[ÜYE OLMADAN L?NKLER? GÖREMEZS?N?Z. BURAYI TIKLAYARAK BEDAVA ÜYE OLUNUZ...]

Libya?daki direni?in öncüsü ve sembolü Ömer Muhtar, 1862 y?l?nda Libya?n?n Defne bölgesinin Batnan kasabas?nda do?du. Annesinin ismi Ai?e binti Muharib?tir. Ömer Muhtar ilk ö?renimini babas? Muhtar?dan ald?. Babas? 1878 y?l?nda Hac vazifesini yerine getirirken vefat edince onun ve karde?i Muhammed?in yeti?tirilmesini babas?n?n yak?n arkada?? Seyyid El Giryani üstlendi. Giryani, Ömer Muhtar?? ve karde?ini Ca?bub?taki ?slâmi Bilimler Akademisi?ne yazd?rd? ve Ömer Muhtar burada sekiz y?l köklü bir din e?itimi ald?. Ö?renim görürken bir yandan da kendisini sanat dallar?nda yeti?tirdi ve marangozluk, ziraatç?l?k, demircilik ve duvar ustal??? gibi el becerilerini elde etti.

Muhtar??n liderlik vasf? ve sayg?n ki?ili?i kendisine önemli görevler verilmesini sa?lad?. Ca?bub Üniversitesi?nin temsilcisi olarak Sudan ve M?s?r?a gönderildi. Çe?itli heyetlere ba?kanl?k da yapan Ömer Muhtar, kabilelerin aras?nda ç?kan anla?mazl?klarda arabulucu olarak görev ald?. Ça?bub Üniversitesi?ndeki e?itimini tamamlad?ktan sonra Kasur zaviyesinin ba??na getirildi. Daha sonra güneydeki Ayn Kalak zaviyesi ?eyhli?ine atand?. Gayretleri ile bu bölgeye Frans?z i?gal güçlerinin girmesini engelledi. Daha sonra tekrar Kasur zaviyesi imaml???na getirildi ve bu görevini ?talya?n?n Libya?ya sald?rd??? 1911 y?l?na kadar sürdürdü.

SENUS? HAREKET?

Ömer Muhtar birçok Kuzey Afrikal? Müslüman gibi Senusi tarikat?na mensuptu. 19.yy?da Kuzey Afrika?da te?ekkül eden bu tasavvuf ekolu k?sa zamanda çok h?zl? bir inki?af göstermi?, içinde bar?nd?rd??? dinamizm ile Sömürgeci güçlere kar?? Afrika Müslümanlar?n solu?unu daima diri ve taze tutmu?tur.

Bir tasavvuf ekolünden ziyade bir ?slahat hareketi olarak görülebilecek Senusi hareketi, tarikat ve tasavvufu asli güzelli?ine döndürmeyi, onu bir miskinler oca?? olmaktan ç?kar?p, hayat?n her yönünü kucaklayan bir hizmet kurumuna dönü?türmeyi hedef alm??t?. Merhum allame Üstad Ebul hasen en Nedvi ?Hakiki tasavvuf? adl? eserinde Senusili?in tasavvufla cihad?, mücahedeyle mücadeleyi birle?tirmenin en parlak örne?i oldu?unu dile getirmekdir. ?slâmi dirili? hareketleri adl? eserinde Mustafa ?slamo?lu'nun tespiti de ayn? istikamettedir: "Mücadele ve mücahede alanlar?n?n hepsinde birden seferberlik ilan edip iki kanatla birlikte uçabilme iftihar? son iki yüzy?ll?k ?slami dirili? tarihinde sadece Senusilere aittir.?

?TALYA?NIN L?BYA?YA SALDIRMASI

Bat?l? devletlerinin sömürge kurma yar???nda çok geç kalan ?talya uzun zamand?r Libya topraklar?na göz dikmi?, fakat Abdülhamit'in dirayetli idaresi sayesinde buna f?rsat bulamam??t?. ?talyanlar, Abdülhamid?in tahttan dü?ürülmesinden sonra bu f?rsat? bulabilmi?ti. M?s?r??n ?ngiliz i?galinde olmas?, Osmanl? devletinin deniz gücünün neredeyse olmamas? vs. gibi sebeblerden dolay?, ?talyanlar, 27 Eylül 1911?de Osmanl? hükümetine verdikleri ültimatomla Trablusgarb?a ç?kartma yapt?lar. ?talya askeri yetkililerinin hesab? i?galin 15 günde tamamlanaca?? yönündeydi. Fakat bir avuç Osmanl? kuvveti ile dayan??ma içindeki Libya halk? büyük bir direni? sergiledi. ?talyan askerleri k?y?daki sahil kentlerinin çevresinde s?k???p kald?. Sava? ç?kmaza girdi.

Balkan harbinin ba?lamas? ile ?talya ile uzla?ma yoluna giden Osmanl? devleti?nin zaten az say?da olan kuvvetlerinin çekilmesi ile Libya halk? ?talyan güçleri ile ba?ba?a kald?. Bu s?rada umum Senusi mücahidinin ba?? Seyyid Ahmed e? ?erif es Senusi idi. Senusi hareketi ilgili bir çal??ma haz?rlayan Kadir Özköse bey, Seyyid Ahmed için ?unlar? söylemektedir: ?Kuzey Afrika?n?n sömürgeci yöneticilerine, hiçbir isim, onun ki kadar uykusuz geceler geçirtmedi. Hatta 19. yüzy?lda Cezayirli kahraman Emir Abdülkadir?in veya Frans?z yönetiminin ba??na büyük belalar açan Fasl? Abdülkerim?in ismi bile.?

?talyan güçlerini k?y?ya s?k??t?ran mücahidler, son darbe için haz?rl?k yap?yorlard?. Kendisine yap?lan bar?? tekliflerini elinin tersi ile iten Seyyid Ahmed ?öyle hayk?r?yordu: ?Gençleri ihtiyarlatacak kadar ?iddetli ve uzun sürecek bir sava? istiyoruz; günden güne ?iddet ve ciddiyet kazanmakta olan bu sava? yaln?z yöresiyle s?n?rl? kalmayacakt?r. Etraf?mda ?La ilahe illallah Muhammed?un Resulullah? hükmünü kabul eden bulundukça, ruhum bedeninde kald?kça, hatta Trablus?un d???nda bile cihad? sürdürmemiz mümkün olcakt?r. ?imdiki gibi binlerce,milyonlarca sad?k mücahid bulundu?u zaman de?il, belki yan?mda bir gülle, bir fi?ek kald??? zaman bile bar??a gelemem.?

Tam bu s?rada Senusi hareketinin ve de Libya halk?n?n kaderini etkileyecek bir olay gerçekle?ti ve I. Dünya Sava?? patlak verdi. Seyyid Ahmed, bu sava?a girme taraftar? de?ildi. Zira Libya?n?n tek yard?m kap?s? olan M?s?r?da hareketlerine göz yuman ?ngilizlere hücum etmek intiharla e? anlaml?yd?. Osmanl? devlet erkan?n?n plan? ise, M?s?r üzerine yap?lacak kanal harekat?nda, Senusi güçlerinin Libya taraf?ndan vurmas?yla ?ngilizleri M?s?r?da bo?makt?. Senusi kamplar?na gelen Osmanl? subaylar?, Seyyid Ahmed?i iknada çok zorland?lar. Almanya?n?n gücünü, M?s?r??n Osmanl? idaresine geçmesi ile mücahidlerin Libya?da rahat bir nefes alaca??n? izah etmeye çal??t?lar. Frans?z ve ?talyanlar?la birlikte bir üçüncü cephe açmak istemeyen ?eyh, sonunda gittikçe artan ?srarlar kar??s?nda kerhen de olsa, Senusi mücahidlerine ?ngiliz hududuna sald?r? emrini verdi.

?ngiliz güçlerinin ?a?k?nl??? sebebiyle h?zl? bir ilerleme gösteren Senusi kuvvetleri, ?ngilizlerin kar?? hücuma geçmesi ile a??r kay?plara u?ray?p, Trablus?un iç kesimlerine çekilmek zorunda kald?lar. Öte yandan, Süvey? kanal? civar?nda Cemal pa?a emrindeki Osmanl? birliklerinin ba?ar?s?z harekatlar? bütün planlar? suya dü?ürdü. Ve bu anlams?z hücum Senusilerin M?s?r erzak yolunu tehlikeye dü?ürmekten ba?ka hiçbir i?e yaramad?. Senusi ?eyhi, bu a??r yenilgiden sonra bir kere daha Osmanl? devlet adamlar?n?n iknas?na boyun e?di ve halifenin ça?r?s? üzerine mücadeleyi yar?da b?rakarak bir denizalt? ile payitahta geldi ve 1933?te vefat?na kadar bir daha Libya?y? göremedi. ?stanbul?da büyük ?â?â ile kar??lanan, yo?un ilgiye mazhar olan bu büyük mücahidi daha sonra Kuva-i milliyeye destek için Anadolu?yu kar?? kar?? gezerken görüyoruz. (Seyyid Ahmed?in hayat? için bkz.Muhammed Senusi-Kadir Özköse-?nsan yay?nlar?-?stanbul-2000)

Seyyid Ahmed?in ayr?lmas? ile yerine Seyyid Muhammed ?dris geçti. Bu s?ralar ?talya büyük çalkant?lar içindeydi. 1922?den itibaren Benito Mussolini liderli?inde Fa?istlerin ?talya?da egemenli?i ele geçirmesi, Libya üzerindeki kara bulutlar?n daha da artmas?na sebeb oldu. ?talya?y? Roma imparatorlu?u devrindeki azametine döndürme hülyalar? kuran ?talyan ?Duçe?si, Trablusgarb?taki direni?in ezilmesini, Senusi mukavemetinin k?r?lmas?n? birinci öncelikli i? olarak görüyordu. Evvel emirde ?dris Senusi ile yapt?klar? tüm anla?malar? fesheden ?talyanlar, 1923 y?l?nda ikinci i?gallerine ba?lad?lar.

Merhum Muhammed Esed?in ifadesiyle ?eline k?l?çtan çok kalemin yak??t???? Emir ?dris ise beklenen ?talyan sald?r?s? öncesi Libya?y? terk ederek M?s?r?a yerle?ti. Yerine karde?i Muhammed R?za ile amcazadesi seyyid Seyfeddin?i vekil b?rakt?. Fakat onlar da, kendisi gibi cihad?n yükünü ve liderli?ini yapabilecek ?ahsiyetler de?illerdi. Ani ?talyan bask?n? ile bir an afallayan mücahidler, k?sa bir süre içinde bir büyük liderin etraf?nda toparland?lar. Daha önceki muharebelerde askeri dehas? ile Osmanl? subaylar?n?n dahi dikkatini çeken ve bir Senusi liderinin ?Onun gibi on insan olsayd?, bize yeterdi? dedi?i bu kahraman Ömer Muhtard?.

ÖMER MUHTAR?IN HAREKET?N L?DERL???N? ÜSTLENMES?

Ömer Muhtar direni?in liderli?ini üstlendikten sonra, emrindeki kabileleri 100-300 silahl? atl? ya da yaya olarak küçük grublar halinde organize etti. Bu güçler birer vurucu tim ?eklinde idi. Çok h?zl? ve seri hareket kabiliyetleri ile ?talyan askeri kollar?na, nakliyelerine, karakollara bask?nlar yap?yor ve bir anda ortadan kayboluyorlard?. Ömer Muhtar, emrindeki güçler ile ?talyan kuvvetleri aras?nda, 1923?ten 1932?ye kadar her y?l en az elliden fazla muharebe, ikiyüzden fazla küçük ölçekli çat??ma cereyan ediyordu.

?talyanlar?n sava?t??? sadece organize edilmi? bir k?s?m Senusi birlikleri de?ildi. Topyekün Libya halk?na kar?? sava??yorlard?. Tam bir abluka ve çember içindeki halk bir ölüm-kal?m sava?? vermekteydi. Ömer Muhtar, hereketin merkezi olarak karargah?n? Calu vahas?n?n Cebel-i Ahdar (Ye?il da?) bölgesine kurdu. Her ba?ar?l? lider gibi Ömer Muhtar da istihbarata çok önem vermekteydi. Korkuyu kaç??? ak?llar?ndan silmi? bulunan Senusi kuvvetleri, ?talyan garnizonlar? aras?nda mekik dokumaya ba?lad?lar. Hatta bedevi çoban k?l???na girerek ?talyan birliklerinin aras?nda dola?makta ve onlar?n hareket stratejilerini daima kontrol etmekteydiler. Senusilerin giri?tikleri çarp??malar belirsiz ama yayg?n bir hal arz etmekte, sald?r?lar ak?l almaz bir halde sürmekteydi.

?talya?n?n Sireneyka valisi Teruzzi, ?talyan birliklerinin içine dü?tü?ü ç?kmaz? ?öyle anlatmaktayd?: ??talyanlar?n, Senusiler kar??s?ndaki askeri üstünlükleri be? para etmemekteydi. Çünkü sava?t???m?z güçler düzenli bir ordu de?ildi. Kar?? güçler bir insicam içerisinde hareket etmekteydi. Güçler ayn? pozisyonda olsa, ayaklanmalar?n bast?r?lmas? sözkonusu olabilirdi. ?talyan birliklerin ço?u hep savunma durumunda kald?. Senusilerin direni?i kar??s?nda 5000-10.000 ki?ilik ordular?m?z ba?ar?l? olamamaktayd?. Çünki mücahidler hiçbir kay?t ve engel tan?mamaktayd?lar. Zaten kaybedecekleri neleri kalm??t? ki?...Onlar için, esaret ölümden daha beterdi. Ya?ad?klari topraklarda boyunduruk alt?nda bulunmayi zulüm saymaktayd?lar. Bugün bir yerde ortaya ç?ksalar, yar?n 50 km ötede, ertesi gün 100 km ötede gün yüzüne ç?karlard?. Bir ay ortadan kaybolur, bir süre sonra masum bedevi k?l???na girdikleri olurdu. Ya da ormanl?klara dalarak izlerini kaybettirirlerdi. Küçük grublar halinde bulunan, yakalanmas? mümkün olmayan, çevik, atak, h?zl? hareket eden bu ate? parçalar?na kar?? güçlü askeri birliklerin ne anlam? vard? ki...Gündüzleri biz ?talyanlar, geceleri Senusiler hakim oluyordu.?

Mücahidlerin kesin ba?ar?s? için iyi bir te?kilatlanma gerekiyordu. Bu da bir k?s?m ekonomik ve askeri yard?mlar? gerektiriyordu. Ömer Muhtar, bir ara bunu temin için gizlice M?s?r?a gitti ve ?dris senusi ile bir tak?m görü?melerde bulundu. Ancak ?dris, M?s?r ve ?talyan hükümetlerinin aras?n? açmamak için böyle bir yard?m? kabul etmedi. Ömer Muhtar??n M?s?r?da oldu?unu ö?renen ?talyan gizli haber alma örgütü, onun bar?? masas?na oturmas? için ikna etmek üzerine baz? ajanlar?n? M?s?r?a gönderdi. Bu ajanlar Ömer Muhtar'? M?s?r?da bulup ona kendilerine göre cazip tekliflerde bulundular. E?er cihad hareketinden vazgeçer ve teslim olursa kendisine Bingazi?de en güzel bir kö?k, hayat?n?n sonuna kadar rahat ya?ayaca?? yüklü bir maa?, ve ekonomik yard?mlar teklif ettilerse de, bu büyük dava adam?ndan tarihi bir ?amar yiyerek elleri bo? dönmek zorunda kald?lar. ?öyle kükremi?ti Çöl Arslan?: ?Ben her isteyenin böyle kolayca yutabilece?i bir lokma de?ilim...beni kimse iman?m, davam ve cihad?mdan al?koyamayacakt?r. Allah onlar?n i?tahlar?n? kursaklar?nda b?rakacakt?r.?

?dris es Senusi ile yapt??? görü?melerden ümidini kesen Ömer Muhtar, M?s?r?l? müslümanlar?n k?smi yard?mlar?n? alarak, beraberindeki heyet ile Cebelü?l-Ahdar?a döndü. Dönü? yolunda ?talyanlar taraf?ndan planlanan bir suikast da ba?ar?s?zl?kla sonuçland?.

1 ?ubat 1924 tarihinde Seyyid Ahmed e? ?erif?e yazd??? mektupta hakl? olarak ?unlar? ifade ediyordu: ?Selamdan sonra...Biliniz ki biz vatan?m?z?n ac?kl? ve ?st?rabl? bir hayat ya?ayan evlatlar?y?z. Vatan, istila kuvvetlerinin çizmeleri alt?nda inliyorken, ?dris es Senusi ç?k?p M?s?r?a gitti. Arkas?ndan ?talyanlar, yap?lan bütün anla?malar? iptal ettiler. ?dris, bizi b?rak?p M?s?r?a iltica etti. Biz ise, kendimizi son derece da??n?k bir vaziyette bulduk. Gitti?i yönü, do?u ve bat?s?n? bilmeyen ve denizin ortas?nda yüzen bir gemi gibi terkedildik. Sen de ayn? ?ekilde bizi b?rak?p Türkiye?ye gitmeyi tercih ettin. ?unu bilin ki, vallahi, vallahi ve sümme vallahi sizi yakalar?n?zdan yakalayaca??m?z günler olacak... Sübhanallah... Tatl? oldu?u ve meyve verdi?i günlerde vatan?n?za sahip ç?k?yordunuz da, ac?kl? günlerde nas?lda terkedip gidiyorsunuz? M?s?r?a, ?dris?in yan?na vard?k. Ondan yard?m istedik. Fakat bize, ?gidin, kendi ba??n?z?n çaresine bak?n, bizim size yapabilece?imiz hiçbir yard?m yoktur? diye bizi elibo? gönderdi. Yanaklar?m?z? sulayan ac? gözya?lar?m?zla, M?s?r?dan cephemize döndük. Ancak, ?unu iyi biliniz ki, biz Allah?a tevekkül ederek vatan?m?za geri döndük ve kan?m?z?n son damlas?na kadar dinimizi, vatan?m?z? ve canlar?m?z? savunarak asla dü?mana teslim olmamak üzere ahdettik. Ancak yine de bir çok ?eye muhtac?z. Özellikle silah, sonra para, yiyecek ve giyece?e ?iddetle muhtac?z. Yard?mc?m?z Allah?t?r, Allah...Acele edin...Yard?mda süratli davran?n imkan?n?z ne elverirse, az veya çok demeyin.?

Mücahidler binbir yokluk içinde k?vran?rken, i?gal güçleri, modernize olmu? birlikleri ile art?k kesin bir darbe için haz?rlan?yorlard?. Kuvvet dengesi olmayan bu çirkin sava?ta, ?talyanlar için her ?ey mübaht?. Direni? güçlerinin halktan yard?m görmelerini engellemek için bölgedeki hayvanlar telef edilmekte, mahsuller, ürünler zarara u?rat?lmakta ve ormanlar yak?lmaktayd?. ?talyanlar bu ikinci i?gal döneminde hava kuvvetlerini ve z?rhl? araçlar? azami bir ?ekilde kulland?. Bu da mücahid kay?plar?n?n giderek artmas?na sebep oluyordu. Ormanl?klar?n ate?e verilip, ortadan kald?r?lmas? sonucu, gerilla güçlerinin seyri kolayl?kla kontrol edilebilir hale gelmi?ti. ?talyanlar sadece 1923-1929 y?lllar? aras?nda 141.766 küçük ve büyük ba? hayvan? katlettiler. Yine bu y?llar ?ehid edilen mücahid rakam? ?talyan verilerine göre 4329?du.

Fakat bütün önlemlere ra?men Libya halk?n?n direni?i, Senusi mukavemeti k?r?lam?yordu. Roma hükümeti be? sene içinde Sireneyka?ya be? vali göndermek zorunda kald?;Bongiovanni, Mombelli, Teruzzi, Siciliani ve son olarak me?hur Graziani.

"Biz asla teslim olmay?z. Ya kazan?r?z,ya ölürüz. Bizden sonraki nesillerle de sava?acaks?n?z. Bana gelince. Ben, cellatlar?mdan daha uzun ya?ayaca??m." Ömer Muhtar

ÖLÜM KALIM SAVA?I

?talyanlar?n üstün silah ve insan gücüne kar?? mücahidler inatç? bir direni? sergilediler. Çat??malar?n dozu gün gittikçe artt?. Baz? ara?t?rmac?lar sadece 20 ayl?k bir zaman diliminde Senusi güçleri ile ?talyan ordusu aras?nda 263 çarp??ma geçti?ini belirtmektedirler ki, bu da mücadelenin ?iddeti konusunda bize bir fikir vermektedir. ?talyan kuvvetleri ilk y?llarda ciddi kay?plara u?rad?lar ve mücahidîne kar?? bir üstünlük sa?layamad?lar. Mesela Haziran 1923?de Sirte?de meydana gelen bir çat??mada ?talyanlar 13 subay ve 300 asker kay?p verdiler. Genel itibar?yla mücahidler kar??s?nda peri?an olan ?talyanlar h?nçlar?n? masum halktan ç?kar?yorlard?. Bu ise direni?e olan deste?in gittikçe artmas?na sebep oldu ve Mussolini?nin dedi?i gibi ?Siri, ye?il bitki örtüsüyle kan rengine buland?.?

1927 y?l? mücahidler için zaferlerle dolu olarak geçti. Mart ay?nda ?talyanlar?n 7 taburundan 50 askeri araç pusuya dü?ürüldü. Üç yüzden fazla ?talyan askerinin öldürüldü?ü bu çat??ma ile alakal? ?talyan general Mezetti ?öyle demektedir: ?Mart 1927?de gerillalar bize kar?? önemli bir ba?ar? kazanm??t?r. Toplam 1200 piyade ve 400 süvari gücüyle, Kaulan-Gerrari-Maaua-Gerdes Abid boyunca uzanan hatlar?m?z? yararak Cebelü?l Ahdar??n merkezini ele geçirdiler. Cebel?den Bir Gandula, Sira, Kasr Benigdem, Gergerumma ve sahile kadar uzanan karakollar?yla bizim i?gal kuvvetimizi iki k?sma böldüler. Kuf bölgelerinde 200 faal asker gerillalar?n emrinde bulunuyordu.?

Yine bu dönemdeki çat??malarda mücahidler pek çok dü?man uça??n? dü?ürdüler, çok say?da üst rütbeli subay? öldürdüler. Ve fazla miktarda cephane ve topu ganimet olarak kazand?lar. Buna kar?? ?talyanlar da yeni tedbirler dü?ünmeye ba?lam??lard?. Öncelikle cepheyi içten çökertmenin yollar?n? arad?lar ve kesenin a?z?n? açt?lar. Böylece 13 tane kabile ?eyhini sat?n ald?lar. Bu i?lerin gerçekle?mesinde Ömer Muhtar??n çocukluk arkada??, Senusi davas?na ihanet eden Senusi ?eyhi ?erif el Giryani önemli bir rol oynad?.

CEPHEDE SARSINTI

Sava??n gittikçe uzamas?, katliam ve k?tl???n insanlar? telef etmesi, ?talyanlar?n baz? kabile reislerini vaatlerle kand?rmas? mücahit cephesinde bir kar???kl??a sebep oldu. Çe?itli kabile ?eyhleri Ömer Muhtar?a ?talyanlara teslim olmas?n? ve bölgelerinden çekilip gitmesini, aksi takdirde kendisi ile sava?acaklar?n? ilettiler. Böyle tehlikeli bir vaziyette metanetini elden b?rakmayan Ömer Muhtar bütün kabile reislerini umumi me?verete davet etti. Kasr el Mecahir?de akdedilen geni? çapl? toplant?da herkes özgürce reyini ortaya koydu. Ortam?n alabildi?ine gergin ve elektrikli oldu?u bir anda Ömer Muhtar sürekli cebinde ta??d??? küçük mushaf?n? ç?kararak elini onun üzerine koydu ve tarihe geçen ?u mükemmel sözlerle herkesi susturdu: ?Vallahi, Ya zafer veya ?ehadete ermeden bu da?lar? terk etmeyece?im ve ?talyanlara kar?? devam eden bu sava?? asla durdurmayaca??m. M?s?r?a gitmek isteyenler buyurup gitsinler, ?talyanlara teslim olup ölümden kurtulmak isteyenler de teslim olsunlar, hiç kimse onlar? tutmu? de?ildir.?

Liderin bu kesin azmi ve kararl?l??? kar??s?nda teklif sahipleri özür dilediler ve bu toplant? büyük bir vahdet havas? içinde sona erdi.