Tuvalet alışkanlığı kazandırmak, bebek eğitiminde önemli bir etap. Ancak bu dönemde çok sabırlı olmak ve bebeğe hiç kızmamak gerekiyor; çünkü siz ne kadar acele ederseniz,çocuğunuzun tuvalet eğitimi süresi de o derece uzayabiliyor. Pek çok anne tuvalet eğitimini bebeğine bir an önce kazandırmak istiyor. Ancak her şeyin bir zamanı var. International Polikliniği Etiler Çocuk Hastalıkları Uzmanı Dr. Filiz Odabaşı Seeborg "Anne-babanın bilmesi gereken en önemli nokta, tuvalet eğitimi sırasında çok sabırlı olmak ve çocuğa hiç kızmamaktır." diyerek ebeveynlere bazı önerilerde bulunuyor. Tuvalet eğitimine ne zaman başlanmalıdır? Dr. Filiz Odabaşı Seeborg: Mesane ve dışkı kontrolü öğrenilmesi gereken sosyal bir olaydır. Çocuğunuza tuvaleti kullanmayı öğretmek zaman ister, anlayış ve sabır gerektirir. En önemlisi, bu alışkanlığı edinmesi istenen çocuğa hiçbir zaman zorlama yapılmamasıdır. Tuvalet eğitiminin başlaması gereken belli bir yaş yoktur. Bunun için doğru zaman, çocuğun fiziksel ve psikososyal gelişimine bağlıdır. 12 aydan küçük


çocukların mesane ve barsak kontrolü hiç yoktur. Bundan sonraki 6 ay içinde bir miktar kontrol etme yetisi kazanırlar.
18-24 aylar arasındaki çocuklar genellikle tuvalet eğitimine hazır olduklarını belli ederler ama bazı çocuklar 30 ay veya daha ileri aylarda tuvalet eğitimine hazır olmayabilirler. Çocuğunuz tuvalet eğitimine ayrıca duygusal olarak da hazır olmalıdır. Çocuk tuvaleti kullanmayı kendisi istemeli ve bunu yaparken de herhangi bir çekinme, korku belirtisi göstermiyor olması gerekmektedir. Eğer çocuğunuz kuvvetli bir şekilde direniyorsa, tuvalet eğitimi için bir süre daha beklemek uygun olur.

Hangi durumlarda beklemek daha uygun olur?
Dr. Filiz Odabaşı Seeborg: Kimi zaman şu durumlarda tuvalet eğitiminin başlaması ertelenebilir:

Yeni bir eve taşınmak veya kısa bir süre içinde taşınacak olmak
Yeni bir gebelik veya yakın zamanda aileye yeni bir bebeğin katılması
Aile bireylerinden birinde ciddi bir hastalık veya ölüm

Anne ve babaları dikkat etmesi gereken noktalar nelerdir?
Dr. Filiz Odabaşı Seeborg: Anne-babanın bilmesi gereken en önemli nokta, tuvalet eğitimi sırasında çok sabırlı olmak ve çocuğa hiç kızmamaktır. Bu eğitimin bir savaş haline dönmemesi anne-babanın elindedir. Tuvalet eğitiminin başladığı yaş çocuğunuzun kendisini bir birey olarak görmeğe başladığı bir dönemdir. Bu yaştaki çocuklar limitlerini zorlamak isterler. Bazı çocuklar protesto etmek amacıyla özellikle dışkılarını ne beze ne de tuvalete yapmayarak tutabilirler.

Çocuğun hangi davranışları eğitime hazır olduğunu gösterir?
Dr. Filiz Odabaşı Seeborg:

Uykudan uyandığında bezi ıslak değilse veya gün içinde en az 2 saat bezi kuru kalıyorsa
Dışkılama zamanı çok düzenli ise veya hemen önceden anlaşılabiliyorsa (bazı mimikler, vücut hareketleri veya sözle)
Basit komutları yerine getirebiliyorsa
Banyoya kendi başına gidebiliyor ve üstündekileri çıkartıyorsa
Bezi kirlendiğinde rahatsız oluyor ve bezini değiştirmenizi istiyorsa
Tuvalet veya lazımlığını kullanmak istiyorsa
Yetişkinlerin kullandığı iç çamaşırlarını giymek istiyorsa
Her çocuğun dışkı düzeni farklıdır. Bazı çocuklar 2-3 günde bir bu ihtiyaçlarını giderirken bazıları günde 2-3 defa dışkılar. Düzenli ve doğru beslenme çocuğunuzun dışkı kıvamını da yumuşak hale getireceğinden tuvalet alışkanlığının edinilmesini kolaylaştırır. Çocuğunuz henüz hazır değilken tuvalete gitmesi için çok zorlanması ve baskı yapılması, öncelikle dışkılamanın öğrenilmesinde uzun sürebilecek problemlere yol açabilir. Kabızlık bir problem ise çocuk doktorunuza danışmadan fitil, lavman veya dışkı yumuşatıcı ilaçları kullanmayın. Pek çok çocuk 3-4 yaşlara geldiğinde gündüz idrar ve dışkısını kontrol edebilir. Çocuğunuz gündüz kuru kalmayı başarsa bile, bazen aynı başarıyı gece de göstermesi aylar, hatta yılları alabilir. Çoğu kız çocuk ve erkek çocukların yüzde 75'i 5 yaşından sonra geceleri tuvaletlerini kaçırmaz.

Çocuğa tuvaleti kullanmayı öğretmenin kolay yolları var mıdır?
Dr. Filiz Odabaşı Seeborg: "İdrar" ve "dışkı" gibi terimleri çocuğunuza açıklamaya çalışırken kullanacağınız sözleri dikkatle seçin. Zira çocuğunuz sizden öğreneceği bu terimleri arkadaşları, komşularınız ve çocuğunuzun bakımında size yardımcı olan diğer kişilerin yanında da kullanacaktır. Vücut artıklarını çocuğunuza tanımlarken "kaka", "pis", "kötü kokulu" gibi sözcükleri kullanmaktan kaçının. Bu sözcükler çocuğunuzun utanmasına ve kendisini kötü hissetmesine yol açabilir. Dışkılama ve idrar yapmayı basit, doğal bir olaymış gibi gösterin çocuğunuza. Çocuğunuz bu yaşlarda meraklı olacağından bazen dışkısı ile oynayabilir. Bu durumda hiç kızmadan ona yumuşak bir şekilde "bunun oynanacak bir şey olmadığını" söylemeniz yeterlidir.

Çocuğunuz hazır olduğunda ona ufak bir lazımlık alın. Zira çocuk bunun üstüne kolaylıkla oturabilir ve oturduğunda ayakları ile yere basabilir. Bu, kendisini güvende hissetmesine de yardımcı olacaktır. Çocuklar ailedeki diğer bireylerin tuvaleti kullanmalarını da gözlemlemek isteyebilirler. Bazen anne-baba tuvaleti kullandıklarında çocukların da içeri girmesi onlara bu davranışın öğrenilmesinde yardımcı olabilir. Büyüklerin tuvaleti kullanmasını görmesi çocuğunuzun da aynı şeyi yapmayı istemesine yol açacaktır. Tabii en uygunu bu deneyimi kız çocukların anneleri ile, erkek çocukların da babaları ile yaşamalarıdır.