Rasûlullah'?n hayatta iken Cennetle müjdeledi?i on sahâbîden ve ilk müslümanlardan biri. Kurey?* kabîlesinin Zühreo?ullar?ndan Hâris'in o?lu olup Câhiliyye* devrinde as?l ad? Abdulkâ'be veya ba?ka bir görü?e göre Abdu Amr idi.

Hz. Peygamber (s.a.s.)'in Erkam'?n evindeki faaliyetlerine ba?lad??? günlerde ?slâm'a giren Abdurrahman'a bu ismi Rasûlullah vermi?tir. Ebû Muhammed künyesi ile tan?nan Abdurrahman'?n annesi ?ifâ binti Avf b. Adi'l-Hâris b. Zühre b. Kilâb idi. Rivâyete göre Abdurrahman 'Fil Olay?'ndan yakla??k yirmi y?l sonra dünyaya gelmi?ti.

Abdurrahman b. Avf (r.a.) ilk müslümanlardan olmas?ndan dolay? Kurey?'in zâlim tutumuna dayanamayan ashâb ile birlikte Habe?istan'a yap?lan iki hicrete de kat?lm??t?. Nihayet Rasûlullah, ashâb? Medine'ye hicret etmeye te?vik edince, o da di?er ashâb ile birlikte hicret etmi?ti. Hz. Peygamber (s.a.s.) Medine'de Ensâr ile Muhâcirler aras?nda karde?likler ilân edince Abdurrahman b. Avf ile Ensâr'dan Sa'd b. Rabî'i karde? ilân etmi?ti

Ensâr'?n ileri gelenlerinden Sa'd b. Rabî' 'Din karde?i' Abdurrahman'a ?unlar? söylemi?ti:

"Benim bir hayli mal?m vard?r. Bunun yar?s?n? sana veriyorum. Ayr?ca iki e?im vard?r. Bunlardan birini bo?ayaca??m, iddeti bitince onu nikâhlars?n." Bu büyük âlicenapl?k kar??s?nda Abdurrahman b. Avf karde?ine ?unlar? söylüyordu:

"Cenâb-? Allah mal?n? ve aileni sana mübarek eylesin. Senin bu davran???na kar?? Allah ecrini versin. Sen yaln?z bana çar??n?n yolunu göster, benim için yeterlidir."

Abdurrahman b. Avf (r.a.) ticaret hayat?n? çok iyi bilen Kurey? içinde büyüdü?ü için bu i?in tam bir uzman? olarak Medine çar??s?nda al??veri?e ba?lam?? ve Allah ona büyük servet vermi?ti. Abdurrahman bu ticârî hayat?n? ?öyle anlat?r:

"Cenâb-? Allah bana öyle bir nimet verdi ki, bir ta?? bile bir yerden kald?r?p ba?ka yere koydu?umda sanki alt?n oluveriyordu."

Abdurrahman b. Avf (r.a.) Hz. Peygamber (s.a.s.)'in bütün gazvelerine kat?lm?? ve ilk ?slâm cihad hareketinden en güzel ?ekilde nasibini alm??t?.

Ashâbtan Mu?îre b. ?u'be (r.a.)' den rivâyet edildi?ine göre Hz. Peygamber (s.a.s.) ç?kt??? gazvelerin birinde yolda konaklam??ken Ashâb'?n bulundu?u yerden biraz uzak bir noktaya çekilip hâcetini defederek abdest al?p döndü. Rasûlullah ashâb?n?n yan?na vard???nda ashâb Abdurrahman b. Avf'?n arkas?nda namaza durmu?tu. Mu?îre hemen gidip Abdurrahman'a Rasûlullah'?n geldi?ini haber vermek istediyse de Rasûlullah buna engel olmu? ve Abdurrahman'?n arkas?nda namaz?n? k?lm??t?. Böylece Hz. Peygamber'in ilk defa arkas?nda namaz k?ld??? ki?i Abdurrahman b. Avf olmu?tur. Daha sonra da bilindi?i gibi Rasûlullah hastal??? s?ras?nda Hz. Ebu Bekr'in arkas?nda namaz k?lm??t?.

?bn Sa'd Tabakâtu'l-Kübrâ adl? eserinde bu seferin Tebük seferi oldu?unu kaydetmektedir (?bn Sa'd Tabakât, 111, 129).

Rasûlullah (s.a.s.) Abdurrahman b. Avf'? ashâbtan yediyüz ki?ilik bir askerî kuvvetle H. 6 (M. 628) y?l? ?a'ban ay?nda Dûmetu'l-Cendel'e* göndermi?ti. Abdurrahman, Hristiyanlar?n hüküm sürdü?ü bu bölgeye gelip onlar? ?slâm'a davet etmi?, büyük bir k?sm? buna yana?mad??? halde bölgenin ileri gelen kabile reislerinden el-Asba? b. Amr el-Kelbî Hristiyanken ?slâm'a girmi?ti. Abdurrahman da el-Asba?'?n k?z? Tumâzar ile evlenmi? ve ondan o?lu Ebû Seleme dünyaya gelmi?ti.

Yine ?bn Sa'd'?n ifâdesine göre Hz. Peygamber ashâb içinde ipek giymeyi yaln?z Abdurrahman'a müsaade etmi?ti. Zira Abdurrahman b. Avf'?n vücudunda bir ka??nt? (cüzzam olma ihtimali) vard?.

Hz. Peygamber'in vefat?ndan sonra bir gün Medine'de bir heyecan ve kalabal?k meydana gelmi?ti. Bunun sebebini soran Hz. Âi?e (r.an)'ya Abdurrahman b. Avf'?n kervan?n?n ?ehre yakla?t??? söylenince Hz. Âi?e ?öyle demi?ti:

"Rasûlullah (s.a.s.) ?öyle buyurmu?tu: "Abdurrahman s?rattan geçerken dü?er gibi oldu ama dü?medi." Hz. Âi?e'nin bu sözlerini haber alan Abdurrahman be?yüz deve oldu?u söylenen bu kervan?n? s?rt?ndaki yüklerle birlikte tamamen Allah r?zas? için ba???lam??t?. Develerin s?rt?ndaki mallar?n develerden çok daha de?erli oldu?u kaydedilmektedir. Ashâb?n en cömertlerinden biri oldu?u bilinen Abdurrahman b. Avf'?n birçok gazvede ve özellikle Tebük gazvesinde Allah yolunda büyük infâklarda bulundu?u bilinmektedir.

Ayr?ca Hz. Peygamber'in vefat?ndan sonra Nâdiro?ullar?* mahallesinde sahip oldu?u arazisini k?rkbin dinâra satarak Rasûlullah'?n zevcelerine da??tm??t?. Hz. Âi?e'ye pay? getirildi?inde bunu kimin gönderdi?ini sormu?, Abdurrahman b. Avf'?n gönderdi?i söylenince ?öyle demi?ti: "Hz. Peygamber (s.a.s.), "Benden sonra Allah'?n sab?rl? kullar? size kar?? ?efkatli davranacakt?r. Allah, Abdurrahman b. Avf'a Cennet p?narlar?ndan kana kana içmeyi nasip etsin" buyurmu?tu."

Hz. Ebû Bekir vefat?ndan önce hilâfete Ömer b. el-Hattab'?n geçmesi hususunda Abdurrahman'?n görü?ünü sormu? o da ?öyle demi?ti: "Ömer senin dü?ündü?ünden daha iyidir. Fakat otoriterli?i fazlad?r." Hz. Ebû Bekir de ?öyle kar??l?k vermi?ti: "Ömer'in sertli?i benim yumu?akl???mdan kaynaklan?yor. ??leri üzerine al?rsa bu sertli?i kaybolur. Bir gün ben adam?n birine çok k?zm??t?m. Ömer ise çok yumu?ak davranm??t?. Ben yumu?ak davransam o çok sertle?iyor."

Hz. Ömer'in hilâfeti s?ras?nda büyüyen devlet ve geni?leyen s?n?rlar kar??s?nda i?lerin daha rahat çözülmesi için olu?turulan devlet ?ûrâs?nda Abdurrahman b. Avf'?n önemli bir yer ald???n? görüyoruz. Yeni fethedilen Irak arazisinin gaziler aras?nda payla??lmas? veya devlete b?rak?lmas? hususunda ortaya ç?kan iki görü? vard?. Hz. Ömer ashâb?n di?er ileri gelenleriyle birlikte bu topraklar?n payla??lmamas?ndan yana iken Abdurrahman b. Avf, Bilâl-i Habe?i* ile birlikte buna muhalif olup fethedilen yerlerin payla??lmas?ndan yana idiler.

Hz. Ömer ?ehid edildi?inde yar?m kalan namaz?n tamamlanmas? için Abdurrahman görevlendirilmi?ti. Nihayet Hz. Ömer'in tedâvî edilmesinin zor oldu?u ve ecelinin yakla?t??? anla??l?nca yeni seçilecek halîfenin belirlenmesi için kurulan '?ûrâ'da Abdurrahman b. Avf da yer alm??t?. ?ûrâda bulunanlardan Zübeyr b. Avvâm, Talha b. Ubeydullah ve Sa'd b. Ebi Vakkas haklar?ndan ferâgât edince ?ûrâda halîfe aday? olarak üç ki?i kalm??t?. Hz. Ali, Hz. Osman ve Abdurrahman b. Avf. Abdurrahman da bu husustaki hakk?ndan ferâgât edince adaylar ikiye dü?mü?tü. Abdurrahman bu hususta ashâb?n ileri gelenleriyle uzun görü?meler yapm?? ve Hz. Ali ve Hz. Osman'dan karara uyacaklar?na dair kesin söz ald?ktan sonra bu konudaki kanaat ve karan Hz. Osman'a bey'atin yararl? olaca?? hususunda toplan?nca, hilâfete Hz. Osman getirilmi?ti.

Abdurrahman b. Avf (r.a.) art?k bir hayli ya?lan?nca Hz. Osman devrinde çok sâkin bir hayat ya?am?? ve nihayet hicretin 32. y?l?nda Medine'de vefat etmi?ti.

Cenaze namaz?n? Hz. Osman k?ld?rm??, onu kabrine götürürken Hz. Ali ?öyle demi?ti: "Ey Avf'?n o?lu! Güle güle ebedî hayata git. Sen bu fânî hayat?n en güzel günlerini gördün. Bu revnakl? hayat bulanmadan Âhirete göçüyorsun" Sa'd b. Ebi Vakkâs da onun cenazesini ta??rken: "Ey koca da?" diyerek Abdurrahman'?n seciyesindeki sa?laml?k ve metâneti ifâde etmi?ti. Abdurrahman, el-Bakî'de medfundur.

Medine'de vefat etti?i kesin olarak bilindi?i halde Siirt ili Pervari ilçesi yak?n?nda bir mezar?n ona izafet edilmesi halk?n yak??t?rmas?ndan ba?ka bir ?ey de?ildir.

Abdurrahman b Avf Hz. Peygamber (s.a.s.)'den çok hadis duymu? fakat titizli?inden dolay? bunlar?n hepsini nakletmekten çekinmi?tir. Hadis mecmualar?nda ondan altm??be? kadar hadis nakledilmektedir. Hz. Peygamber'in vefat?ndan sonra söz konusu olan miras?n?n mirasç?lara taksim edilemeyece?ine dair Hz. Ebû Bekir'in rivâyet etti?i hadisi kendisi de aynen rivâyet etmi?ti. Ayn? ?ekilde Suriye ve civar?nda ç?kan vebâ hastal??? ile ilgili al?nan 'tedbir'e dair hadisi Abdurrahman (r.a.) rivâyet etmi?ti:

"Bir yerde vebâ oldu?unu haber al?rsan?z oraya gitmeyin. Vebâ sizin bulundu?unuz yerde olursa ondan kaçmak için de oradan ba?ka yere gitmeyiniz. " (Buharî, T?p 3, Müslim, Selâm, 92, 93, 98, 100).

Ahmed A?IRAKÇA