GİRİŞ
Küreselleşme, sektörler ve işletmeler arası ilişkileri dikkate alarak insan gücü yetiştirilmesi, başka bir ifade ile hızlı gelişmelere açık insan tipinin gelecek dönemlerde ön plana çıkartılmasını zorunlu kılmaktadır. Teknolojik yenilikler, ulaştırma hizmetlerindeki gelişmeler, koordinasyon, haberleşme olanaklarının ucuzlayarak iyileşmesi, işletmelerin bölgesel ve dünya ölçeğinde iş yapmaya zorlamakta bu ise yeni dinamik insan gücü niteliğini ortaya çıkarmaktadır. Uluslar arası rekabetin artması, bir yandan giderek artan şekilde daha nitelikli insan gücü yetiştirilmesini diğer taraftan ise insan kaynakları yönetimi sisteminin daha etkili hale gelmesini gerektirmektedir. Tüm bu gelişmeler hizmet ve ürün niteliklerinde uluslararası standart olgusunu da beraberinde gerektirmektedir.
Eğitim sistemimiz Türk sanayi ve hizmetler sektörünün, ihtiyaç duyduğu nitelikli insan gücü yetiştirme, ekonomik kalkınmayı destekleme ve görevini tam anlamıyla yerine getirememektedir. Bunun nedeni ise meslek standartları, sınav ve belgelendirme sisteminin olmayışı, iş gücü eğitimi, istihdam rehberliği ve mesleğe yöneltme gibi kavramların uluslararası standartlara ulaşmamasıdır.(1)
Meslek standartları mesleki ve teknik eğitimin temelini oluşturur. Bu yüzden mesleki ve Teknik Eğitim için standartlar; gelecekteki niteliklere, yeterliliklere ve geniş bir anlayışa dayandırılmalıdır. Bunlar;
• Bireylerin işlerdeki performansı,
• Çeşitli işlerdeki yönetim,
• Özel durumlarda oluşan işlerin görülmesi,
• İş çevresindeki isteklerinin karşılanması.
Standartlar belirli bir mesleki rolü (beceri) gösteren bireyden, ne istenildiği hususlarını belirtir. Bireyden karşılaması istenen beklentileri tanımlayan standartlar alt düzeydeki kabiliyetler ve ya bireysel özellikleri dikkate almazlar. (2)

MESLEK STANDARTLARININ OLUŞTURULMASI
Meslek standartlarını oluşturma ve geliştirme çeşitli literatürlerde aynı kapsamda açıklansa da burada oluşturma, standardı olmayan meslekler için yeni meslek standartları hazırlamak, geliştirme ise mevcut meslek standartlarının güncelleştirilmesi anlamında kullanılmaktadır.
Ülkemizde meslek standartlarını oluşturma çabaları son yıllarda önem kazandığından tek yetkili kurum olan MSK tarafından uygulanan oluşturma sistemi örnek alınmıştır. Meslek standartlarının oluşumunu anlatan bu sistem kesin olarak belirlenmiş bir metotdan daha ziyade bir starejidir.

1- Uzmanlarla Tanışma:
Kurulun her meslek alanı için teknik bir danışma kurulu oluşturması tavsiye edilir. Bu komitelerin üyeleri kurulun ulusal mesleki standartlar ve testler kapsamına dahil ettiği meslek iş gruplarında full-time çalışan (veya yakın zamana kadar çalışmış) kişilerden seçilmelidir.
Komite üyeleri seçilirken şu faktörler göz önünde bulundurulmalıdır:
- Çeşitli tür ve büyüklükteki endüstri kuruluşlarının dengeli bir biçimde temsil edilmesi,
- Üyelerin açık fikirli, kolay anlaşılır görevlerinin öneminin bilincinde ve ulusal bir sistemin kurulabilmesinde konusuna gerçekten ilgi duyan kişiler arasından seçilmesi,
- Üyelerin teknik açıdan nitelikli kişiler olması,
- Çalışmalarda gecikmeye yol açmamak için üyelerin tüm toplantılarda mevcut olabilmeleri.(3)
Uzmanlar; Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konferadasyonu (TESK), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye İşveren Sendikaları Konferedasyonu (TÜRK-İŞ), gözlemci üye olarak Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA), Meslek Standartları Komisyonunun (MSK) koordinatörlüğünde, komisyona teknik destek vermek üzere kurulan Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi (ATHB) ve teknik yardım hizmetini veren Almanya’da faaliyet gösteren Federal Mesleki Eğitim Kurumu (BIBB) üyelerinden oluşmaktadır.
Bu komiteyi oluşturan uzmanlar standartların geliştirilmesinde önemli roller üstlenmektedir. Yalnız özellikle MEB dan katılan uzmanların önemli bir özellik arz ederler. Çünkü oluşturulacak Meslek Standartları, istenilen sonuçlara ulaşmak için Mesleki ve Teknik Eğitime esas olacaktır, bu yüzden de uygulanabilir doğruların saptanması gerekmektedir.
2- Uzmanlara Yapılacak Çalışma ve Proje Hakkında Bilgi Verilmesi
İşlemin ana aşamaları aşağıda gösterilmiştir.
1. Mesleki alanın limitlerine ve mesleğin kapsadığı detayları kararlaştırmak
2. Mesleğin ana amaçlarını bir bütün halinde belirlemek
3. Diğer sektörlerdeki çalışanların yapabildikleri işi içeren mevcut materyallerin ne olduğunu ortaya çıkarmak
4. Ana amaçları ile başlayıp, yukarı-aşağı çalışırken ve yeterlilik modelinin bütün rollerini kullanırken, alanın fonksiyonel analizini gerçekleştirmek için uzman pratisyen grubu kullanmak
5. Görev ve iş aşamalarını tanımlamak
6. Performans kriterlerinin ulusal düzeyde uygulanabilirliliğini saptamak
7. Standartların güncelleştirilmelerinin ve tasfiyelerinin sağlanması için bir mekanizma oluşturmak (2)

Meslek Standartları, Sınav ve Sertifika Sisteminin Temel Unsurları:
• Meslek Standartlarının Hazırlanması
• Sınav Sisteminin Oluşturulması
• Akreditasyon Sisteminin Geliştirilmesi (4)














• Eğitim Araştırmaları
• Endüstri Araştırmaları

• Sektörlere Göre
• Meslek Düzeylerine Göre
• Meslek Alanında Ön
Görülen Temel İşlere Göre

• Uluslar arası Standartlar
• İş Analizleri
• İşin Yapılma Standartları

• Akademik Temeller
• Mesleki Yeterlilik Boyutları
• Modüler Öğretim Programları
• Eğitici Personel
• Fizik-Mekan Donanım

• Bilgi
• Beceri
• Tutum
• Değerlendirme Ölçütleri

• Sınav İlke ve Kuralları
• Sınav Koşulları
• Sınav Merkezleri

• Mesleki Unvan ve Standartlar
• Meslek Düzeylerine Giriş ve Düzeyler Arası geçişler.
1-Yarı Becerili İşçi
2-Vasıflı İşçi 3-Usta 4-Tekniker 5-Müh.
6-Y. Müh.

Şekil Meslek standartları ve Belgelendirme Sürecinde İzlenmesi Önerilen Yöntem (5)



Komite yukarıda sözü edilen görevleri yerine getirebilmek için şu işlemleri uygulamalıdır.
I-) İş ve mesleklere ilişkin bilgilerini ve Türkiye’nin koşullarını göz önünde bulundurarak Ulusal Standart ve testleri oluşturmak üzere gerekli bilgi ve becerileri temel alan bir iş-meslek matrisi hazırlamak,
II-) Görev unvanı ve görev tanımlamalarını hazırlamak üzere Uluslar arası mesleki sınıflandırma ve buna benzer şekilde CODOT (Kanada), DOT (USA) ve DOT (U.K.) tarafından hazırlanmış dokümanları incelemek,
III-) Mevcut meslek analizlerini inceleyerek Türkiye için hangi görev ve performans standartlarının uygun olacağını araştırmak.(3)

3- Mesleğin Genelde Sınırların Belirlemek Üzere Organizasyon Şeması Çıkarılır
Mesleğin Tam Adı: Standartlar normal olarak bir mesleki alana göre geliştirilecektir. İlk egzersiz, mesleki alanın limitlerini belirlemek ve mesleğin kapsamını kararlaştırmaktır. Daha sonra o mesleki alanla ilgili ana amaçları tanımlamak mümkün olacaktır.(2)
Standartlar hazırlamadan önce, standartları hazırlamada bulunacak olan kuruluşların ve alt teşkilatların hazırlamış olduğu meslek listeleri derlenir ve bu listelerde dublikasyonlarla öz (ana) meslekler belirlenir (gruplandırılır). Söz konusu listelerde yer alan meslekler sektör veya meslek alanına göre sınıflandırılır.(2)
Mesleklere ait örmekler: Hemşirelik, Motorculuk, Beslenme, Yönetim, Sigortacılık, Öğretmenlik, Tesviye (Makine), Giyim, Fizik, vb.

Altında veya Üstünde Çalışanların Sınıflandırılması:Puanlı Anket
Düzey 1- Yarı Vasıflı İşçinin Yaptığı İşler: Çeşitli faaliyetleri (işleri) yapabilme yeterliliği. Bu faaliyetlerin büyük çoğunluğu tekrara dayalı ve sonucu önceden kestirilebilir etkinliklerdir.

Düzey 2- Becerili İşçinin Yaptığı İşler: Çok çeşitli kapsamlı faaliyetleri değişik ortamlarda yapabilme yeterliliği. Bazı faaliyetler karmaşık olup, tekrara dayalı önceden kestirilebilen işler değildir. Ekip çalışması şeklinde başkası ile iş birliği gerekli olabilir.
Düze 3- Yüksek Düzeyli Kaliteli İşçilik ve Nezaretcilik Becerisi Gerektiren İşler: Meslekle ilgili çok çeşitli faaliyetleri yapabilme yeterliliği. Faaliyetlerin büyük çoğunluğu karmaşık tekrara dayalı olmayan ve çeşitli ortamlarda uygulamayı gerektirir. Oldukça yüksek oranda bağımsız çalışabilme, sorumluluk alabilme, başkalarını kontrol etme ve onlara rehberlik edebilme yeterliliği gerekir.

Düzey 4- Ota Kademe Yöneticilik İşleri: Çok çeşitli ve karmaşık faaliyetlerde yeterli olma. Büyük oranda kişisel sorumluluk almayı ve bağımsız olarak çalışmayı gerektiren çok çeşitli ortamlarda ve profesyonel etkinliklerde bulunabilir. Başkalarının iş sorumluluğunu üstlenme ve kaynakları verimli olarak kullanma boyutlarını içerir.

Düzey 5- Deneyimli ve Yöneticilik Becerisi Gerektiren İşler: Çeşitli temel ilkeleri çok değişik alanlarda ve sonucu kestirilemeyen ortamlarda uygulayabilme yeteneği. Başkalarının yaptığı işlere ve kaynakların kullanılmasına ilişkin oldukça yüksek düzeyde kişisel sorumluluk ve bağımsız çalışabilme yeteneği. Faaliyetlerle ilgili olarak analiz etme, arızaları bulma, tasarımlama, planlama, uygulama ve değerlendirme boyutlarında kişisel sorumluluk.

Diğer Bir Sınıflandırmaya Göre;
1- A Düz İşçi
B Çırak
2- Yarı Vasıflı İşçi
3- Vasıflı İşçi (Kalfa)
4- Usta
5- Teknisyen
6- Lisans Öncesi Öğrenim Görenler
7- Lisans Öğrenimi Görenler
8- Lisans Üstü Öğrenim Görenler(6)





Mesleki Standartlar Tablosu
İlgili Meslekler Grubu Uluslar arası Mesleki Sınıflandırma Standardı
Makine Tasviyeciliği Ana Grup
0/1, 7-8-9 Alt Grup
0-2/0-3, 8-3 Birim Grup
0-35, 8-32, 8-33

5 Seviye
Teknisyen Makine Müh.
Teknisyeni

4 Supervisor/Master
Denetici/Şef Atelye
Şefi Alet ve Kalıp
Yapımcısı

3 İleri Düzeyde Beceri
(Geniş beceri alanı) Makine Bakım Ayar Ustası (Gen.)

2 Beceri Sahibi
Ayarlı Torna Tezgahı
Ayarcı /Oparatörü Yarı Otomatik Tezgah Ayarcı /Oparatörü Delme Mak. Operatörü

Matkap
Ayar/Op. Planya
Ayar/Op. Freze op.
Ayar/op. Taşlama Mak.
Ayar op.

1 Az Beceri Elektrikli testere op. Freze op. Taşlama M. Op. Matkap op.

Oto tezgahı op. Delme mak. Op. Planya
op.
Meslek Elemanlarının Birlikte Çalıştıkları Diğer Meslek Alanları ve Çalışanların Unvanlanması
Projeler
İşlemler Para Çantası Anahtarlık Çanta Cüzdan
Köseleyi Seçmek X
Kabartma Yapmak X
Delik Açmak X
Köşeleri Düzeltmek X
Toka Yapmak X
Deriyi Boyamak X
Dikişle Birleştirmek X
Fermuar Takmak X
Deriyi Süslemek X
Çıt Çıt Takmak X
Deriyi parlatmak X
Astar Takmak X
Şekil Kösele İle Uğraşan Mesleklerde İşlemleri Belirlemek İçin Analiz Tablosunun Kullanılması (7)
4- Meslek Elemanının Neler Yaptığına Dair 3-4 A-4 Kağıdını Dolduracak Şekilde Beyin Fırtınası(Ana Bölümlerin Tesbiti)
Bireyin öğreneceği konu, alan, meslek, iş ve faaliyetlerin alt bölümlere ayrılmasıdır. Ana bölüm; bir meslek, öğretim alanı, iş veya faaliyetin bir biri ile ilişkili işlemleri kapsamına alan oldukça geniş bir kısımdır. Ana bölüm genellikle beraber yapılan işlemlerin gruplandırılmasıdır. Ana bölüme genellikle ortak yapılan işleri temsil edecek bir ad verilir ve birbirlerinden bağımsızdırlar.
Meslek Ana Bölüm
Hemşirelik Aile Planlaması
Motorculuk Oto Elektriği
Beslenme Gıdaların Hazırlanması
Yönetim Finans
Sigortacılık Kaza Raporu Yazma
Öğretmenlik Öğretim Sürecini Yönetme
Tesviye (Makine) Torna İşleri
Giyim Kalıp Hazırlama
Fizik Işık
Bu ana bölümler komisyonu oluşturan üyeler tarafından aynı ortamda, akla gelen (önceden araştırılmış veya deneyim sahibi kişilerce) her şey kağıtlara yazılmak suretiyle not alınır.
5- Görevleri Saptama:
Yukarıda anlatıldığı üzere kağıtlara dökülen görevler (ana bölümler) komisyon üyelerince tek tek ayrıntılı olarak tartışılır ve her yazılı madde hakkında geniş bilgiler edinilerek düzenlemeler yapılır.
Her görev için bir seri numarası verilmeli ve aşağıdaki kurallara uyulmalıdır.
• Görev kapsamında ne yapılacağı belirtilirken aktif cümleler kullanılmalıdır.
Kurar Çalıştırır
Yapar monte eder
Ölçer test eder
seçer Bağlar
ayarlar Temizler
kaynaklar Onarır
İşaretler Demonte eder
ayırır
• Aktiviteler açıklanırken kısa ve öz cümleler kullanılmalıdır.
Aşağıda uygun görev başlıkları verilmektedir.
- Tekerlek lastiklerini söker ve onarır
- Karbüratörü ayarlar
- Bujileri temizler ve yerleştirir
- Silindir kapak ve vanalarını sıkıştırır
- Elektrik devrelerini işaretler
- Frezeyi çalıştırır vb. (3)

6- Her Bir Görevin Altında Yer Alan İşlemlerin Saptanması:
Ana Bölümler ayrıştırılarak işlemler belirlenir. İşlem, gözlenebilir bir davranıştır. Meslek elemanının yaptığı ve yapması gerekli görevlerin hangi işlemlerin yapılması sonucunda tespiti için belirlenmelidir.

İşlemleri belirlerken dikkate alınacak ölçütler şunlardır:
1- İşlem, diğer işlemlerden bağımsız olarak kendi başına bir bütündür. Yapılan işin bir ünitesidir. Diğer işlemlerle birleşince bir proje veya faaliyeti meydana getirir. Uygun olarak yapıldığında ürünün, hizmetin, sürecin veya kararın tamamlanmasına olanak sağlar.
2- İşlem, meydana getirdiği proje, ödev, problem ve faaliyet türüne bakılmaksızın temelde aynı şekilde tekrar edilir.
3- İşlemin kesin olarak bir başlangıç ve bitiş noktası vardır. Bir işlemi tamamlayan birey diğer işlemlere geçmeden iyi bir durak noktasına gelir.
4- İşlem ölçülebilir bir davranıştır. İşlem bireyin ne bildiğini, ne düşündüğünü veya ne hissettiğini değil ne yaptığını ve nasıl yaptığını gösterir.
5- İşlem öğrencilere toplayıp öğretilecek kadar bir içeriği vardır. Genellikle bir veya iki işlem bir günlük derste (1 ve 2 saat) okutulacak kadar içeriğe sahiptir.
6- İşlem alanda uzmanlaşmış kişiler tarafından kolayca tanınır.
7- İşlem iki veya daha çok basamaktan meydana gelir.
8- İşlem tanımlanabilir, belirlenebilir ve kanıtlanabilir meslek standartlarına sahiptir.
Enjeksiyon yapmak, pansuman yapmak
Kalıp hazırlamak, kumaşı kesmek
Direnç ölçmek, lehim yapmak
Servis yapmak, masa düzenlemek
İşlemler; Devinsel (psikomotor) işlemler, bilişsel işlemler, duyuşsal işlemler olarak insan özelliklerine bağımlı bir sınıflandırma yapılabileceği gibi kendi aralarında ki ilişkilere göre de şu şekilde gibi sınıflandırılabilirler. Bağımsız işlemler, bağımlı işlemler.(7)

7- Görev İşlemleri Sıralama:
Bu aşamaya kadar bir mesleği oluşturan görevler ve görevleri oluşturan işlemlerin tespit edilmesiyle her görevin kapsamına giren işlemlerde düzenlenir ve gruplandırılır. İşlemler başlangıç-sonuç sıralamasına göre yapılır. Ayrıca zorluk derecelerine ve yapılma zamanlarına göre de belirlene işlerin analiz çalışmalarında öncelik sıralamaları belirlenir.

8- Meslek Elemanının Kullanacağı Makine, Araç ve Gereci Belirleme:
Her meslek elemanının kullanacağı teknolojik gelişmelere uygun makine, araç ve gerecin tespit edilmesidir. Kullanılacak makineler iş seviyelerine göre sınıflandırılır ve hangi düzeyde hangi makine, araç ve gerecin kullanılması gerektiği kararlaştırılır.

9- Meslek Elemanının Sahip Olması Gereken Bilgi ve Becerilerin (Yeteneklerin) Olumlu Tutum ve Tavırları Yazma:
Meslek elemanından beklenen davranışları içermektedir. Bunlar;
• Bilişsel Davranış,
• Duyuşsal Davranış ve
• Psikomotor Davranış olmak üzere üç bölümde sınıflandırılabilir.

10- Mesleğin Dünü Bu Günü ve Yarınını Tartışma:
Meslekteki teknolojik gelişmeler. Teknolojik gelişme sonucunda oluşabilecek yeni meslekler ve sektörler veya geçerliliğini kaybetmiş meslekler ve sektörler üzerine düşünceler tartışılıp sürekli yapılan analizler sayesinde de meslekle ilgili bilgiler sürekli güncel tutulur. Böylece standart sürekli geçerli kılınır.

11- Mesleğin Tanımını Yapma:
Meslek, Teknik komite tarafından ulusal standart kapsamında belirlenen iş unvanıdır. Yapılan görev ve işlem analizlerine göre tümünü kapsayan bir tanımla yapılır.
Buraya kadar yapılan çalışmalar sonucuna bakılarak, daha önce meslekle ilgili tanımlama tekrar gözden geçirilir eksik kısımlarına göre tekrar bir tanımlama yapılır.

12- En zor, En Önemli ve En Sıklıkta Yapılan İşlemlerin (Her birinden 5’er tane) Belirleme:
Gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra işlemler bir anket haline getirilmelidir. Anket gerekli açıklamaları ve değerlendirme ölçeğini kapsamalıdır. Değerlendirme ölçeği, şu sorulara cevap vermelidir. İşlem gereklimidir? Üzerinde durulan işlem, diğer işlemlere göre ne kadar önemlidir? İşlem meslekte ne sıklıkta tekrarlanıyor? İşlemin öğretilmesi ne oranda zordur? Bazı hallerde bu sorulara açıklık kazandırmak için harcanan zaman esas alınır. Daha önceki aşamalarda geliştirilen işlemlerin her biri belirli ölçütlere göre değerlendirilir. Aşağıda işlemleri değerlendirmede kullanılan bazı değerlendirme ölçekleri görülmektedir.(7)
İşlemin Önemini Belirleyen Ölçek Çok Önemli Önemsiz
5 4 3 2 1
İşlem İçin sarf edilen Zamanı Belirleyen Ölçek Çok Fazla Hiç
5 4 3 2 1
İşlemin Ne Sıklıkta Kullanıldığını Belirleyen Ölçek Her gün Kullanmıyorum
5 4 3 2 1
İşlemin Öğrenme Zorluğunu Belirleyen Ölçek Çok Zor Çok Kolay
5 4 3 2 1
Mesleğe Giriş Düzeyinde Gerekli Olan İşlemleri Belirleyen Ölçek Çok Önemli Önemsiz
5 4 3 2 1


13- Belirlene İşlemlerin İşlem Basamaklarını Yazma:
Görevi doğru bir şekilde gerçekleştirebilmek için gerekli tüm iş aşamalarının sıralanmasıdır. Bu aşamalar başlangıç sonuç sırasında olmalıdır. Zaman-hareket çalışmasını ise içermelidir.(birim zamanda yapılması gereken işlemler) Takım tezgahları ile bir göreve ait iş aşamaları ;
1- Uygun güvenlik giysilerini seçer ve giyer.
2- Malzeme tipi ve büyüklüğü, boyutlar ve toleransları belirleyebilmek için teknik resimleri okur.
3- İş parçalarını bulur,hazırlar.
4- Parça kaldırma düzeneğini seçer.
5- Bu düzeneği makine üzerine yerleştirilir.
6- İş parçasını yerleştirir.
7- Kesme aletini seçer.
8- Kesme aletini makineye yerleştirir.
9- Hız ve girdiyi ayarlar.
10- Ölçme aletlerini seçer.
11- Emniyet ayarlarını yapar.
12- Kesme sıvısının akışını ayarlar
13- Parçayı istenen boyutlara getirmek üzere makineyi çalıştırır.
14- Parçayı çıkarır,temizler ve aletleri yerinde saklar.
15- Bu aşamaları gerçekleştirirken güvenlik önlemleri alır. (3)

14- Avrupa Birliği Meslek Standartları İle Karşılaştırma:
Bu aşamada hazırlanan Milli Meslek Standartları Avrupa Birliği ülkelerince hazırlanmış olan meslek standartları ile karşılaştırılıp küreselleşmenin sonucu olan, ortak görev, yetki,unvan ve sorumlulukları gibi tanımlamalarda eksikliğin veya farklılığın olup olmadığı araştırılır. Eğer farklılıklar var ise giderilir. Avrupa ekonomik topluluğu CEDEFOP (Avrupa mesleki eğitimi geliştirme merkezi) tarafından yapılmakta olan sertifikalar ve mesleki ihtiyaçları içeren karşılaştırmalı tablolardan istifade edilmelidir.(3)

15. Mesleki terimler sözlüğü oluşturma:
Hazırlanan her standarda ait mesleki terim ve sözcükleri bir kitap altında toparlanıp geliştirilir. Özellikle yabancı terimlerin günümüzde konuşma diline fazla girmesinden dolayı oluşabilecek kavram hataları bu şekilde önlenecektir.
TESTLER
Standartları objektif olarak değerlendirilmesi açısından alan testlerinin daha önce standartların analizinde çalışmamış kişilerce gerçekleştirilmesi gerekir. Alan testlerinin sonuçları, standartların düzeltilmesine ve daha açık olmasına ihtiyaç duyulan yerleri gösterebilir ve değerlendiricilere eğitim ihtiyaçlarını tanımlayabilirler.
Bir mesleki standart sistemi standartların başarıya ulaşma derecesini belirtmek amacıyla testler uygulanmalıdır. Testler iki bölümden meydana gelmektedir.
a-Performans (Pratik) testleri
b-Teorik bilgi testleri

a-Performans (Pratik) testler: Her görev için performans standartları ve performans test kriterleri belirlenmiş olmalıdır. Böylece performans standartları ve performans testleri hazırlanırken şu faktörler göz önüne alınmalıdır.

1-Analiz: İşin analizini yapma ve iş bitirebilmek için gerekli işlemleri planlama yeteneği
2-Kavrama: Teknik resim, tablo, şema, yazılı talimatlar ve teknik dökümanlar gibi grafik bilgileri anlama ve üretme becerisi ve yazılı, sözlü ve diyagram türündeki talimatları yorumlama yeteneği
3-Karar verme: Teoriği hesap bilgisi ve teknik bilgiyi doğru uygulayarak iş sırasında doğru kararlar verebilme yeteneği. Kullanılan aletlerin ne zaman bilinebileceğini bilme, uygun malzemeleri seçebilme, kesme sıvısının ne zaman gerekeceğine karar verme, hız, büyüklük vs. hesapları yaparken sıcaklığın etkisini değerlendirebilme gibi.
4-Teknikler: Alet ve ekipmanların kullanımında gösterilen beceri derecesi. Bu beceri aletlerinin güvenlik önlemleri dikkate alınarak, verimli bir şekilde kullanılabilmesi için ölçülebilir.
5-Kalite,hız,sabır: Verilen işi belirli bir sürede istenilen kalite standartlarına uygun bir şekilde yapabilme ve uygun üretim hızını sağlayabilmek için gerekli tahammüle sahip olma.



GÖREV PERFORMANS TESTİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

M.B/Görev Unvanları Kod No:


Öğeler Değerlendirme Evet Hayır


Öğrenci (Testte) şunları
yapabildi mi?



b-Teorik bilgi testleri
Performans testi teorinin uygulama başarısını ve teknik bilgileri de sınamakla birlikte (2,3,4 maddeleri) bu ancak test ,içindeki belirli sorularla ilişki kurabilirse mümkündür. Bu nedenle teorik bilgiyi ölçmek için uygun testler hazırlanmalıdır.
1-İlgili teorik test görev analizinde ilgili bilgi ve becerilerine ilişkin bilgiler alınarak hazırlanır.
2-Performans testleri pratik beceri, grafik bilgileri değerlendirme becerisini, sağlık ve güvenlik kurallarına uyma yeteneği ölçerken teorik bilgi testleri de teknik bilgi, hesaplama ve teknik resim konularındaki yetenekleri ölçebilmelidir.
O halde meslek testi bir bütün olarak sınava giren kişinin söz konusu içi standartlara uygun olarak yapmaları için gerekli bilgi ve becerilere sahip olup olmadığını ortaya koyan bir testtir.
Test sorularının sahip olması gereken özellikler
Geçerlilik: Test ölçmesi gerekenleri ölçüyor mu?
Güvenilirlik: Test doğru ölçüm yapıyor mu?
Objektiflik: Testin objektif olarak değerlendirilebilmesi mümkün mü?
Kullanışlılık: Değerlendirilebilme testin kolaylıkla ve uygun zaman içerisinde verilmesi ve sonuçlandırılabilmesi mümkün mü?
Ara testler(sınavlar) özellikle yüksek vasıflı işlerin söz konusu olduğu uzun süreli eğitim programlarında ara sınavlara ihtiyaç vardır.
Burada dikkat edilecek en önemli husus test sonuçlarının başarılı-başarısız (geçme-kalma) şeklinde değil, bu alanda kısmen veya tamamen başarı için kredi verilmesi gerekir. (3)

GELİŞTİRME
Yeterlilikle ilgili daha geniş yönlerin kapsama alındığından emin olmak için standartların tekrar incelenmesinde kullanılabilecek “İş yeterlilik Modeli”nin nasıl olacağı tanımlanmalıdır. Bu Model;
• İlk Analiz
• Danışma Müzakere
• Alan Testi
• Standartların uygunluğunun, korunma ve kontrolü alanlarını kapsamalıdır.
İnsanların yeterlilik terimini farklı anlamaları mümkündür. Kimine göre öncelikle bireysel işleri gösterebilme becerisi olarak ima edilen, kimine göre de anlama ve bilgi sahibi olmayı belirlemede kullanılan bu terim yönetim çevrelerinde ise yaratıcılık, sorumlulukları yerine getirme ve amaca veya insana yönelik olmak gibi personel başarısının yönlerini ortaya koymak için kullanılmıştır.
Standartları geliştirme programındaki “yeterlilik” bütün bu unsurları kapsamakta ve şu şekilde tarif edilmektedir
“İş istihdamında istenilen standartlara göre bir meslek veya bir iş bünyesindeki aktiviteleri yerine getirme yeteneğidir.”
Bu, mesleki alanda yeni şartlara göre bilgi ve beceri transferi yeteneğini belirten geniş bir anlayıştır. Bu yeterlilik, iş planlama ve organizasyonunun yanı sıra her tür özel aktiviteleri kapsadığı gibi ayrıca iş yerinde çalışan personel, yönetici ve müşteriler ile alakalı olarak yerine getirilmesi istenen kişisel başarı niteliklerini de ihtiva eder.

STANDARTLARI GELİŞTİRME YÖNTEMİ
Fonksiyonel Analize Giriş
İş dünyasında (özel veya kamu sektöründe) ticari herhangi bir organizasyonda her birey etkili bir performans göstererek bu organizasyona yardım eder. Bireyler bu yardımı, organizasyonunun amaç veya misyonunu doyurucu bir şekilde rehberlik eden fonksiyonları gerçekleştirerek yaparlar. Fonksiyonel analiz, standartlar gibi kullanılabilen uygun detaylar olarak tanımlanmadığı sürece; fonksiyonları analiz etme ve belirleme işlemidir. Fonksiyonel analiz (bir organizasyonun misyonunu yerine getirme açısından) istenilen sonuçları standartlara dayandırma fırsatı sağlar.
Bir fonksiyon, yapılmasına ihtiyaç duyulan herhangi bir şey olup, başarması gereken sonuçlarla ilgili olarak tanımlanır. (Başarılması gerekenlere vasıta veya araç demek mümkündür.) “En yüksek kazanç”, “müşteri ihtiyaçlarını karşılayan imalat” gibi bir fonksiyondur.
Standartları Geliştirmek için Fonksiyonel Analizde Aşağıdaki gibi bir usul takip edilir.
• Meslek alanının ana hedeflerini belirleme
• Başarı için nelere ihtiyaç olduğunu sorma
• Ünite düzeyinde fonksiyonlar tanımlayıncaya kadar işlemi tekrarlama,
• Her ünite fonksiyonları element düzeyine gelinceye kadar işlemi tekrarlama

Fonksiyonel Analiz İşlem Detayları
- Başlama noktaları: Mesleğin tanımı, adı
- Ünitelerin çıkarılması
- Elementlerin çıkarılması
- Performans kriterlerin çıkarılması
İş ve beceri listesi

ANALİZİN KONTROL EDİLMESİ
Analiz daha geniş bir ilgili grubu ile kontrol edilmelidir. Çünkü ;
- Analiz, sadece analize katkısı olanların ve daha az güvenilir daha küçük grup standartlarının görüşünü temsil eder.
- Standartlar ve kullanılan tanımlar; standartların geliştirilmesinde görev almamış kişilerce farklı olarak anlaşılabilirler.
Daha geniş bir kitle ile kontrol analizinin en uygun metodu, uzmanlar tarafından oluşturulmuş milli bir araştırma anket modelini uygulamaktır.
Esas Konular Aşağıdaki Gibi Belirlenirler:
- Standartlar kullanıcılarının onları kolaylıkla anlayabileceği bir şekilde açıklıyor mu?
- Üniteler meslek ile ilgili ana fonksiyonları kapsamaktadır?
- Elementler her bir fonksiyonunu başarmak için esas yeterliliğin ana yönlerini kapsamaktadır?
- Performans kriterleri, kullanıcıların çoğunun uygun gördüğü performans seviyesini tanımlanmaktadır.
Standartların Korunması
Fonksiyonel analiz bütün egzersizler için bir defalık bir uygulama değildir. Rehber kurumların standartların düzenli denetimini, güncelleştirme ve tasfiyesini sağlaması gereklidir. Bazı aksaklıkların erken aşamalarda kendiliğinden ortaya çıkması muhtemeldir. Standartların takdim edildiklerinde kusursuzluğu----kesin değildir. Metedoloji, yani yöntem bilimi hala belirli fonksiyonları gösteren insanların ne istedikleri ile ilgili böyle detayları çok sayıda insanın düşündüğünü ortaya çıkarmaktadır. Standartların geniş bir açıda sunulmasıyla, kullanıcıların çeşitli anlayış sorularına gelecekleri beklenir.
Diğer hata veya aksaklıklar böyle kolay anlaşılabilir bir halde olmayabilir. Temelde, standartlara dayalı milli sertifikalandırmadan doğan neticeler işverenler tarafından çıkarılacaktır. Bu tür neticelerin doğruluk derecesini sadece ve sadece zaman gösterecektir. Herhangi bir uygunsuzluğun belirlendiği durumlar ve yerlerde standartları tekrar gözden geçirmek gerekli olacaktır. Bununla birlikte çok büyük ölçü veya miktardaki aksaklıklardan daha ziyade sadece küçük farklılıklarla ilgili olabilecek belirli bir zamandan sonra görünen yetersizliklerin olduğu muhtemeldir.
Ayrıca standartlar, mesleğin değişmesi veya yok olması yada yeni mesleklerin çıkması durumunda tekrar gözden geçirilmelidirler. Bu durumda sektörel fonksiyonlarda değişecek, böylece onu; çeşitli sektörler içinde veya birlikte karşılıklı dayanışmaya daha açık bir hale getirmek mümkün olacaktır.

Veri Toplama: Temel Yaklaşımlar
Veriler ya doğrudan gözlemlerde bulunarak yada soru sorarak (soruşturma yaparak, dolaylı gözlemde bulunarak) toplar. Bu temel yaklaşımlardan hangisinin izleneceğini, toplanmak istenen veri türü ile bunların bulunduğu kaynakların özelliklerine bağlıdır. Çoğu araştırmalarda, her iki yaklaşım birlikte kullanılır.
Gözlem yolu ile veri toplamanın, pratikte bilinen teknikleri “gözlem” ve “belgesel tarama” dır.
Soru sorarak, genellikle, yalnızca insanlardan veri toplanabilmektedir. Bu, karşılıklı soru-cevap yolu ile veri toplamaktır. Kısaca “soruşturma” da denilebilecek bu yaklaşım, sözlü yada yazılı olabilir. Bunlar “görüşme” ve “yazışma” dır.
Özetle belirtilecek olursa, başarılı bir soruşturmanın üç temel koşulu vardır. Bunlar;
1. Bireyin, istenen bilgilere ve onları anlatabilme yeteneğine sahip olması
2. Bireyin, kendisinden beklenenleri bilmesi, soruları anlayabilmesi ile
3. Bireyin, işbirliği yapma ve doğru cevap vermeye istekli olmasıdır. (8)

SONUÇLAR
Dünyada giderek belirginlik kazanan uluslar arası ekonomik bütünleşme sürecinde, Türkiye’nin dış ticaretinin yarısını oluşturan Avrupa Birliğine (AB) uyumu sağlayacak çalışmalar önemini daha da arttırmaktadır. Söz konusu çalışmalar arasında “meslek standartlarına” dayalı eğitimin çabalarının ayrı bir önemi vardır.
Meslek Standartları Belgelendirme Sisteminin temel Unsurları:
1- Mesleklerin Sınıflandırılması
2- Meslek Standartları
3- Testler
4- Sınavlar ve
5- Belgelendirme olmak üzere 5 temel boyutta toplanmalıdır.(5)

Mesleğin analizi sürekli olarak yapılmalı ve araştırma geniş kitlelere hitap etmelidir. Böyle standart sürekli olarak güncel kalır ve her türlü insan tarafından anlaşılması sağlanır. Unutulmaması gerekir ki standartlar toplum tarafında uygulanabilir olmalıdır. Örnekleme ve denetleme ne kadar geniş kitlelere hitap edilirse standardın geçerliliği ve güvenilirliği sağlanmış olur.




MESLEK GRUPLARI MATRİSİ(3)
Seviye İş Test Sertifika Akreditasyon
8 Yönetici ve alt kademe idareci
(senior administrator) Yönetim direktörü, genel Müdür, Müessese Md., Md., yardımcıları - x x
7 Diğer İdari Kadrolar Bölüm Yöneticisi, Avukat (hukukçu), Yönetici Yrd., Muhasebe şefi, ekonomist vs. - x x
6 Mühendis/teknolog Bilim Adamı Tasarım Müh., Bilgisayar Müh., Tekstil Teknoloğu, iş etüdü uzmanı. Üretim plancı vs. - x x
5 Teknisyen Lab.teknisyeni (senior), Bilgisayar oparatörü, tekstil teknisyeni, teknik ressam vs. - x ?
4 Nezaretçi- Ustabaşı Mekanik atelye deneticisi, kalıpçı, lab teknisyeni, bilgisayar programcısı/oparatörü, daktilo şefi X x -
3 Yüksek vasıflı Makinist/Ayarcı makinist (genel), Marangoz, Elektrikçi, tekstil mak. Teknisyeni, Böl.BşkSekreteri vs. X x -
2 Vasıflı Tornacı, işçi, oto tamircisi, kablo bağlayıcı, kamyon ve ağır vasıta sürücüsü, delgi aletleri op., Frezeci, kırma mak. Op., Böl.Bşk.Sekreteri, daktilograf vs. X x -
1 Yarı vasıflı Elektrikli Pres. Operatörü, Şoför, Montaj işçisi, maden işçisi, daktilograf, Freze, kırma, delme mak. op. x x -