Kar?katÜr Sanatinin Do?asi Üzer?ne

1226 · 10-24-2007, 03:31 PM

KAR?KATÜR SANATININ DO?ASI ÜZER?NE

Çizgi arac?l???yla resim olu?turma tekni?inin geni? imkânlar? günümüzde kimi aç?lardan farkl? amaç ta??yan, bu nedenle de farkl? okuru/izleyici hedefleyen anlat?m türlerinin ortaya ç?kmas?n? sa?lam??t?r. ?leti?im teknolojisine ko?ut olarak geli?tirilen bu türler yaz?l? ya da yaz?s?z dura?an çizgisel resim ile ya da sözlü ya da sözsüz hareketli çizgisel resim ile olu?turulmu? kat???k kompozisyonlard?r. Günlük dilde “çizgi roman”, “çizgi film” diye de an?lan, ayr?ca, günlük gazeteler için haz?rlanan çizgili k?sa öykü, çizgili f?kra, nükte, ta?lama denilebilecek kompozisyonlar? da içeren bu türler genellikle karikatür sanat?n?n çerçevesi içinde ele al?nmaktad?r.

Bu yaz?da amac?m?z yaln?zca saf karikatürün ontolojik ve epistemolojik temelleri üzerinde durmakt?r; ba?ka deyi?le, karikatürün nas?l var oldu?u ve ne tür bilgi ile ilintili oldu?unu göstermektir.

Karikatür, deyim yerindeyse, enklitik (?u iki sanat dal?na dayanmadan ayakta duramayan) bir sanatt?r: resim ve yaz?n sanat?na.

San?lmas?n ki yaz?l? karikatürden söz ediyorum. Gerçekte karikatürün kendisi bir tür yaz?d?r: resimsel simgelerle olu?turulan bir yaz?. Bu nedenle karikatür, yaln?z resim sanat?ndan de?il, yaz?n sanat?ndan da pay al?r ve bu paylar? dil kurmak üzere birle?tirerek var olur. B birle?tirmeyi dil kurman?n bütün sanatsal anlat?mlar için geçerli yöntemine ayak uydurarak, yani metafor yaparak sa?lar: gösterilenin (ya?ant?n?n) yerine çizgi-resimsel gösteren koyar, böylece sanatsal gösterge olu?turur.

Karikatür Neden Bir Sanatt?r?

Sanatsal etkinlik insana özgü ya?ant?lar? iletilebilir ve ba?kalar?nca da hep yeniden ya?an?labilir k?lmak üzere, bu ya?ant?lara duyu-alg? yetileriyle alg?lanabilir bir biçim kazand?rma etkinli?idir. Bu amaçla hep yeni biçimler aran?r.

Sanatsal etkinlik kullan?ld??? biçimleme araç ve gerecine göre ve o gereçle varmak istedi?i amaca göre dallara ayr?l?r. Müzik sanat? yap? gereci olarak sesi, resim ve heykel sanatlar? ?????, yaz?n sanat? ise duyu-alg?sal kaynakl? imgeleri kullan?r. Bu imgeleri iletilir k?lan araç olarak da sözle?meyle olu?an bir görsel/i?itsel göstergeler dizgesi, yani bir konu?ma/yaz? dili kurar.

Karikatür sanat? da, biçim kazand?rmak istedi?i ya?ant?lar? iletilebilir k?lmak üzere, yaz?n sanat?n?n izledi?i yolu izler, bir tür resim-yaz? olu?turur. Demek ki karikatür de, e?er sanatsal bir etkinlik olacak ise, bunun için öbür sanatlar gibi gereci, araçlar? ve amac? olmal?d?r.

Karikatür sanat?n?n gereci resim sanat?n? da var k?lan bir gereçtir: düzlemde elde edilen ???k. Düzlemde ?????n sonsuzca farkl?la?ma imkân? vard?r; farkl? görsel biçim üretmek üzere sonsuzca de?i?me imkân? vard?r. Ama karikatür sanat? ?????n bütün imkânlar? aras?ndan en çok bir imkân?, çizgiyi resim olu?turma arac? olarak kullan?r.

Araç olarak çizgi ve çizgi ile olu?an resim, karikatür sanat?n? amac?na ula?t?rmada yeterli olmaktad?r. Anla??l?yor ki karikatürü sanat yapan ?ey, öbür sanatlardan farkl? araç gereç kullanmas?nda de?il, farkl? amaç ta??mas?nda aranmal?d?r.

Karikatür Amac?

Karikatür sanat?n?n amac?, resim sanat?nda oldu?u gibi, ya?ant?lara yaln?zca görsel biçim kazand?rmak de?ildir. Resim sanat?n?n amac? ???k gerecinin (rengi de içeren) bütün imkânlar?n?n ara?t?r?lmas?n? ve do?ru olarak (?????n do?as?na uygun olarak) kullan?lmas?n? gerektirir, ya?ant?n?n bütüncül bir görsel yap?s?na, yani bir kompozisyona, bir sanat yap?s?na ula?abilmek için.

Karikatür sanat?n?n amac? ise ya?ant?lar?, ele?tirmek üzere, tart??maya açmakt?r. Bu da bir çözümlemeye (analize) yönelmek demektir: ya?ant?lar? olu?turan imgesel ögeleri önce ayr??t?rmak ve böylece ya?ant?y? sosyo-politik ve sosyo-psikolojik bir ele?tirinin nesnesi haline getirmek, sonra yeniden birle?tirerek bir kompozisyon, bir bütünlük içinde duyumsatma. Karikatürü sanatsal etkinlik yapan ?ey bu duyumsatmay? ba?armas?d?r.

Karikatürün Dili

Karikatür yapan?n amac? ya?ant?lar?n yerle?ik imgesel biçimlerini ele?tirel gözle çözümleme oldu?una göre, her kültürden, gelmi? geçmi? bütün görsel biçimle karikatüre özgü resim-yaz?n?n simgeleri olarak karikatür dilinde yer alabilir. Bu nedenle karikatürde metafor i?lemi, deyim yerindeyse, ters yönde yürütülmelidir: ya?ant?n?n yerine konulmu? biçimi karikatür yerinden etmelidir; onu ya?ant?dan ay?rarak ele?tirel gözün önüne sermelidir. Bu sergidir karikatür.

Böylece karikatür, ayn? anda, hem gizlenmi? niyetin üstündeki örtüyü açar, hem bu niyeti gizleyen akl? gözler önüne serer. Karikatürün içerdi?i gülmece ise gerçek niyetini gizleyen akl?n, deyim yerindeyse, suçüstü yakalanm?? olmas?ndan do?ar.

Karikatürün dil kurmak için ba?vurdu?u metafor i?leminde do?al ve kültürel varl?k alanlar?ndan al?nan haz?r biçimler simgesel i?lev yüklenilerek (biri öbürünün yerine konularak) dilsel göstergelere dönü?türülür. Öte yandan simgeler aras? metafor ile de yeni göstergeler üretilir. Eski ça?lardan beri yaz?n sanat?nda da ba?vurulan en yayg?n metaforlardan biri insan?n yerine hayvan, hayvan?n yerine insan konulmas?d?r.

Bir biçimi karikatürde görülen türden abartmak ya da bozmak, asl?nda bir varl??? do?al ya da al???lm?? ölçüler yerine, do?al olmayan ya da al???lmam?? ölçülerle biçimleyerek, yeni simgesel içerikler olu?turmak üzere, metafor yapmaktan ba?ka bir ?ey de?ildir. Bu tür metaforlar, kendi ayaklar üstünde duran bir karikatür sanat? yok iken de, çok eski ça?lardan beri resim, heykel ve yaz?n sanatlar?nda yap?lagelmi?tir.

Karikatüre Konu Olan Ya?ant?n?n Temel Özelli?i

Karikatürdeki resimsel simgeler ortakla?a ya?am?n zihinlerde olu?turdu?u görsel kaynakl? imgelere gönderme yapar. ?nsan için ya?amak duyu-alg?sal varl?k alan? (cisimler) ile imgesel varl?k alan? (tasar?mlar) aras?nda sürekli hareket edebilmektir. ?nsan dinmeksizin bu iki alan?n varl?klar?n? birbirine dönü?türür, birini öbürü ile göstererek. Bu hareket genel olarak “duygular” ve “dü?ünceler” diye adland?rd???m?z ya?ant?lar?m?z?n kayna??d?r. Ya?ant?lar insanda ac?, hüzün, korku, ne?e, sevinç gibi tatlar, mutluluk ve mutsuzluklar üreten ve sürekli birbirine dönü?en ya?am süreçleridir. Ya?ant?lar?m?z? ak?l yürütmenin nesnesi yaparsak, yani kavramlara dönü?türüp irdelersek, felsefe yapm?? oluruz; duyu-alg? yetilerimizle hep yeniden ya?aman?n nesnesi yaparsak, yani sanatsal biçime dönü?türürsek, sanat yapm?? oluruz.

Karikatür sanat?nda görsel k?l?nan ya?ant?lar, yaz?n sanat?ndaki yergi türlerinin konu edindi?i türden ya?ant?lard?r. Yergide, sald?r? hedefi kusurdur. Kusur toplumsal ya?amda etik de?erlere ayk?r? dü?mekten do?ar. Nas?l, felsefe ve bilimde akla ayk?r? olan?n saptanmas? ve giderilmesi amaçlan?yorsa, yergide de kusurun sergilenmesi ve düzeltilmesi amaçlan?r. Yergide, sald?r? konusu olan kusur, yerel-kültürel de?erlere ayk?r? olandan ba?layarak, evrensel etik de?erlere ayk?r? durumlar? ve yap?p etmeleri de kapsayan geni? ve göreli bir kavramd?r.

Yaz?n sanat?ndaki örneklerinde de görüldü?ü gibi, yergi (hiciv, satira) kusur kar??s?nda duyulan öfkeden do?ar. Yergide öfke aç?k bir dille, do?rudan sald?rarak kusuru sergiler. Aç?k sald?r?n?n d???nda kalan ele?tiri imkânlar? (ta?lama, komedi, mizah öyküsü vb.) ise yergiye çe?itli oranlarda gülmece (mizah) ögesinin kat?lmas?yla ortaya ç?km??t?r. Yergide ele?tiri öfkeden do?ar ve öfkeye yol açar. Gülmecede ise öfkeden do?ar, ama gülmeye yol açar; böylece kusur gülünç k?l?narak ele?tirilir. Yaz?n sanat?nda ta Eski Yunan Komedyas?ndan bu yana gülünç k?lman?n anlat?m araçlar? olarak yerle?ik ki?ilik biçimleri (tipler) olu?turulmu?tur. Bu tipler, ele?tiri konusu kusura (ya?ant?ya) ili?kin imgesel biçim abart?larak ya da bozularak elde edilmi?tir.

Karikatür sanat? da ayn? yolu izler, ancak herbir kompozisyon için ayr?, özgün bir görsel dil kurarak.

Bir görsel sanat dal? olarak karikatür çok geç ke?fedilmi?tir. Bunun önemli bir nedeni, kan?mca, sanat dal? olara karikatüre duyulan gereksinimi büyükölçüdeyaz?n sanat?n?n kar??lam?? olmas?d?r.

10-24-2007, 03:31 PM	#1 (permalink)
1226 Yeni Üye 1226 Şuan Çevrimdışı Kayıt Tarihi: May 2006 Mesajlar: 160 Rep Gücü: 3 Rep Puanı: 3 Rep Derecesi:	Kar?katÜr Sanatinin Do?asi Üzer?ne KAR?KATÜR SANATININ DO?ASI ÜZER?NE Çizgi arac?l???yla resim olu?turma tekni?inin geni? imkânlar? günümüzde kimi aç?lardan farkl? amaç ta??yan, bu nedenle de farkl? okuru/izleyici hedefleyen anlat?m türlerinin ortaya ç?kmas?n? sa?lam??t?r. ?leti?im teknolojisine ko?ut olarak geli?tirilen bu türler yaz?l? ya da yaz?s?z dura?an çizgisel resim ile ya da sözlü ya da sözsüz hareketli çizgisel resim ile olu?turulmu? kat???k kompozisyonlard?r. Günlük dilde “çizgi roman”, “çizgi film” diye de an?lan, ayr?ca, günlük gazeteler için haz?rlanan çizgili k?sa öykü, çizgili f?kra, nükte, ta?lama denilebilecek kompozisyonlar? da içeren bu türler genellikle karikatür sanat?n?n çerçevesi içinde ele al?nmaktad?r. Bu yaz?da amac?m?z yaln?zca saf karikatürün ontolojik ve epistemolojik temelleri üzerinde durmakt?r; ba?ka deyi?le, karikatürün nas?l var oldu?u ve ne tür bilgi ile ilintili oldu?unu göstermektir. Karikatür, deyim yerindeyse, enklitik (?u iki sanat dal?na dayanmadan ayakta duramayan) bir sanatt?r: resim ve yaz?n sanat?na. San?lmas?n ki yaz?l? karikatürden söz ediyorum. Gerçekte karikatürün kendisi bir tür yaz?d?r: resimsel simgelerle olu?turulan bir yaz?. Bu nedenle karikatür, yaln?z resim sanat?ndan de?il, yaz?n sanat?ndan da pay al?r ve bu paylar? dil kurmak üzere birle?tirerek var olur. B birle?tirmeyi dil kurman?n bütün sanatsal anlat?mlar için geçerli yöntemine ayak uydurarak, yani metafor yaparak sa?lar: gösterilenin (ya?ant?n?n) yerine çizgi-resimsel gösteren koyar, böylece sanatsal gösterge olu?turur. Karikatür Neden Bir Sanatt?r? Sanatsal etkinlik insana özgü ya?ant?lar? iletilebilir ve ba?kalar?nca da hep yeniden ya?an?labilir k?lmak üzere, bu ya?ant?lara duyu-alg? yetileriyle alg?lanabilir bir biçim kazand?rma etkinli?idir. Bu amaçla hep yeni biçimler aran?r. Sanatsal etkinlik kullan?ld??? biçimleme araç ve gerecine göre ve o gereçle varmak istedi?i amaca göre dallara ayr?l?r. Müzik sanat? yap? gereci olarak sesi, resim ve heykel sanatlar? ?????, yaz?n sanat? ise duyu-alg?sal kaynakl? imgeleri kullan?r. Bu imgeleri iletilir k?lan araç olarak da sözle?meyle olu?an bir görsel/i?itsel göstergeler dizgesi, yani bir konu?ma/yaz? dili kurar. Karikatür sanat? da, biçim kazand?rmak istedi?i ya?ant?lar? iletilebilir k?lmak üzere, yaz?n sanat?n?n izledi?i yolu izler, bir tür resim-yaz? olu?turur. Demek ki karikatür de, e?er sanatsal bir etkinlik olacak ise, bunun için öbür sanatlar gibi gereci, araçlar? ve amac? olmal?d?r. Karikatür sanat?n?n gereci resim sanat?n? da var k?lan bir gereçtir: düzlemde elde edilen ???k. Düzlemde ?????n sonsuzca farkl?la?ma imkân? vard?r; farkl? görsel biçim üretmek üzere sonsuzca de?i?me imkân? vard?r. Ama karikatür sanat? ?????n bütün imkânlar? aras?ndan en çok bir imkân?, çizgiyi resim olu?turma arac? olarak kullan?r. Araç olarak çizgi ve çizgi ile olu?an resim, karikatür sanat?n? amac?na ula?t?rmada yeterli olmaktad?r. Anla??l?yor ki karikatürü sanat yapan ?ey, öbür sanatlardan farkl? araç gereç kullanmas?nda de?il, farkl? amaç ta??mas?nda aranmal?d?r. Karikatür Amac? Karikatür sanat?n?n amac?, resim sanat?nda oldu?u gibi, ya?ant?lara yaln?zca görsel biçim kazand?rmak de?ildir. Resim sanat?n?n amac? ???k gerecinin (rengi de içeren) bütün imkânlar?n?n ara?t?r?lmas?n? ve do?ru olarak (?????n do?as?na uygun olarak) kullan?lmas?n? gerektirir, ya?ant?n?n bütüncül bir görsel yap?s?na, yani bir kompozisyona, bir sanat yap?s?na ula?abilmek için. Karikatür sanat?n?n amac? ise ya?ant?lar?, ele?tirmek üzere, tart??maya açmakt?r. Bu da bir çözümlemeye (analize) yönelmek demektir: ya?ant?lar? olu?turan imgesel ögeleri önce ayr??t?rmak ve böylece ya?ant?y? sosyo-politik ve sosyo-psikolojik bir ele?tirinin nesnesi haline getirmek, sonra yeniden birle?tirerek bir kompozisyon, bir bütünlük içinde duyumsatma. Karikatürü sanatsal etkinlik yapan ?ey bu duyumsatmay? ba?armas?d?r. Karikatürün Dili Karikatür yapan?n amac? ya?ant?lar?n yerle?ik imgesel biçimlerini ele?tirel gözle çözümleme oldu?una göre, her kültürden, gelmi? geçmi? bütün görsel biçimle karikatüre özgü resim-yaz?n?n simgeleri olarak karikatür dilinde yer alabilir. Bu nedenle karikatürde metafor i?lemi, deyim yerindeyse, ters yönde yürütülmelidir: ya?ant?n?n yerine konulmu? biçimi karikatür yerinden etmelidir; onu ya?ant?dan ay?rarak ele?tirel gözün önüne sermelidir. Bu sergidir karikatür. Böylece karikatür, ayn? anda, hem gizlenmi? niyetin üstündeki örtüyü açar, hem bu niyeti gizleyen akl? gözler önüne serer. Karikatürün içerdi?i gülmece ise gerçek niyetini gizleyen akl?n, deyim yerindeyse, suçüstü yakalanm?? olmas?ndan do?ar. Karikatürün dil kurmak için ba?vurdu?u metafor i?leminde do?al ve kültürel varl?k alanlar?ndan al?nan haz?r biçimler simgesel i?lev yüklenilerek (biri öbürünün yerine konularak) dilsel göstergelere dönü?türülür. Öte yandan simgeler aras? metafor ile de yeni göstergeler üretilir. Eski ça?lardan beri yaz?n sanat?nda da ba?vurulan en yayg?n metaforlardan biri insan?n yerine hayvan, hayvan?n yerine insan konulmas?d?r. Bir biçimi karikatürde görülen türden abartmak ya da bozmak, asl?nda bir varl??? do?al ya da al???lm?? ölçüler yerine, do?al olmayan ya da al???lmam?? ölçülerle biçimleyerek, yeni simgesel içerikler olu?turmak üzere, metafor yapmaktan ba?ka bir ?ey de?ildir. Bu tür metaforlar, kendi ayaklar üstünde duran bir karikatür sanat? yok iken de, çok eski ça?lardan beri resim, heykel ve yaz?n sanatlar?nda yap?lagelmi?tir. Karikatüre Konu Olan Ya?ant?n?n Temel Özelli?i Karikatürdeki resimsel simgeler ortakla?a ya?am?n zihinlerde olu?turdu?u görsel kaynakl? imgelere gönderme yapar. ?nsan için ya?amak duyu-alg?sal varl?k alan? (cisimler) ile imgesel varl?k alan? (tasar?mlar) aras?nda sürekli hareket edebilmektir. ?nsan dinmeksizin bu iki alan?n varl?klar?n? birbirine dönü?türür, birini öbürü ile göstererek. Bu hareket genel olarak “duygular” ve “dü?ünceler” diye adland?rd???m?z ya?ant?lar?m?z?n kayna??d?r. Ya?ant?lar insanda ac?, hüzün, korku, ne?e, sevinç gibi tatlar, mutluluk ve mutsuzluklar üreten ve sürekli birbirine dönü?en ya?am süreçleridir. Ya?ant?lar?m?z? ak?l yürütmenin nesnesi yaparsak, yani kavramlara dönü?türüp irdelersek, felsefe yapm?? oluruz; duyu-alg? yetilerimizle hep yeniden ya?aman?n nesnesi yaparsak, yani sanatsal biçime dönü?türürsek, sanat yapm?? oluruz. Karikatür sanat?nda görsel k?l?nan ya?ant?lar, yaz?n sanat?ndaki yergi türlerinin konu edindi?i türden ya?ant?lard?r. Yergide, sald?r? hedefi kusurdur. Kusur toplumsal ya?amda etik de?erlere ayk?r? dü?mekten do?ar. Nas?l, felsefe ve bilimde akla ayk?r? olan?n saptanmas? ve giderilmesi amaçlan?yorsa, yergide de kusurun sergilenmesi ve düzeltilmesi amaçlan?r. Yergide, sald?r? konusu olan kusur, yerel-kültürel de?erlere ayk?r? olandan ba?layarak, evrensel etik de?erlere ayk?r? durumlar? ve yap?p etmeleri de kapsayan geni? ve göreli bir kavramd?r. Yaz?n sanat?ndaki örneklerinde de görüldü?ü gibi, yergi (hiciv, satira) kusur kar??s?nda duyulan öfkeden do?ar. Yergide öfke aç?k bir dille, do?rudan sald?rarak kusuru sergiler. Aç?k sald?r?n?n d???nda kalan ele?tiri imkânlar? (ta?lama, komedi, mizah öyküsü vb.) ise yergiye çe?itli oranlarda gülmece (mizah) ögesinin kat?lmas?yla ortaya ç?km??t?r. Yergide ele?tiri öfkeden do?ar ve öfkeye yol açar. Gülmecede ise öfkeden do?ar, ama gülmeye yol açar; böylece kusur gülünç k?l?narak ele?tirilir. Yaz?n sanat?nda ta Eski Yunan Komedyas?ndan bu yana gülünç k?lman?n anlat?m araçlar? olarak yerle?ik ki?ilik biçimleri (tipler) olu?turulmu?tur. Bu tipler, ele?tiri konusu kusura (ya?ant?ya) ili?kin imgesel biçim abart?larak ya da bozularak elde edilmi?tir. Karikatür sanat? da ayn? yolu izler, ancak herbir kompozisyon için ayr?, özgün bir görsel dil kurarak. Bir görsel sanat dal? olarak karikatür çok geç ke?fedilmi?tir. Bunun önemli bir nedeni, kan?mca, sanat dal? olara karikatüre duyulan gereksinimi büyükölçüdeyaz?n sanat?n?n kar??lam?? olmas?d?r.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal gösterime geğ Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)