Vega, Lir Tak?my?ld?z?'nda (esk. "Kanun Tak?my?ld?z?") yer alan en parlak y?ld?z.


Y?ld?z?n ad? : Vega (Bayer: Alpha Lyrae, Flamsteed: 3 Lyrae)
Tak?my?ld?z? : Lir (Latince: Lyra, ?ngilizce: Lyre)
Görünür kadiri : 0,03
Mutlak kadiri : 0,58
Tayf türü : A0Va
Uzakl??? : 26 ???k y?l?

[ÜYE OLMADAN L?NKLER? GÖREMEZS?N?Z. BURAYI TIKLAYARAK BEDAVA ÜYE OLUNUZ...]
Lir Tak?my?ld?z? ve Vega


Vega sözcü?ü Arapça en nasr el vakî (النسر الواقع - av?na çullanan kartal) ifadesindeki vakî (dü?en) kelimesinden Latince yoluyla Türkçeye geçmi?tir. ?emsül ?ümus olarak da bilinir. Dünya'dan yakla??k 26 ???k y?l? uzakta olan Vega, belirgin bir mavi ???kla parlar ve 0,03 ile 0,04 aras?nda de?i?en görünür büyüklü?üyle, gökyüzünün en parlak 5. y?ld?z?d?r. 1840 y?l?nda Vega'n?n paralaks?n?n (Biri Dünya'n?n merkezinden, di?eri yeryüzünde bulunan bir kimsenin gözünden ç?kan iki do?runun, bir gökcisminin merkezinde birle?erek olu?turduklar? dü?ünülen aç?.) Rus gökbilimci Friedrich Georg Wilhelm von Struve taraf?ndan bulunmas?, y?ld?zlararas? uzakl?klar?n hesaplanmas? bak?m?ndan önemli bir olayd?r. Vega ayn? zamanda, foto?raf? çekilen ilk y?ld?zd?r (1850).

Lir Tak?my?ld?z?'nda yer alan Vega, Kartal Tak?my?ld?z?'ndaki Altair ve Ku?u Tak?my?ld?z?'ndaki Deneb'le birlikte yaz üçgeninin kö?elerini olu?turan y?ld?zlardan biridir. Vega, bir zamanlar "kutup y?ld?z?"yd?. Güne? ve Ay'?n çekim kuvvetlerinin etkisiyle, Dünya'n?n ekvator bölgesindeki ?i?kinlik, gezegenin eksensel hareketinde bir tereddüte yol açmaktad?r. Buna ba?l? olarak 26.000 y?lda bir olu?an yörüngesel sal?n?m, y?ld?zlar?n gökyüzündeki konumlar?n? da yava? yava? de?i?tirmektedir. Bu nedenle Vega, yakla??k 11.500 y?l sonra tekrar "kutup y?ld?z?" konumunda olacakt?r.


Vega

Tayf türü A, yüzey s?cakl??? 9.500 Kelvin derece olan Vega, Güne?'ten yakla??k 50 kat daha parlak bir y?ld?zd?r. Kütlesi ise Güne?'in kütlesinin 2,5 kat?ndan fazlad?r. Bu nedenle, iç yak?t?n? Güne?'ten çok daha h?zl? tüketmektedir. Vega'n?n ömrünün Güne?'in ömrünün %10'undan bile k?sa olaca?? tahmin edimektedir. Buna göre Vega, yakla??k 1 milyar y?l sonra sönmü? bir y?ld?z olacakt?r.

1983 y?l?nda K?z?lötesi Gökbilim Uydusu ("Infrared Astronomy Satellite", IRAS), y?ld?z?n k?z?lötesi ???n yayan ve taneciklerden olu?an büyük bir haleyle çevrelendi?ini saptad?. Disk biçimindeki bu hale daha çok s?cak bir toz bulutuna benzemektedir ve y?ld?z?n merkezinden yakla??k 815 astronomik birim uza?a kadar yay?lmaktad?r. Vega'ya benzer pekçok ba?ka y?ld?z da (Fomalhaut, Denebola, Merak gibi) benzer bir diske sahiptir. Vega'n?n dönü? ekseninin Dünya'ya dik oldu?u, onu çevreleyen disk biçimli toz bulutunun ise yüzünün bize dönük oldu?u gözlenmi?tir. Yani, y?ld?z? çevreleyen disk, Güne?'i çevreleyen ve gezegenleri içeren ku?a?a benzer biçimde konumlanm??t?r. Bu nedenle, Vega'n?n bir gezegen sistemi olabilece?i ya da böyle bir sistemin olu?makta oldu?u dü?üncesi a??rl?k kazanm??t?r.

Helen Walker ve ekibinin ?ngiltere'deki Rutherford Appleton Laboratuar'?na ba?l? K?z?lötesi Uzay Gözlemevi'nde (Infrared Space Observatory) yürüttü?ü çal??malar, Vega'n?n diskinin 200 mikron büyüklü?ünde, yani tipik y?ld?zlararas? tozdan 200 kat daha büyük taneciklerden olu?tu?unu ortaya ç?kard?. 2002 y?l?nda ise gökbilimciler, toz bulutunun iki ayr? noktada yo?unla?arak uç verdi?ini duyurdular. Bunlardan biri y?ld?z?n güney bat?s?nda, y?ld?zdan 60 astronomik birim uzakta, di?eri de kuzey do?usunda, y?ld?zdan 75 astronomik birim uzakta yer almaktayd?. Bu duruma, d??merkezli (eksantrik) bir yörünge çizen ve görülemeyen bir gezegenin yol aç?yor olabilece?i dü?ünülmektedir. Hesaplamalara göre, ancak sarmal bir toz bulutunun içinde d??merkezli bir yörünge çizmekte olan bir gezegen, y?ld?zdan uzaktaki iki ayr? noktada bir yo?unla?maya neden olabilir. Bu durumun Güne? Sistemi'nde görülmemesinin nedeni ise, gezegenlerin yörüngelerinin böyle bir etkiyi olu?turacak ölçüde d??merkezli olmamas?d?r. Güne? Sistemi d???nda bulunan çok say?da gezegenin yörüngelerinin d??merkezli oldu?u bilinmektedir. Bu nedenle, asimetrik toz yo?unla?malar?n?n, d?? uzaydaki gezegen sistemlerinin ortak özelliklerinden biri oldu?u dü?ünülmektedir.

Öte yandan, bu etkiye bir gezegenin neden oldu?u varsay?m? d???nda, çok büyük gökta?lar?n?n çarp??malar?n?n da neden oluyor olabilece?i ileri sürülmektedir. Ancak, her ne kadar eldeki verilerle tersi kan?tlanamasa da, Vega'n?n iki yan?nda, biribirine kar??t yönlerde olu?an böylesi büyük çarp??malar?n gerçekle?me olas?l??? oldukça dü?üktür. E?er Vega'n?n gezegenleri varsa, bunlarda ya?am?n geli?mi? olmas? olanaks?z gibidir. Kütlesi Güne?'in kütlesinin 2,5 kat?ndan fazla olan Vega'n?n henüz 200 milyon y?ll?k geçmi?i oldu?u tahmin edilmektedir. Bu sürenin, ilkel canl?lar?n geli?mesi için bile çok k?sa oldu?u söylenebilir.