1.DEPREM NED?R?

Dünyan?n olu?umundan beri do?al güçlerin neden oldu?u, yer kabu?unun derin tabakalar?n?n yer de?i?tirmesi ya da yanarda?lar?n püskürme durumuna geçmesi sonucu olu?an ani devimin yer sars?nt?s?na deprem denir. Depremlerin büyük bir bölümü levhalar?n biti?me yerleri üzerinde olur.Bir levha kayarak di?erine dayand??? zaman arada kalan kayalar s?k???r ve yerlerinden oynar ya da k?r?l?r.Bu durum da ?ok dalgalar? ad? verilen güçlü titre?imler kayalar?n içinden geçerek yüzeye eri?ir.(Bak?n?z Ek 1)
1.1 DEPREM TÜRLER? :
Depremler olu? nedenlerine göre degi?ik türlerde olabilir. Dünyada olan depremlerin büyük bir bölümü yukar?da anlat?lan biçimde olu?makla birlikte az miktarda da olsa baska do?al nedenlerle de olan deprem türleri bulunmaktad?r. Yukar?da anlat?lan levhalar?n hareketi sonucu olan depremler genellikle "TEKTON?K" depremler olarak nitelenir ve bu depremler ço?unlukla levhalar s?n?rlar?nda olusurlar.Yeryüzünde olan depremlerin %90'? bu gruba girer. Türkiye'de olan depremler de büyük ço?unlukla tektonik depremlerdir.
?kinci tip depremler "VOLKAN?K" depremlerdir. Bunlar volkanlar?n püskürmesi sonucu olu?urlar.Yerin derinliklerinde ergimi? maddenin yeryüzüne ç?k??? s?ras?ndaki fiziksel ve kimyasal olaylar sonucunda olu?an gazlar?n yapm?? olduklar? patlamalarla bu tür depremlerin maydana geldi?i bilinmektedir. Bunlar da yanarda?larla ilgili olduklar?ndan yereldirler ve önemli zarara neden olmazlar. Japonya ve ?talya'da olusan depremlerin bir k?sm? bu gruba girmektedir. Türkiye'de aktif yanarda? olmad??? için bu tip depremler olmamaktad?r.
Bir ba?ka tip depremler de "ÇÖKÜNTÜ" depremlerdir. Bunlar yer alt?ndaki bo?luklar?n (ma?ara), kömür ocaklar?nda galerilerin, tuz ve jipsli arazilerde erime sonucu olu?an bo?luklar? tavan blokunun çökmesi ile olu?urlar. Hissedilme alanlar? yerel olup enerjileri azd?r fazla zarar getirmezler. Büyük heyelanlar ve gökten dü?en meteorlar?n da küçük sars?nt?lara neden oldu?u bilinmektedir.
Oda?? deniz dibinde olan Derin Deniz Depremlerinden sonra, denizlerde k?y?lara kadar olu?an ve bazen k?y?larda büyük hasarlara neden olan dalgalar olu?ur ki bunlara (Tsunami) denir. Deniz depremlerinin çok görüldü?ü Japonya'da Tsunami'den 1896 y?l?nda 30.000 kisi ölmüstür.


1.2 DEPREM?N ??DDETLER? VE NEDENLER?

Depremin yer yüzeyindeki etkileri depremin ?iddeti olarak tan?mlan?r. Depremlerin ?iddet dereceleri çok çe?itlidir; kimisi, yaln?z çok duyarl? sismograflarla tespit edilebilecek zay?f depremlerdir, kimisi topra??n yar?lmas?na ve yerle?im bölgelerinde y?k?mlara yol açabilecek derece de ?iddetlidir.Bu konuda tehlikeli sonuçlar do?urabilecek yan?lmalardan sak?nmak için, de?erlendirmede temel say?labilecek çe?itli unsurlar? iyice bilmek ?artt?r.Üzerinde durulabilecek ilk unsur, topra??n derinliklerideki belirli bir bölgede meydana gelen ana sars?nt?d?r.Bu sars?nt?, kabaca bir tahminle “merkez” veya “alt merkez” denilen bir noktaya ba?lan?r (“üst merkez” terimi ise, bu noktan?n yeryüzündeki kar??l???n? gösterir).

Depremlerin bir nedeni volkanik bölgelerde yerkabu?unun alt?ndaki erimi? kayaçlar?n hareket etmesidir.Ancak Bu tür depremler hafif sars?nt? yarat?r.As?l büyük depremler yerkabu?undaki k?r?klar?n olu?turdu?u fay hatlar? boyunca görülür.Büyük depremlerin topraküstü ve toprakalt? etkileri çok büyük boyutlara ula??r, ço?u kez, yüzeysel toprak kabartmalar?, çökmeler ve k?r?klar olu?ur. Depremin yeryüzünde olu?turdu?u sars?nt? ve yol açt??? y?k?m depremin ?iddetine ba?l?d?r. D??merkez yak?n?ndaki yerlerde depremin ?iddeti en fazlad?r. Buralarda yap?lar sars?nt?yla y?k?labilir, toprakta çatlaklar olu?abilir.


1.3 DEPREM NASIL ÖLÇÜLÜR ?

Bir depremin Magnitüdü (aç??a ç?kan yada harcanan toplam enerji miktar?), ço?unlukla Richter Ölçe?ine göre belirlenir. Ad?n? Amerikal? Charles F. Richter’den alan bu ölçek, sismik dalgalar?n genli?ine dayan?larak haz?rlanm?? logaritmik bir cetveldir. Ölçek, bir birimlik magnitüt art???, depremin boyutlar?nda 10 kat? bir art??a kar??l?k gelecek biçimde düzenlenmi?tir. Örne?in, Richter Ölçe?i’ne göre magnitüdü 8 olan bir deprem, magnitüdü 4 olan bir depremden 10 bin kez daha büyüktür. Ba?ka bir örnek ise Richter ölçe?iyle 7 kuvvetindeki bir deprem 4 kuvvetindeki depremden 1.000 kat daha ?iddetlidir.

Depremleri inceleyen bilim dal?na sismoloji, depremlerle olu?an sismik dalgalar?n süre ve genlik gibi özelliklerini kaydeden ayg?ta da sismograf denir. Sismograf bir çerçeve, ona as?l? bir a??rl?k ve bunlar?n birbiri kar??s?ndaki konumlar?nda meydana gelen de?i?ikli?i ka??t üzerine aktaran bir düzenekten olu?ur. (Bak?n?z EK 2)

1.4 DEPREM NERELERDE OLU?UR?
Deprem herhangi bir yerde ve herhangi bir zamanda olu?abilir. Genel olarak depremlerin kabu?u olu?turan levhalar?n s?n?rlar?nda olu?tu?u söylenebilir. Dünyan?n çe?itli yerlerinde benzer nitelikte depremlerin tekrarland??? gözlenmi?tir ve buralar? hep levha s?n?rlar?ndad?r. Depremlerin yo?un olarak gözlendi?i bölgeler yeryüzünde üç ana ku?ak olu?turur.
1.KU?AK (Pasifik Deprem Ku?a??): ?ili’den kuzeye do?ru Güney Amerika k?y?lar?, Orta Amerika, Meksika, ABD’nin bat? k?y?lar? ve Alaska’n?n güneyinden Aleutian Adalar?, Japonya, Filipinler, Yeni Gine, Güney Pasifik Adalar? ve Yeni Zelanda’y? içine alan en büyük deprem ku?a??d?r. Yeryüzündeki büyük depremlerin yüzde 81’i bu ku?ak üzerinde gerçekle?ir.

2.KU?AK (Alpine): Endonezya’dan (Java-Sumatra) ba?lay?p Himalayalar ve Akdeniz üzerinden Atlantik Okyanusu’na ula?an ku?akt?r. Yeryüzündeki büyük depremlerin yüzde 17’si bu ku?akta olu?ur.

3.KU?AK (Atlantik): Bu ku?ak, Atlantik Okyanusu ortas?nda yer alan levha s?n?r? (Atlantik Okyanus S?rt?) boyunca uzan?r.
1.5 MSK Siddet Cetveli :

I- Duyulmayan
(a) : Titre?imler insanlar taraf?ndan hissedilmeyip, yaln?z sismograflarca kaydedilirler.

II- Çok Hafif
(a) : Sars?nt?lar yap?lar?n en üst katlar?nda ,dinlenme bulunan az ki?i taraf?ndan hissedilir.

III- Hafif FPRIVATE "TYPE=PICT;ALT=" eprem ev içerisinde az ki?i, d??ar?da ise sadece uygun ?artlar alt?ndaki ki?iler taraf?ndan hissedilir. Sars?nt?, yoldan geçen hafif bir kamyonetin meydana getirdi?i sallant? gibidir. Dikkatli ki?iler, üst katlarda daha belirli olan as?lm?? e?yalardaki hafif sallant?y? izleyebilirler.

IV- Orta ?iddetli : Deprem ev içerisinde çok, d??ar?da ise az ki?i taraf?ndan hissedilir. Sars?nt?, yoldan geçen a??r yüklü bir kamyonun olu?turdu?u sallant? gibidir. Kap?, pencere ve mutfak e?yalar? v.s. titrer, as?l? e?yalar biraz sallan?r. A?z? aç?k kaplarda olan s?v?lar biraz dökülür. Araç içerisindeki ki?iler sallant?y? hissetmezler.

V- ?iddetli : Deprem, yap? içerisinde herkes, d??ar?da ise çok ki?i taraf?ndan hissedilir. Uyumakta olan çok ki?i uyan?r, az say?da d??ar? kaçan olur. Hayvanlar huysuzlanmaya ba?lar. Yap?lar ba?tan a?a??ya titrerler, as?lm?? e?yalar ve duvarlara as?lm?? resimler önemli derecede sars?l?r. Sarkaçl? saatler durur. Az miktarda sabit olmayan e?yalar yerlerini de?istirebilirler ya da devrilebilirler. Aç?k kap? ve pencereler ?iddetle itilip kapan?rlar, iyi kilitlenmemi? kapal? kap?lar aç?labilir. ?yice dolu, a?z? aç?k kaplardaki s?v?lar dökülür. Sars?nt? yap? içerisine a??r bir e?yan?n dü?mesi gibi hissedilir.

VI- Çok ?iddetli : Deprem ev içerisinde ve d??ar?da hemen hemen herkes rataf?ndan hissedilir. Ev içerisindeki birçok ki?i korkar ve d??ar? kaçarlar, baz? ki?iler dengelerini kaybederler. Evcil hayvanlar a??llar?ndan d??ar? kaçarlar. Baz? hallerde tabak, bardak v.s.gibi cam e?yalar k?r?labilir, kitaplar raflardan a?a??ya dü?erler. A??r mobilyalar yerlerini de?i?tirirler.


VII- Hasar Yap?c? : Herkes korkar ve d??ar? kaçar, pek çok ki?i oturduklar? yerden kalkmakta güçlük çekerler. Sars?nt?, araç kullanan ki?iler taraf?ndan önemli olarak hissedilir. Sular çalkalan?r ve bulan?r. Kaynak suyu debisi ve yeralt? su düzeyi de?i?ebilir. Baz? durumlarda kaynak sular? kesilir ya da kuru kaynaklar yeniden akmaya ba?lar. Bir k?s?m kum çak?l birikintilerinde kaymalar olur. Yollarda heyelan ve çatlama olabilir. Yeralt? borular? ek yerlerinden hasara u?rayabilir. Ta? duvarlarda çatlak ve yar?klar olu?ur.

VIII- Y?k?c? : Korku ve panik meydana gelir. Araç kullanan ki?iler rahats?z olur. A?aç dallar? k?r?l?p, dü?er. En a??r mobilyalar bile hareket eder ya da yer de?i?tirerek devrilir. As?l? lambalar zarar görür. Borular?n ek yerleri k?r?l?r. Abide ve heykeller hareket eder ya da burkulur. Mezar ta?lar? devrilir. Ta? duvarlar y?k?l?r. Dik ?evli yol kenarlar?nda ve vadi içlerinde küçük yer kaymalar? olabilir. Zeminde farkl? geni?liklerde cm ölçüsünde çatlaklar olu?abilir. Göl sular? bulan?r, yeni kaynaklar meydana ç?kabilir. Kuru kaynak sular?n?n ak?nt?lar? ve yeralt? su düzeyleri de?i?ir.

IX- Çok Y?k?c? : Genel panik. Mobilyalarda önemli hasar olur. Hayvanlar rast gele öte beriye kaç???r ve ba?r???rlar. Heykel ve sütunlar dü?er. Bentlerde önemli hasarlar olur. Toprak alt?ndaki borular k?r?l?r. Demiryolu raylar? e?rilip, bükülür yollar bozulur. Düzlük yerlerde çokça su, kum ve çamur tasmalar? görülür. Zeminde 10 cm. geni?li?ine dek çatlaklar olu?ur. E?imli yerlerde ve nehir teraslar?nda bu çatlaklar 10 cm.den daha büyüktür. Bunlar?n d???nda, çok say?da hafif çatlaklar görülür. Kaya dü?meleri, birçok yer kaymalar? ve da? kaymalar?, sularda büyük dalgalanmalar meydana gelebilir. Kuru kayalar yeniden sulan?r, sulu olanlar kurur.

X- A??r Y?k?c? :Baraj, bent ve köprülerde önemli hasarlar olur. Tren yolu raylar? e?rilir. Yeralt?ndaki borular k?r?l?r ya da e?rilir. Asfalt ve parke yollarda kasisler olu?ur. Zeminde birkaç desimetre ölçüsünde çatlaklar olu?abilir. Bazen 1 m. geni?li?inde çatlaklar da olabilir. Nehir teraslar?nda ve dik meyilli yerlerde büyük heyelanlar olur. Büyük kaya dü?meleri meydana gelir. Yeralt? su seviyesi de?i?ir. Kanal, göl ve nehir sular? karalar üzerine ta?ar. Yeni göller olu?abilir.

XI - Çok A??r Y?k?c? : ?yi yap?lm?? yap?larda, köprülerde, su bentleri, barajlar ve tren yolu raylar?nda tehlikeli hasarlar olur. Yol ve caddeler kullan?lmaz hale gelir. Yeralt?ndaki borular k?r?l?r. Yer, yatay ve dü?ey do?rultudaki hareketler nedeniyle geni? yar?k ve çatlaklar taraf?ndan önemli biçimde bozulur. Çok say?da yer kaymas? ve kaya dü?mesi meydana gelir. Kum ve çamur f??k?rmalar? görülür.

XII- Yok Edici (Manzara De?i?ir) : Pratik olarak topra??n alt?nda ve üstündeki tüm yap?lar ba?tanba?a y?k?nt?ya u?rar. Yer yüzeyi büsbütün de?i?ir. Geni? ölçüde çatlak ve yar?klarda, yatay ve dü?ey hareketlerin yön miktarlar? izlenebilir. Kaya dü?meleri ve nehir versanlar?ndaki göçmeler çok geni? bir bölgeyi kaplarlar. Yeni göller ve ça?layanlar olu?ur.


ANADOLU TAR?H?NDE DEPREM

?.Ö. birinci yüzy?lda, ad?na I. Antiokhos denilen ve kendisinden ba?ka bir ?ey dü?ünmeyen bir hükümdar varm??.Kommagene uygarl???n?n hükümdar? 2150 metre yüksekli?indeki Nemrut Da??’n?n doru?una kendisi için cüretkâr bir an?t mezar yapt?rm??.Hemen orda ilan edildi?ine göre bu mezar?, “zaman?n ac?mas?zl??? yok edemeyecek”imi?.

Tahmin edilemez emekler harcanarak, yumruk büyüklü?ündeki ta?lar da??n doru?una ç?kart?lm??, bir araya getirilmi? ve yüksekli?i 60 metreyi a?an konik bir tümülüs yap?lm??.Tümülüsün çevresindeki teraslarda ise hükümdar?n öldükten sonra bir araya gelmeyi hayal etti?i tanr?larla mitolojik kahramanlar?n muazzam boyutlardaki heykellerinden olu?an bir kutsal alan yarat?lm??.

Tümülüs, kayalar?n yerden a?a??ya yuvarlanmas?yla 45 metre kadar çökmü?.Gün gelecek yani jeolojik zamana göre bak?ld???nda bugünün üzerinden bir an daha geçmi? olacak ki, hükümdar?n mezar?ndan eser bile kalmayacak. Zeus’un, Herakles’in, Apollon’un ve o kibirli hükümdar?n ta?tan kafalar?. ?nsan?n hayal gücünün ürünü olan bu heykeller ya çatlaklarla dolmu? yada yan yatm??.

Yer yüzünün bu kesiminde ya?ayan insanlar, toprakta meydana gelen bu ani ve ?iddetli de?i?imlerden ça?lar boyunca do?aüstü güçleri sorumlu tutmu?tur.?.Ö. 464’te bir deprem Sparta’y? yerle bir edip sonunda köle isyanlar?n?n ç?kmas?na neden oldu?unda, eski Yunanl?lar da Poseidon’u yeryüzü sarsmakla suçlam??.Yine 1999 y?l?nda Atina’n?n d?? mahallelerini yutan depremden sonra Aya Kyprianos manast?r?ndan bir papaz, bu facian?n ilahi bir uyar? oldu?unu söylemektedir. “Bizi sarsarak günahlar?m?zdan ar?nd?r?lmam?z için gönderildi”. Konu hakk?ndaki bilimsel aç?klamay? ise jeofizikçi Rob Reilinger yapmakta: “K?talar aras?ndaki çarp??ma hareketleri tüm h?z?yla devam ediyor.Afrika ve Arabistan Yar?madas? kuzeye yönelerek Avrasya’y? itiyor”Son be? milyon y?ld?r süre gelen bu çarp??man?n yaratt??? karma??k jeolojik süreçler, nas?l antik kültürlerde esrarengiz güçlere inan??? ve deh?et duygusunu körüklemi?se, bugünde bilim adamlar?n?n dü?üncelerine tümüyle hakim oluyor.

Do?u Anadolu Bölgesi’nde ba?layan çarp??ma gerçekte Anadolu’nun genelini etkiliyor.Kuzeye do?ru hareketi Afrika’n?nkinden biraz daha h?zl? olan Arabistan Yar?madas?, buraya çarpan ilk kara parças? olmu?.?zleyen süreç içinde de Avrasya’y? tam göbe?inin alt?ndan iteleyerek sadece Nemrut Da??’n? de?il, Kafkas Da?lar?’n? da yükseltmi?tir.

Çarp??ma, do?uda yerkabu?unu kal?nla?t?rm??; günümüze kara kesiminde yerkabu?unun kal?nl??? 45 kilometreyi buluyor.Oysa daha bat?da, Ankara yak?nlar?nda bu kal?nl?k 49 kilometre.Sonuç olarak bölge bugün, ortalama yüksekli?i 2 kilometrelik bir plato görümünde. Ancak çarp??madan önce neredeyse deniz seviyesindeymi?.Baz? yerlerde ise çarp??ma halindeki k?talar?n aras?nda s?k???p kalan deniz taban?n?n e?ri bü?rü kal?nt?lar?, yüzeye f??k?rarak da?lar? olu?turmu?. Ancak bu deniz taban?n? dolduran kayalar?n büyük bölümü ezile ezile iyice çökerek yeryüzünün manto denilen 35-40 kilometre derinliklerindeki katman?na yana?m??.Bu da yer kabu?unun alt tabakalar?n? eriterek magma olu?umuyla sonuçlanm??.

Yak?n dönemde A?r? Da?? ve onun karde?i küçük A?r? yanarda?lar?nda da patlama olmad?. Ama Do?u Anadolu Bölgesi’nde ya?ayanlar?n depremden korkmak için hakl? nedenleri var. Arabistan Yar?madas?’n?n kuzeye do?ru yapt??? s?k??t?rma sonucunda Türkiye bat?ya do?ru itiliyor.

Kapadokya’ya ç?? gibi ya?an volkanik olu?umlar da bölgenin hemen tüm jeolojik hareketleri gibi Afrika’n?n Anadolu’ya yakla?mas?ndan kaynaklan?yor.Gitgide yakla?an k?tan?n önündeki yo?un okyanus kayaçlar? Türkiye’nin alt?na dalm?? ve yüksek oranda su içeren kayalar?n daha derinlere inip yerin mantosuyla kar??mas? ile bütün Kapadokya’da, gaz içeri?i yüksek magma aç??a ç?km??t?r.

Anadolu’nun bat? yününde ilerleyi?i, büyük ölçüde Kuzey Anadolu Fay? boyunca gerçekle?iyor.Anadolu’yu Avrasya’n?n di?er bölümünden ay?ran fay hatt?, Marmara Denizi’ni Ege’ye ba?layan, 60 kilometre uzunlu?undaki Çanakkale Bo?az?’n?n olu?umunda da büyük rol oynam??t?r.

Mitolojide de geçiyor Çanakkale Bo?az?; Tunç Ça?? boyunca bo?az?n giri?ine etmi? antik Troia kentiyle ilgili efsanede.Homeros’un destan? Odysseia’de Yunanl? kahraman Odysseus’un yapt??? bir hileyle sona erer.Troia Sava??.Yunan askerleri de dev bir tahta at?n içine saklan?rlar ve hiçbir ?eyden ?üphelenmeyen Troial?lar da kent surlar?n?n içine al?verirler at?.Tübingen Üniversitesi arkeologlar?ndan Manfred Korfmann’n?n Troi at?yla ilgili söyledikleri ise ?öyle : “ Kuledeki dev gri ta?lar?ndaki çatlaklar pek çok ki?iye göre depremlerden olmu?lard?r.

?.S. 500 dolaylar?nda meydana gelen son derece y?k?c? iki deprem Troia’y? sonsuza dek silmi? haritadan .Zaten dördüncü yüzy?l?n ortalar?na kadar süren, e?i benzeri görülmemi? bir büyük deprem dalgas?, Ege Bölgesi’nde kurumu? olan belli ba?l? bütün kentleri yerle bir etmi?: Pergamon, Aphrodisias, Ephesos, Smyrna.


TÜRK?YE’DE DEPREMLER

Yerkabu?unun büyük levhalar? aras?nda bir s?k??ma ku?a?? üzerinde bulunan Türkiye Alp deprem ku?a??nda yer al?r.Anadolu dünyan?n en etkin deprem bölgelerinden biridir. Türkiye topraklar?n?n yüzde 92’si deprem ku?a?? üzerinde yer al?r.Genç kabuk hareketlerinin yol açt??? bas?nç ve gerilmeler günümüzde de devam etti?inden ülkeyi kesen faylardan birço?u diriliklerini muhafaza etmekte ve zaman zaman yatay ve dü?ey do?rultuda oynamaktad?r.Türkiye’nin s?n?rlar? içinde litosferin yap?sal özelliklerine ba?l? olarak depremler her yerde ayn? ?iddette ve s?kl?kta olmaz.

1942’ten günümüze kadar kaydedilen ve kuvveti Richter ölçe?iyle 5 ile 8 aras?nda olan 47 depremin 24’ü Kuzey Anadolu deprem ku?a??nda olmu?tur.Bu say? ortalama y?lda bir kez büyük bir deprem oldu?unu gösterir.Depremlerin neden oldu?u ölümler yönünden Türkiye dünyada be?inci s?rada yer al?r.Deprem zararlar?n?n bu kadar çok olmas?n?n pay? büyüktür. (Bak?n?z Ek 11)

Bundan yakla??k 25 milyon y?l önce Anadolu'nun güneyinde yer alan Afrika ve Arabistan levhalar? kuzeye do?ru harekete geçmi?tir. Bunun sonucunda, Anadolu yar?madas? s?k??m?? ve bir bütün olarak yava? yava? yükselmeye, bat?ya do?ru hareket etmeye ba?lam??t?r. Bu hareket sonucu ülkemizde üç büyük fay hatt? meydana gelmi?tir.(Bak?n?z Ek 7).Bunlar;


à Kuzey Anadolu Fay Hatt? (KAF)

à Güneydo?u Anadolu Fay Hatt? (GAF)

à Bat? Anadolu Fay Hatlar? (BAF)


Afrika ve Arabistan levhalar? Anadolu yar?madas?n? hâlen bat?ya do?ru itmektedir. Bu nedenle yurdumuzda s?k s?k depremler olmaktad?r.(Bak?n?z Ek 8)
TÜRK?YE’DE MEYDANA GELEN DEPREMLER?N SEBEB? NED?R ?
Ülkemizin depremlerin sebebi, Alp orojenik haraketleri sonras?nda meydana gelen tektonik haraketlere ba?l? olarak meydana gelen k?r?lmalard?r. Özel anlamda, Kuvaternerin ba??nda Anadolu yar?madas?n?n bir bütün olarak yükselmesi sunucunda, üç büyük fay hatt? meydana gelmi?tir. Bunlar, Kuzey Anadolu Fay Hatt? (KAF), Güneydo?u Anadolu Fay Hatt? (GAF) ve Bat? Anadolu Fay Hatt? (GAF)’d?r. Genel anlamda ise Arabistan Kalkan? ile Sibirya Kalkan? aras?nda bulunan yar?madas?n?n s?k??arak yükselmesi ve k?vr?lamayan dirençli tabakalar?n k?r?lmas?d?r.

KUZEY ANADOLU FAY HATTI :

Do?uda Karl?ova ile bat?da Mudurnu vadisi aras?nda do?u-bat? do?rultusunda bir yay gibi uzan?r. Dünyan?n en aktif ve en önemli k?r?k hatlar? aras?nda yer alan Kuzey Anadolu fay
zonunun uzunlu?u yakla??k 1200 km dir; geni?li?i ise 100 m ile 10 km aras?nda de?i?ir.

Kuzey Anadolu fay hatt?nda, 1939'dan 1999'a kadar, 7 ?iddetinin üzerinde toplam olarak 7 deprem meydana geldi. Bir sonraki ?ekilde görüldü?ü üzere, bütün bu depremlerde, do?udan bat?ya do?ru bir k?r?lma gözlemlendi.
Kuzey ve Do?u Anadolu Fay hatt?ndaki k?r?lma bölgeleri. 1939'dan önceki deprem bölgeleri, eldeki bilgilere göre yakla??k olarak i?aretlenmi?tir. Deprem olu?umlar?, üç ayr? s?ra içinde; ama çe?itli yön ve hareketlerde gerçekle?mi?tir.

1939'dan beri meydana gelen depremler, Kuzey Anadolu fay hatt?nda büyük k?r?klar?n olu?mas?na neden oldu. Her karede bir sonraki depremin merkezi daire içine al?nd?. Özellikle 1943 depreminde s?k??m?? enerji, büyük bir ondal?k oran olarak depremin ?iddetine yans?d?.

a) Türkiye'deki aktif fay hatlar?, k?rm?z? çizgilerle ifade edilmi?. Anadolu ve Avrasya yönünde derin k?r?klar bulunuyor.
b) Sa?dan do?ru meydana gelen depremler
c) K?rm?z? ile i?aretlenen bölge, olas? bir Anadolu-Avrasya deprem bölgesine i?aret ediyor. Sa?dan do?ru 40 km'lik olas? bir fay hatt? belirtilmi?.

17 A?ustos 1999’da Gölcük’te meydana gelen deprem, Gölcük’ün hemen do?usunda, yerin yakla??k 15 kilometre alt?nda olan ve yer kabu?u üzerindeki, Kuzey Anadolu Fay Hatt? ad? ile bilinen k?r?kta ba?lam??t?.Do?u Anadolu’dan ba?lay?p Yunanistan’a kadar uzunlu?u 1600 kilometreyi bulan fay, Kaliforniya’n?n, yaratt??? depremlerle kötü bir üne sahip San Andreas Fay Hatt?’yla büyük benzerlik göstermektedir. Amerika’daki benzeri gibi Kuzey Fay Hatt? da asl?nda küçük fay parçalar?ndan olu?uyor ve bunlar iki tektonik levha halinde birbirinden ayr?l?yor: Avrasya levhas? ile ondan çok daha küçük olup Türkiye’nin büyük bölümünü s?rt?nda ta??yan Anadolu Levhas?.(Bak?n?z Ek 8)

Bu iki levhan?n kenarlar birbirine biti?ik, ancak Anadolu Levhas?, jeolojik etkenler sonucu her y?l yakla??k 2,5 metre kadar bat?ya ilerleyerek Yunanistan’a yakla??yor; bu da fay boyunca gerilim birikimine yol aç?yor.Biriken gerilim belli bir düzeyi buldu?unda ise fay?n bir ya da daha fazla bölümü harekete geçerek ?iddetli sars?nt?lar yarat?yor. Küçük bir bölüm hareket etmi?se, yol açaca?? depremin büyüklü?ü 6 ya da daha a?a??s? olabilir.Oysa Gölcük’ün alt?ndan geçen bölüm k?r?ld???nda aç??a ç?kan enerji, hem do?uya hem de bat?ya do?ru uzanan üç biti?ik kesimde de yer de?i?tirmeler ba?latarak çok daha büyük bir felakete yol açm??t?. Marmara depreminde Akyaz? ile Gölcük aras?nda 125 km uzunlu?unda bir fay ortaya ç?km??t?r

12 Kas?m’da Kuzey Anadolu Hatt? bir kez daha k?r?ld?.A?ustostaki sars?nt?dan sonra biriken gerilim, ilk depremin oldu?u yerin do?usuna dü?en fay hatt?n?n bir bölümünün k?r?lmas?na yol açm??t?.Büyüklü?ü 7,1’di.Nüfusu çok daha az bir bölgeyi vurmu?tu ama yine de 800’den fazla insan?n ölmesine, en az 5000 ki?inin yaralanmas?na yol açm??t?.


17 A?ustos Gölcük ve 12 Kas?m Düzce depremleri öncesi ve sonras?nda, Marmara Denizi’nin iç yap?s?n? denetleyen faylar? ilgili birçok model üretildi.Bu depremlerden sonra, Frans?z ve Türk bilim adamlar?n?n “Le Suroit” adl? gemi ile elde ettikleri veriler, ?zmit’ten ba?layan ve Mürefta aç?klar?na kadar uzanan fay hatt?n?n (5 kilometrelik bir ara hariç) kesintisiz devam etti?ine dikkat çekiyor. Öte yandan, üzerinde hâlâ durulan bir ba?ka model de hatt?n kesintisiz de?il, s?çramalar yaparak ilerledi?ini savunuyor.

Kuzey Anadolu Fay?, Marmara Bölgesi’nde tarifsiz y?k?mlara yol açt?.Son 2000 y?lda belgelenen yakla??k 600 deprem (ki hepsinin de büyüklü?ü 7 ve üstüdür) bölgeyi defalarca yerle bir etti.?zmit defalarca y?k?ld?, ?stanbul ise son 500 y?lda meydana gelen büyük depremlerle dört kez a??r hasara u?rad?.

BATI ANADOLU DEPREM KU?A?I

Bu bölge, Marmara Denizi’nin güneyi ile ?zmir-Isparta aras?ndaki geni? bir ku?a?? içine al?r.Bat? Anadolu’da, yer?ekillerinin biçimlenmesinde k?r?lmalar?n çok önemli etkisi olmu?tur.Bölgede Denizli ili alt?ndaki do?u-bat? do?rultusunda uzanan da?lar ve bu da?lar aras?ndaki ovalar k?r?lmalar ve çökmeler sonucu olu?mu?tur.Böylece Denizli ilimiz birinci dereceden deprem bölgesi olur.

Bu fay hatt? boyunca f??k?ran s?cak ?ifal? sular da bu bölegeyi ayn? zamanda kapl?calar diyar? yapar. M.T.A. Enstitüsü Genel Müdürlü?ünce bu bölgede ba?lat?lan sondaj çal??malar? s?ras?nda 1965'de ilk jeotermal buhar kayna?? bulunmu?, fay hatt? boyunca bunu di?erleri takip etmi?tir. Bugün Türkiye'de ilk defa burada jeotermal buhar enerjisi ile elektrik üretilmekte, ayr?ca "s?k??t?r?lm?? karbondioksit gaz?yla" kurubuz fabrikas?, seralar, ?l?calar bulunmaktad?r.

Bu deprem ku?a?? içinde, Bak?rçay, Gediz, Küçük ve Büyük Menderes ovalar? ile Burdu, Ac?göl ve Sultan Da?lar?’n?n kuzey etekleri yer al?r.

Bat? Anadolu Fay Hatt? kuzey-güney yönlü çekim gerilmelerinin etkisi alt?nda geli?mi?tir. Bat? Anadolu k?r?k ku?a??nda 1970’te gerçekle?en Gediz depreminde, k?r?k ku?ak boyunca 2,2 metre çökme olu?mu? ve 30 cm kayme görülmü?tür.Ritcher ölçe?iyle 7,3 ?iddetindeki bu depremde 10 bine yak?n yap? y?k?lm??, 1.086 ki?i hayat?n? kaybetmi?tir.
ÖNEMLi BATI ANADOLU DEPREMLERi
1899 Büyük Menderes
1928 Torbali
1955 Balat
1969 Alasehir
1969 Simav
1970 Gediz
1995 Dinar
GÜNEYDO?U ANADOLU DEPREM KU?A?I:

Dünyan?n en büyük k?r?k hatt? olan Güneydo?u Anadolu deprem ku?a??, Do?u Afrika, K?z?ldeniz, Lut Gölü üzerinden, Antakya, Kahraman Mara?, Ad?yaman ve Varto üzerinden A?r?’ya kadar uzan?r. Bu k?r?k hatt? tehlikeli bir deprem ku?a??d?r. Bu deprem ku?a??, Marmara Denizi’nin güneyi ile ?zmir-Isparta aras?ndaki geni? bir ku?a?? içine al?r.Bu hatt?n özellikle Do?u Anadolu Bölgesi’nde bulunan k?sm?nda ?iddetli depremler olmaktad?r.

Özellikle Hatay çukurundan Bingöl’e kadar uzanan deprem ku?a?? boyunca yer alan yörelerde zaman zaman ?iddetli depremler olmaktad?r.(Bak?z?n Ek 7)

TÜRK?YE'DE DEPREMLER?N BÖLGELERE GÖRE DA?ILIMI:

Türkiye dünyan?n en önemli deprem ku?aklar?ndan biri üzerindedir. Topraklar?n?n % 42’si, I. Derece Deprem Bölgesi üzerinde bulunmakta: 328 bin 995 km2’lik bu bölgeye Do?u ve Güneydo?u Anadolu’nun önemli bir bölümü, k?smen Akdeniz Bölgesi, ?ç Anadolu’nun kuzeyi, Orta ve Bat? Karadeniz ile Marmara ve Ege Bölgelerinin tamam? giriyor. Nüfusun % 45’i bu I. Derecede Deprem Bölgesi’nde ya??yor. Türkiye’nin % 24’ü ise II. Derece Deprem Bölgesi’ndedir. Bu alan?n yüzölçümü 186 bin 411 km2. Nüfusun %26’s? bu alana yay?lm??. III. Derece Deprem Bölgesi’nde (139 bin 594 km2) nüfusun % 18’i, IV. Derecede (97 bin 737 km2) % 2’si ya??yor. Yani topraklar?m?z?n %96’s? deprem bölgesi ve nüfusun % 98’i de bu topraklarda bar?n?yor.

Marmara ve Ege bölgelerinin % 95'i I. derece deprem bölgesi içindedir. Nüfus yo?unlu?unun oldukça yüksek oldu?u bu bölgeler, deprem bak?m?ndan en riskli yerlerdir. Do?u Anadolu Bölgesi'nin büyük bir bölümü I. ve II. derece deprem bölgesinde yer al?r. Güneydo?u Anadolu Bölgesi ise deprem tehlikesinin en az oldu?u bölgedir.