Afet Ilgaz, Belkıs İbrahimhakkıoğlu, Cihan Aktaş, Fadime Özkan, Fatma Şengil Süzer, Hasibe Turan, Halime Kökçe, İnci Şahin, Melek Paşalı, Nihal Bengisu Karaca, Sibel Eraslan, Yıldız Ramazanoğlu... İslami çevreden 12 entelektüel kadın bir araya gelip "Kadın Oradaydı" adında bir kitap yazdı. 12 dini ve siyasi kadın figürünün anlatıldığı kitap, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü'nde Elest Kitapları'ndan piyasaya çıkıyor.

Kitabın mimarı, Elest Kitapları'nın sahibi ve editörü Elif Çakır. "Şimdiye kadar örneği olmayan projeyi tasarladık. Bir açığı kapatmak istedik. 12 hikayeyi, 12 kadının yazması gerekiyordu. Bunun için kimleri arayacağımızı biliyorduk. Tarihte anlatılacak 12'den fazla dini ve siyasi kadın figürü olsaydı, ne yapardık bilmiyorum. Çünkü piyasada arayacağımız başka isim yoktu." Elif Hanım projeyi yazarlara telefon yoluyla ulaştırmış, kimin hikayesini yazmalarını istediklerini de söylemiş. Bazıları birkaç isim arasından seçerken, çoğu kendilerine önerilen kadının hikayesini yazmış. Kitap, kadın kimliği üzerine odaklanıyor. İlkçağlardan semavi dinlere kadar tarihi değiştiren kadınların öyküleriyle günümüz kadını arasında özdeşlik kurmaya çalışıyor.

İlahiyatçı yok

Grubun en önemli özelliği aralarında ilahiyatçı olmaması. Dini konuları teolojik düzlemden çıkarıp insani bir kimliğe büründürmek amaçlanmış. Ansiklopedik bilgilerden, kuru anlatımdan özellikle uzak durulmuş. Yalnızca İslami kaynaklar okunmamış, Tevrat ve İncil'den de yararlanılmış. Ancak yine de hikayeler esas olarak Kur'an'a dayanıyor. Bazıları Kur'an'da çok az anlatıldığı için başka kaynaklardan yararlanmak zorunlu olmuş. Zaten hikayelerin geniş bir perspektiften, mümkün olduğunca tarafsız bir açıdan yazılması hedeflenmiş.

"Kadın Oradaydı"nın dili, alışılmış dini içerikli kitaplardan uzak. Hatta bazı hikayelerde gençlerin jargonuna giren İngilizce sözcükler bile kullanılmış. İlk hikaye Havva'nın sahibi Nihal Bengisu Karaca. "Yaşayan ve somut bir metin hazırlamak istedim."diyor. Karaca hikayesinde kadını, "Masum bir dosya sanıp download etmekte sakınca görmediğimiz ama bir anda bütün dünyanızı cehenneme çeviren, sizi işten attıran, müşteri porföyünüzü kaybettiren, sizi bir anda hiç yapan gizil tehlike, bütün işletim sistemlerinizi çökertebilecek bir virüs" olarak betimliyor. Yani kitap klasik bir din ya da ilahiyat kitabı olmaktan çok uzak.

Anlatılan figürlerin siyasetle yakın ilgileri var. Hepsi günün şartlarına başkaldıran ve kendi kaderlerine kendileri çizen baskın kişilikler. Kimi aşk, kimi nefretle doluyken hepsi hikayelerin dönüm noktalarında bir dönüşüm yaşıyorlar ve ilahi güçle doğru ahlakı bularak gelecek kuşaklara model oluşturuyorlar.

Feminist değiliz

Yazarlarla karşı karşıya gelip profillerini incelediğimde özellikle 1990'ların başından itibaren çok konuşulan ve yükselen bir değer olarak sunulan İslami feminizm geliyor aklıma. İnançları ve türbanları ile sosyal alanda kariyerlerini ve İslami kadın kimliklerini kanıtlayan isimler, bu noktada bana kırmızı kart gösteriyor: "Biz feminist değiliz". Kendi inanç ve doğruları feminizmden önce de vardı. Kur'an'da kadın zaten çok belirgin bir pozisyonda. Kadının edilgen bir konuma getirilmesi ve evle sınırlandırılması geleneklerin uzantısı; dinin değil. 12 yazar her ne kadar feminist olmadığını söylese de ortak alanların olduğunu kabul ediyorlar. Cihan Aktaş'a göre çoğu zaman feminist olarak nitelendirilen duyarlık ve eleştiriler, modern hayatın temposu içinde dini gereklilikleri gerçekleştirmeyi mümkün kılan yeni bir hayat tarzı kurmayla yakından ilgili.

Kadın ve siyaset

Hepsi birbirinden aktif olan kadın yazarlar, akıllara bir soru getiriyor: İslam kadını etken ve şekillendirici görüyorsa, İslamcı kadrolarda muhafazakar sağ kanattan gelen kadınların sayısı neden bu kadar az?

Soru üzerine hemen Merve Kavakçı olayı ortaya atılıyor:"Kavakçı'nın başına ne geldiğini hepimiz gördük. Üst kademeler sistem yüzünden bize kapalı ama tabanda ve mutfakta çok kadın var." Ancak yazarlar siyasetin riyakârlığı konusunda hemfikirler ve bunun kadının hassas doğasıyla uyuşmadığını söylüyorlar. Bir dönem Refah Partisi İstanbul İl Hanımlar Komisyonu Başkanlığı yapmış Sibel Eraslan, Türkiye'de siyasetin hemcinsleri için çok zor olduğunu ve gittikçe güvensizleştiğini vurguluyor.

Kim kimdir

Kitapta; ilk kadın Havva, Hz. Muhammed'in büyükannesi Sare Hacer, Meryem, Hz. Yusuf'a aşık olan Zuleyha, Hz. Musa'yı büyüten Asiye, Hz. Muhammed'in eşi Hz. Hatice, Hz. Ebubekir'in kızı Ayşe, Hz. Muhammed'in kızı Hz. Fatıma, Hz. Hüseyin'in kardeşi Zeynep, Sümeyye, Ebu Süfyan'ın kızı Hint ve Sucam'ın hikayeleri anlatılıyor.