JEOLOJ?DE UZAKTAN ALGILAMA YÖNTEMLER?

Uzaktan Alg?lama; yeryüzünden belirli uzakl?klara, atmosfer ya da uzaya yerle?tirilen platformlara monte edilmi? ölçüm aletleriyle yeryüzünün do?al ve yapay objeleri konusunda bilgi alma ve de?erlendirme tekni?i olarak aç?klanabilir. Bu aç?klamada; objelere fiziksel de?inimde bulunmaks?z?n herhangi bir uzakl?ktan yap?lan ölçümlerle objeler hakk?nda bilgi edinebildi?i anla??lmaktad?r.
Do?al ö?elerin türlerinin belirlenmesi ve da??l?mlar?n?n haritalamas?nda en ba?ar?l? teknik Uzaktan Alg?lama Tekni?idir. Cisimler doku ve konum özelliklerine göre güne? ???nlar?n? de?i?ik dalga boylar?nda yans?t?rlar yada absorbe ederler. Özel platformlarla (uydu,uçak)ta??nabilen alg?lama düzenekleri ile yans?yan ???nlar alg?lanabilmektedirler. Bu yolla elde edilen verilerin bilgisayar ortam?nda de?erlendirilmesi ile istenilen alan içerisindeki do?al ö?elerin yerleri haritalanabilmektedir.
Yer kaynaklar?n?n ara?t?r?lmas? ve haritac?l?k için önemli bir uydu da Avrupa Uzay Ajans?(ESA) taraf?ndan 1985 y?l?nda uzaya gönderilen Spot uydusudur.Yeryüzü ko?ullar?na göre çok daha ucuza mal olman?n yan?nda bazen yerden görünmeyen yap?sal özellikleri uzaydan görmek çok daha kolay olmaktad?r. Ayr?ca yer çal??mas? yap?lamayan alanlar için çok önemli bir bilgi kayna??d?r.
Ek olarak,jeolojik haritalama ve araziye gitmeden arazi analizi,jeolojik birimleri haritalamada,sel bask?nlar?n? haritalamada,buz tipi,yo?unlu?u ve buz kütlelerinin hareketlerini,okyanus özellikleri,okyanus rengi ve birikintilerin yo?unlu?u,petrol s?z?nt?lar?n?n tesbiti,kayaç tabakalar?n?n uydular sayesinde görüntülenmesi gibi jeolojik uygulamalarda uzaktan alg?lama ile incelenir ,yorumlan?r.Jeolojideki uygulamalara ?öyle örnekler verebiliriz:
Diri faylarla ilgili son zamanlarda kullan?lan ve çok büyük kolayl?klar sa?layan bir yöntemdir. Uzaya yerle?tirilen çe?itli uydulardan al?nan görüntü ve di?er verilerin kullan?lmas? vas?tas?yla faylardaki baz? özellikler çok hassas bir ?ekilde takip edilir. Bu yolla, diri fay gidi? istikameti, faydaki kayma miktar?, hareket yönü veya anormal de?i?iklikler hassas bir ?ekilde saptan?r.
Tarihsel deprem kay?tlar?: Diri faylar ve segmentleriyle ilgili geçmi? tarihsel dönem bilgileri ve aletsel kay?tlar depremsellik çal??malar?nda çok önemlidir. Bu de?erlendirmeler sonucu, diri faylar?n veya segmentlerinin baz? özellikleri örne?in, geçmi? y?llarda meydana gelmi? depremlerin yerleri (odak noktas?), olu?um y?llar?, depremin büyüklü?ü ve ?iddeti ve sonuçta deprem üretme periyodlar? ortaya konabilir. Üzerinde en son meydana gelen depremden sonra günümüze kadar kaç y?l geçti?i, deprem üretme periyodunun zaman olarak dolup dolmad???, veya bu zaman? normal zaman?ndan daha öne çekebilecek di?er jeolojik olaylarla ili?kilendirilmesi gibi konularda de?erlendirmeler yap?l?r.
Topraklar?n Spektral Yans?ma Karakteristikleri: Toprak Etüt ve Haritalamada toprak terimi, özel bilimsel bir terimdir. Örne?in baz? mühendislik dallar? ile toprak bilimcileri toprak kavram? ve topra??n kullan?ma farkl?d?r. En önemli kaynak olarak bilinen ve tar?m?n en temel yap? ta?? olan topraklar?n uydu görüntülerinde görünme özellikleri yada güne? ???nlar?n? yans?tma veya absorbe edebilme yetenekleri,topraklar?n mineral içeriklerine,rengine, içeri?ine, bünyelerine, ana özde?in çe?idine, organik madde içeri?ine ve arazi e?imine ba??ml? olarak farkl?l?k gösterir. Bu özellikleri de uydu görüntüleri kullan?larak ayr?ml? topraklar?n birbirlerinden ay?rt edilebilmelerini, s?n?r çizgilerinin çizilmelerini yani haritalanmalar?n? sa?lar. Toprak olu?um proseslerinin etki ve katk? derecelerine ba?l? olarak özellikleri yönünden farkl?l?klar gösteren topraklar,yine bu özelliklerine ba?l? olarak foto?raflar ve görüntüler üzerinde çok farkl? ve karma??k yans?ma vermektedir. Topraklar sahip olduklar? bu özelliklerin foto?raflar ve görüntüler üzerinde yorumlanmas?yla ay?rt edilebilmektedir. Ayn? zamanda bireysel toprak özelliklerinin yan? s?ra majör arazi formlar?n?n alt üniteleri olan yöresel rölyef, e?im,drenaj,vejetasyon,renk ve ton karakteristi?ide topraklardan olan yans?may? ve ba?l? olarak görüntü yorumlamalar?n? önemli derecede etkilemektedir. Topraklar ancak üzerinde bitki örtüsü yoksa baz? yans?ma karakteristikleri göstermektedir. Her ne kadar topraklarda, bitkiler kadar seçicilik özelli?i yok ise de yukar?da sözü edilen bireysel toprak özellikleri ve çe?itli foto elementleri,majör arazi formlar? ile birlikte yorumlamalar?n baz? bilgilerin üretilmesi olas?d?r. Topraklar?n spektral karakteristikleri toprak rengi,toprak tekstürü,toprak strüktürü,topra??n kimyasal bile?imi organik madde ve su içeri?i gibi kompleks bireysel toprak özelliklerine ba?l?d?r.
Ayr?ca bu konularla ilgili çe?itli yay?nlanan makaleler ve çal??malar da ?öyledir:

CO?RAF? B?LG? S?STEMLER? VE UZAKTAN ALGILAMA TEKN?KLER? UYGULANARAK EROZYON R?SK? TA?IYAN ALANLARIN BEL?RLENMES?:
TÜRK?YE ?Ç?N B?R ÇALI?MA
H. Ali GEMALMAZ, Hakan DEM?RBÜKEN, Hasan AZTOPAL, Necdet ÇALI?
T.C. Ba?bakanl?k Devlet ?statistik Enstitüsü
Uzaktan Alg?lama – Co?rafi Bilgi Sistemleri ?ubesi
ÖZET

Çal??mada, Co?rafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Alg?lama gibi yeni tekniklerin erozyon riski ta??yan alanlar?n belirlenmesinde uygulanabilirli?inin ortaya konulmas? amaçlanm??t?r. Konya Karap?nar bölgesi örnek alan olarak seçilmi? ve hesaplamalar için gerekli veriler toplanm??t?r. Bu veriler Arc-Info yaz?l?m? kullan?larak say?sal ortama aktar?lm??t?r. ?nceleme alan?n?n Nisan 1993 Landsat – TM görüntüsü Erdas görüntü i?leme yaz?l?m? ile i?lenmi?tir. Görüntü ve co?rafi verilerin entegrasyonuyla gerekli analizler yap?larak inceleme alan?nda erozyon riski ta??yan alanlar tespit edilmi?tir. Bu yöntemle elde edilen bilgilerin kullan?m potansiyeli ve karar verici için önemi vurgulanm??t?r.
Ara?t?rma Sempozyumu’93, Türk ?statistik Derne?i, Türk Matematik Derne?i ve T.C. Ba?bakanl?k Devlet ?statistik Enstitüsü, 22-24 Kas?m 1993, ANKARA.
II Uzaktan Alg?lama ve Türkiye’deki Uygulamalar? Semineri,15-17 May?s 1994, Uluda?-BURSA.

UZAKTAN ALGILAMAYA DAYALI ÖRNEKLEME ÇALI?MALARI ?Ç?N B?R TÜRK?YE ARAZ? TABAKALAMASI ÇALI?MASI
T.C. Ba?bakanl?k Devlet ?statistik Enstitüsü, Uzaktan Alg?lama ?ubesi
ÖZET


Ülke geneli için uzaktan alg?lama tekniklerinden yararlan?larak ara?t?r?lacak konularda tam say?m yakla??m?n?n kullan?lmas? tüm ülkenin uydu görüntüleri ile kapsanmas?n? gerektirmektedir. Bu i?lem, tüm ülkeyi kapsayacak görüntülerin temin ve i?leme maliyetinin yüksek olmas?na, sonuç alma sürecinin ise uzamas?na sebep olacakt?r. Dolay?s?yla, özellikle dinamik yap? gösteren ve k?sa sürede sonuç al?nmas? gereken konularda örnekleme yönteminin kullan?lmas? kaç?n?lmazd?r. ?statistiksel olarak örnekleme yöntemi ile yap?lan ara?t?rmalarda yap?lacak olan tahminlere ait varyans?n küçültülmesi, ara?t?rma konusu kitlenin kendi içinde homojen bir yap? gösteren tabakalara ayr?larak, örneklerin bu tabakalar temelinde seçilmesi ile mümkün olacakt?r.
Buna ba?l? olarak, Devlet ?statistik Enstitüsü bünyesinde yürütülen çal??malar kapsam?nda, uzaktan alg?lama ile ekili alan örneklemesine çerçeve olu?turmak üzere ”Türkiye Arazi Tabakalamas?” yap?lm??t?r. Bu çal??mada LANDSAT5-MSS uydu görüntülerine ait 1:250,000 ölçekli film ç?kt?lar kullan?lm??t?r.
II Uzaktan Alg?lama ve Türkiye’deki Uygulamalar? Semineri,15-17 May?s 1994, Uluda?-BURSA.