen bir elementin kütlesine göre kıyaslanarak bulunan atom kütlesi. Bağlanma enerjisi: Kütle azalmasına karşılık gelen ve çekirdek oluşumu sırasında açığa çıkan enerji. Basit formül: Bir moleküldeki elementlerin sayı bakımından oranını en küçük tam sayılarla gösteren formül. Baz:Suda çözünürken çözeltiye hidroksit (OH–) iyonları veren madde. Bileşik:İki ya da daha fazla cins elementin belirli oranlarda birleşmesinden oluşan saf madde. Birinci iyonlaşma enerjisi:Gaz halindeki bir atomdan en gevşek tutulan elektronun uzaklaştırılması için gereken minimum enerjidir. Bombardıman:Bir atom çekirdeğine herhangi bir nükleer taneciğin gönderilmesi. Boyle kanunu:Sabit sıcaklıktaki bir miktar gazın hacmi ile basıncı ters orantılıdır. Buharlaşma:Ortalama kinetik enerjisi fazla olan moleküllerin, sıvı fazdan gaz fazına geçmeleri. - C, Ç - Charles kanunu: Sabit basınç altında bir miktar gazın, hacmi ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır. Çarpışma teorisi: Tepkimenin gerçekleşebilmesi için, tepkimeye giren taneciklerin birbiriyle çarpışması gerektiğini belirten teori. Çekirdek: Atomun merkezinde proton, nötron gibi benzer atom altı parçacıklar içeren, oldukça küçük ve yoğun, pozitif (+) yüklü bölge. Çekirdek reaksiyonu: Bir atomun çekirdeğinde meydana gelen değişmeler, radyoaktif veya nükleer reaksiyonlar olarak da bilinir. Çökelme: Bir çözeltide iki tuzun etkileşimi veya sıcaklık değişiminin çözünürlüğe etkisi sonucu çözünmeyen katı bir bileşiğin oluşması. Çökelme reaksiyonu:Sonucunda çökelti oluşan reaksiyonlar. Çözelti:İki veya daha fazla maddeden oluşmuş homojen karışım. Çözücü:Bir çözeltinin en fazla miktardaki bileşeni veya çözeltiye fiziksel halini veren bileşen. Çözünen: Bir çözeltinin miktar olarak az bulunan bileşenleri. Çözünürlük: Belirli bir sıcaklıkta sabit hacimdeki bir çözücüde doymuş bir çözelti elde etmek için çözünen maddenin miktarı. - D - Dalton atom modeli:Atom maddenin en küçük yapıtaşı olup daha küçük parçalara bölünemez içi dolu bir küredir. Dalton kanunu:Birbirleriyle reaksiyon vermeyen gazların oluşturduğu karışımın basıncı, karışımda bulunan gazların kısmi basınçları toplamına eşittir. Damıtma:Bir sıvıyı buharlaştırıp, oluşan buharını yoğunlaştırarak ayrıştırma işlemi. d–bloku:Periyodik cetvelin d–orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü. Dehidratasyon: Molekülden suyun çekilmesi. Dehidrohalojenasyon: Molekülden hidrojen halojenür çekilmesi. Derişik çözelti: Göreceli olarak çok miktarda çözücü içeren çözelti. Derişim: Bir maddenin belirli miktardaki bir çözücü veya bir çözeltinin içindeki göreceli miktarı. Difüzyon:Bir gazın havada veya başka bir gaz içinde yayılması. Doğal radyoaktiflik: Atom numarası 83’ten büyük olan elementlerin kendiliğinden çeşitli ışımalar yaparak yeni elementlere dönüşmesi Donma: Sıvı haldeki bir maddenin katı hale geçmesi Doymamış çözelti: Belirli bir sıcaklıkta doymuş halden daha az çözücü içeren çözelti. Doymuş çözelti: Belirli bir sıcaklıkta çözebileceği maksimum çözüneni içeren çözelti. - E - Ekzotermik tepkimeler:Dışarıya ısı vererek gerçekleşen tepkimelerdir. Elektrolit: Sulu çözeltisi elektrik akımını ileten madde. Elektrolit çözelti: Elektrik akımını ileten çözelti. Elektrolit olmayan çözelti: Elektrik akımını iletmeyen çözelti. Elektroliz: Bir maddenin, sıvılaştırılmış halinde ya da elektrolit çözeltisinde, elektrik akımı yardımı ile kendi bileşinlerine ayrıştırılması. Elektronegatiflik: Bir elementin bağ elektronlarını çekme yeteneğinin ölçüsü. Elektron ilgisi: Nötr bir atoma (gaz fazında) bir elektron eklenmesiyle meydana gelen ısı değişimi. Bir atomun elektron alma eğiliminin ölçüsü. Element:Kimyasal metodlarla daha basit parçacıklara ayrılamayan, aynı cins atomlardan meydana gelen en basit yapıdaki madde. Endotermik tepkimeler: Dışarıdan ısı alarak gerçekleşen tepkimelerdir. Enerji seviyesi: Çekirdek etrafında aynı enerjideki elektronların bulunduğu yörüngelerdir. Erime noktası: Katı haldeki maddenin sıvı hale geçtiği sıcaklık noktası. Eşdeğer ağırlık: Formül ağırlığının tesir değerliğine oranı. Eşdeğer kütle: Bir maddenin molekül kütlesinin tesir değerliğine bölümü. Etkin çarpışma: Reaktiflerin tepkime ile sonuçlanan çarpışmaları. - F - f – bloku: Periyodik cetvelin f orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü. Fiziksel değişme: Maddenin fiziksel halinde meydana gelen değişmedir. Fiziksel özellik: Erime noktası, kaynama noktası, renk, özkütle gibi maddenin iç yapısıyla ilgili olmayan özelliklerdir. Fisyon (bölünme) reaksiyonu:Ağır bir çekirdeğin daha küçük çekirdeklere dönüşmesi. Füsyon (birleşme) reaksiyonu: Küçük atom çekirdeklerinin birleşerek daha büyük çekirdekler oluşturması. - G - Gay – Lussac kanunu: Sabit hacimli bir miktar gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır. Geçiş elementleri: Periyodik cetvelin orta kısmında bulunan ve bileşiklerinde birden fazla değerlik alabilen d orbitallerinin dolmasıyla oluşan B grubu elementleridir. Gerçek Gaz:Davranışı ideal gaz davranışından farklı olan gaz. Grup: Periyodik cetvelde, benzer kimyasal özelliklere sahip elementlerden oluşan dikey sütunlar. - H - Hacim: Maddenin uzayda kapladığı boşluk. Halojenler: Periyodik tabloda, atomlarının son yörüngelerinde yedi elektron bulunduran elementlerin oluşturduğu 7A grubu. Heterojen karışım: Birden fazla fazın bir arada bulunması. Hibritleşme: Atomik orbitallerin birleşerek özdeş, yeni orbitallere dönüşmesi. Hidrat: Kristal yapısında belirli miktarlarda su molekülü içeren bileşikler. Hidroliz: Bir tuzun su ile etkileşerek kendini oluşturan asit ve baza (esterlerde alkole) dönüşmesi. Homojen karışım: Her noktasında aynı özelliği gösteren karışımlar. Hund kuralı: Eş enerjili orbitallere (2px, 2py, 2pz gibi), elektronların paralel spinli, maksimum sayıda eşleşmemiş elektron sağlayacak şekilde yerleştirilmesi. - I,İ - Isı: Maddedeki taneciklerin hareketleri sırasında meydana gelen enerji türü. Işıma: Bir maddenin, elektromanyetik dalgalar veya tanecşkler halinde çevreye enerji yayması. İç geçiş elementleri:Periyodik cetvelin alt kısmında yer alan ve f orbitallerinin dolmasıyla oluşan elementler (aktinitler ve lantanitler). İdeal gazlar: Bütün basınç değerlerinde Boyle kanununa uyan gazları tanımlar. Gerçek gazlar yüksek sıcaklık ve düşük basınçta ideal davranışa yaklaşır. İndikatör: Asit formundan baz formuna geçerken renk değiştiren madde. İndirgen: Kimyasal reaksiyonlarda kendisi yükseltgenerek karşısındakini indirgeyen madde. İndirgenme:Elementlerin elektron alarak bir değerlikten daha düşük değerliklere geçmesi. İnvert şeker: Sakarozun hidrolizi ile oluşan, glikoz ve fruktozu eşit mol oranlarında içeren çözelti. İyon: Elektriksel yük taşıyan atom ya da atom grupları. İyonik bağ: Bir metal ile ametal arasında elektron alışverişi sonucunda oluşan bağ türü. İyonik bileşik:Atomları arasında iyonik bağ içeren bileşikler. İyonlaşma: Gaz halindeki bir atomun en uzak yörüngesindeki en zayıf tutulan elektronunun koparılması işlemine denir. İyonlaşma enerjisi: Gaz halindeki nötr bir atomun bir elektronunun uzaklaştırılması için gerekli minumum enerji. İzoelektronik: Değerlik elektron sayıları aynı olan atom veya iyon türleri. İzomeri: Aynı molekül formülünde olup farklı bağ düzenine, farklı yapıya sahip olma durumu. İzoton: Nötron sayıları aynı proton sayıları farklı olan atomlar. İzotop: Proton sayıları aynı nötron sayıları farklı ya da bir başka değişle atom numarası aynı, kütle numarası farklı olan atomlar. - K - Kaba formül: Bir bileşikteki elementlerin sadece cinsini ve oranını belirten en basit formül. Kararlı bileşik: Kolaylıkla bozunup, ayrışmayan bileşik Katlı oranlar kanunu:İki element aralarında birden fazla bileşik oluşturuyorsa, birinin sabit tutulan miktarına karşılık diğerinin değişken miktarları arasında küçük ve tamsayılarla ifade edilen bir oran vardır. Katot: Bir elektroliz hücresinde veya pilde indirgenmenin olduğu elektrot. Katyon: Pozitif (+) yüklü iyon. Kaynama:Bir sıvının buhar basıncının, ortam basıncına eşit olması. Kaynama noktası: Bir sıvının buhar basıncının, açık hava basıncına eşit olduğu andaki sıcaklık değeri. Kısmi basınç: Bir gazın, içinde bulunduğu karışımın toplam basıncı içerisinde sahip olduğu basınç. Kimya: Maddelerin özellikleri ile maddeler arası etkileşimleri inceleyen bilim dalı. Kimyasal denklem: Kimyasal tepkime oluşumunu sembollerle gösteren denklem. Kimyasal formül: Bileşiğin bileşimini kimyasal sembol ve rakamlar kullanarak gösterme şekli. Kimyasal özellik: Maddenin iç yapısıyla ilgili özellikler. Kimyasal tepkime: Yeni oluşumlara sebebiyet verecek şekilde atomların başka dizilişlerini sağlayan işlemler. Kinetik teori: Gaz ve sıvı moleküllerinin davranışlarını kuramsal olarak açıklayan teori. Kondensasyon: İki molekülün bir araya gelip küçük bir molekülü dışarı atarak yeni bir molekül oluşturmaları. Konsantrasyon: Çözeltide çözünmüş olan göreceli madde miktarıdır. Düşük konsantrasyonlu çözeltilere seyreltik, yüksek konsantrasyonlu çözeltilere derişik çözelti denir. Kovalent bağ: İki elektronun iki atom tarafından paylaşılması ile oluşan bağ. Kovalent bileşikler: Atomları arasında kovalent bağ içeren bileşikler. Küresel simetri: Bir element atomunun değerlik orbitallerinin tam ya da yarı dolu olma hali. Kütle: Değişmeyen madde miktarı. Kütlenin korunumu kanunu: Bir kimyasal reaksiyonda, reaksiyona giren maddelerin kütleleri toplamı, reaksiyon sonucu elde edilen ürünlerin kütleleri toplamına eşittir. - L - Le Chatelier ilkesi: Dengede bulunan bir sisteme bir etkide bulunulursa sistemin bu etkiyi azaltacak yönde hareket edeceğini belirten ilke. Lewis yapısı:Değerlik elektronlarının noktalarla gösterilmesi ile yazılan formüller. Ligand: Kompleks iyonlarda merkez atomu saran komşu gruplardan her biri. Lantanitler:Lantanyum (89La) elementinden sonra gelen ve 5f orbitallerinin dolmasıyla oluşan 14 element. - M - Madde:Uzayda yer kaplayan kütlesi olan herşey. Metal: Kimyasal tepkimelerde pozitif değerlik alan ve kendine has bir takım özellikleri olan element. Mineral: Belli bir formülü olan, doğada saf halde bulunan metal bileşiği. Mol: 6,02.1023 tane tanecik, atom veya molekül. Mol kesri: Bir gazın mol sayısının, gazın içinde bulunduğu karışımın toplam mol sayısına oranı. Molalite: Bir kilogram çözücü içerisinde çözünmüş maddenin mol sayısı. Molarite: Bir litre çözeltide çözünmüş maddenin mol sayısı. Molekül: Bileşiği oluşturan en küçük yapı. Molekül formülü: Molekülü oluşturan atomların sayısını tam olarak gösteren formül. Molekül–gram: Bir mol kovalent bağlı bileşiğin kütlesi. Molekül kütlesi: Bir moleküldeki atomların akb cinsinden toplam kütlesi. - N - Normal kaynama noktası: Deniz seviyesindeki bir sıvının buhar basıncının, açık hava basıncına (760 mmHg) eşit olduğu andaki sıcaklık değeri. Normalite:Bir litre çözeltide çözünmüş maddenin eşdeğer-gram sayısı. Normal koşullar (NKA): 0°C sıcaklık ve 1 atm basınç. Nötron: Atomun çekirdeğinde bulunan ve kütlesi yaklaşık 1 akb olan yüksüz tanecik. Nötrleşme tepkimeleri: Asitlerle bazlar arasında oluşan tepkimeler. Nükleer enerji: Radyoaktif tepkimeler sonucu açığa çıkan enerji, atom enerjisi. Nükleer reaktör. İçerisinde nükleer fisyon tepkimesinin kontrollü bir şekilde gerçekleştirildiği sistem. Nükleer yakıt:Nükleer reaktörde enerji üretmek için kullanılan, bölünebilen izotopları içeren madde. Nükleon: Proton ve nötron gibi atom çekirdeğini oluşturan temel parçacıklar. - O - Oksidasyon sayısı: Bileşikteki bir atomun değerliği, bir elementin yükü. Oktet kuralı: Bir atomun en dış enerji seviyesindeki elektron sayısının 8 olması hali. Orbital: Elektronların bir atomun çekirdeğin etrafında bulunma olasılığının en yüksek olduğu bölgeler. - P - p–bloku: Periyodik cetvelin p orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü. Periyot: Periyodik cetveldeki yatay sıralar. Periyodik cetvel: Kimyasal ve fiziksel özellikleri göz önünde tutularak elementlerin atom numaralarına göre sıralanışını gösteren çizelge. Pil: Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren düzenek. Polimer: Çok sayıda aynı birimin düzenli olarak birbirine bağlanması ile oluşan çok büyük moleküller. Proton.Atomun çekirdeğinde bulunan kütlesi 1 akb lik ,(+1) yüklü atom altı parçacıkları. - R - Radyasyon: Enerjinin elektromanyetik dalgalar ya da parçacıklar halinde yayılması. Radyoaktiflik:Çekirdeğinin kararsızlığından dolayı bir atomun kendiliğinden, sürekli olarak çeşitli ışımalar yaparak enerji yayması. Raoult Kanunu: Çözeltinin uçucu olan bir bileşeninin buhar basıncı, bu bileşenin mol kesri ile saf sıvısının buhar basıncı çarpımına eşittir. Redoks tepkimesi: Elektron alışverişi ile gerçekleşen, indirgenme ve yükseltgenmenin olduğu tepkime. Rezonans: Bir moleküldeki atomların birinden kopan elektronların bir komşu atoma gidip gelmesi. Rutherford atom modeli: Atomun çekirdeğinde proton bulunup, çekirdeğin etrafında tıpkı güneş sistemindeki gezegenler gibi dönen elektronlar mevcuttur. - S - s–bloku:Periyodik cetvelin s orbitallerinin dolmakta olduğu elementleri içeren bölümü. Sabit oranlar kanunu:Herhangi bir bileşiği oluşturan maddelerin kütleleri arasında daima sabit bir oran vardır. Seyreltik çözelti:Göreceli olarak az miktarda çözünen içeren çözelti. Seyreltme: Bir çözeltinin konsantrasyonunun, çözeltiye çözücü eklemek sureti ile azalması. Sıcaklık: Termal ilişki içindeki maddeler arasında meydana gelen ısı akışını tanımlayan fiziksel özellik. Sıvı: Maddenin hali. Kütlesi ve hacmi belli olan fakat belirli bir şekli olamayan maddedir. Bu yüzden içine konulduğu kabın şeklini alır. Sıvı basıncı: Sıvı tarafından birim yüzeye uygulanan basınç. Sıvı – buhar basıncı: Buhar fazına geçen, sıvı moleküllerinin uyguladığı basınç. Sıvı – buhar dengesi: Bir sıvıdaki moleküllerin sıvı fazdan gaz fazına geçme (buharlaşma) hızları ile gaz fazından sıvı fazına geçme hızlarının (yoğunlaşma) eşit olması hali. Soygaz: Kimyasal reaksiyonlara karşı ilgisiz elementler. Periyodik cetveldeki 8A grubu elementleri. İnert ya da asal gaz olarak da bilinirler. Sulu çözelti: Çözücüsünün su olduğu çözelti. Sübstitüsyon: Yer değiştirme. Spin: Elektronların kendi ekseni etrafında dönme yönü. - T - Tautomeri: Protonun moleküldeki yer değiştirmesiyle ortaya çıkan iki izomerin denge karışımı oluşturmaları. Temel hal: Bir atomun bütün elektronlarının en düşük enerjili haline sahip olduğu durumdaki elektron dağılımı. Tersinirlik: Kimyasal olayın her an geriye dönebilecek şekilde yürümesi. Thomson atom modeli: Atom bir küre şeklinde olup, içerisinde protonlar ve elektronlar tıpkı kekin içerisindeki üzümler gibi dağılmış halde bulunurlar. Toprak alkali metaller: Periyodik tablonun 2A grubunda bulunan metaller. Tuz: Asitlerle bazların reaksiyonu sonucu oluşan ürün. - U,Ü - Uçucu sıvı.Moleküller arasında çekim kuvveti ve kaynama noktası düşük , buna karşılık buhar basıncı yüksek olan sıvı. Uçucu olmayan sıvı: Moleküller arasında çekim kuvveti ve kaynama noktası yüksek, buna karşılık buhar basıncı düşük olan sıvı. Uyarılmış hal: Temel haldeki bir elektronun, dışarıdan enerji verilerek daha kararsız olan bir dış yörüngeye çıkarılması hali. Ürün: Kimyasal tepkime sonucu oluşan madde. - Y - Yanma: Isı ve ışık yayan reaksiyon, genelde organik maddelerin havadaki oksijenle reaksiyona girerek karbondioksit ve su oluşturduğu reaksiyonlara yanma reaksiyonu denir. Yapay radyoaktiflik: Radyoaktif olmayan bir çekirdeğin yüksek enerjiye sahip çeşitli tanecikler ile bombardımanı sonucu kararsız hale getirilmesi. Yoğunlaşma:Ortalama kinetik enerjileri düşük olan gaz fazındaki moleküllerin sıvı fazına geçmeleri. Yük: Nötr bir yapı olan atomdan, elektron uzaklaştırarak ya da elektron ilave ederek oluşturulan elektrik miktarı. Yükseltgen:Kimyasal tepkimelerde, elektron alarak (indirgenerek) karşısındakini yükseltgeyen madde. Yükseltgenme: Elementlerin elektron vererek bir değerlikten daha yüksek değerliklere geçmesi. Yükseltgenme basamağı:Bir elementin elektron alarak veya elektron vererek aldığı değerlik, elektriksel yük. Yüzde Verim: Bir kimyasal tepkimede elde edilen ürünün, aynı tepkimeden kuramsal olarak elde edilebilecek ürün miktarına bölünerek bulunan ve yüzde ile ifade edilen miktarı. - Z - Zayıf asit: Sudaki çözeltisinde kısmen iyonlaşan asit. Zayıf baz: Sudaki çözeltisinde kısmen iyonlaşan baz.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal gösterime geğ Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)