NEMRUT DA?I ÖREN YER?
Ad?yaman’a 86 km Kahta ilçesine 51km uzakl?ktad?r. Dünyan?n 8. harikas? olarak an?lan ve UNESCO Kültür Miras? Listesinde yer alan bu yer Do?u Toros S?rada?lar üzerinde 2150m yüksekli?inde, F?rat nehri geçitlerine ve ovaya hakim bir tepe üzerindedir. Kommagene Kral? 1. Anticeos ‘a ( Antikos) anakaya üzerinde bir an?t mezar yap?lm?? ve üzerine k?rma ta?lar y???larak büyük bir tepe biçiminde tümlüs olu?turulmu?tur. Tümülüsün Do?u Bat? ve Kuzeyindeki kayal?klara 9-10 metre boyutlar?nda dev kral ve tanr?, kartal ve aslan heykelleri konulmu?tur.

ARSAME?A KUTSAL ALANI

Ad?yaman ili, kahta ilçesi s?n?rlar? içerisinde yer almaktad?r. M.Ö. 3.YY da ( Hellenistik dönem) ya?am?? arsemes taraf?ndan kuruldu?u için bu isimle an?lm??t?r. Prehistorik dönemden sonra Hellenestik, Roma ve orta ça?da da yerle?im yeri olarak kullan?lm??t?r. Güneydeki tren yolunda Mitras’?n kabartma stili bulunmaktad?r.

P?R?N ÖREN YER? (PERRE ANT?K KENT)

Ad?yaman’a 5km. uzakl?kta Örenli mahallesi s?n?rlar? içerisindedir. Perre ?ehri, Kommagene ülkesinin 5 büyük ?ehrinden biridir. Günümüzde çok az bir kal?nt? ula?m??t?r. Antikkentte sur duvarlar?, halen halk taraf?ndan kullan?lmakta olan çe?me ve 200’e yak?n kaya mezar?n?n bulundu?u Nekropol yer almaktad?r.

DER?K KUTSAL ALANI

?limiz Sincik ilçesi Çatbahçe s?n?rlar? içerisindedir. 125m yükseklikte iki tepe aras?ndaki düzlük alana kurulmu?tur. Burada bir tap?nak ve kutsal Temenus ( çevre duvar?) ile simetrik yap?da iki adet “hercon” yer almaktad?r.

PALANLI MA?ARASI:

Paleolithik dönem (ta? devri) insan?n ya?ad??? dönemde kullan?lm??t?r M.Ö. 40,000 y?llar?na kadar uzanan dönemde avc?l?k ve toplay?c?l?kla u?ra?an halk?n ma?ara duvarlar?na çizdikleri da? keçisi ve geyik gibi hayvan resimleri günümüze kadar tahrip olmadan gelmi?tir.

ULU CAM??

Ad?yaman’?n merkezinde bulunmaktad?r. Dulkadiro?ullar? (M.S. 1137-1522 ) zaman?nda yap?lan camii daha sonralar? bir çok kez onar?m görmü?tür.

Caminin bugünkü ?ekli ile 1863 tarihinde yapt?r?ld???n? bildiren bir kitabe , minare kaidesinin do?uya bakan üst yüzeyinde bulunmaktad?r. Ayn? yerde altta kemer içinde bulunan bir ba?ka kitabede caminin 1902 y?l?nda tamir gördü?ü anla??lmaktad?r.

ÇAR?I CAM??

Hac? Abdulgani isimli bir ki?i taraf?ndan 1550 y?l?nda yapt?r?lm??t?r. Dikdörtgen planl? caminin payandalarla desteklenen beden duvarlar? kesme ta?tan yap?lm??t?r.

ESK?SARAY CAM??

?limiz merkez Eskisaray mahallesinde bulunan Saray camii (?brahim pa?a) Hicri 1148’de ?brahim pa?a taraf?ndan yapt?r?lm??t?r. Cami bir çok defa onar?m görmü?tür. Son onar?mda camii kuzeye do?ru geni?letilmi?tir.

KAP CAM??

Kendi ad?yla an?lan mahallede bulunan Kap camii kitabesine göre hicri 1182 (1768) y?l?nda yap?ld?ktan sonra Hicri 1342 (1923) Hac? Mehmet Ali taraf?ndan yeniden yapt?r?lm??t?r.

YEN?PINAR CAM??

?limiz Yenip?nar mahallesinde bulunmaktad?r. Düz bir alan üzerine kurulmu?tur. Minare kaidesinde yer alan kitabeye göre Hicri 1133 (1720) senesinde Hac? Mahmut Atl? taraf?ndan yapt?r?lm??t?r.

St. PAUL K?L?SES?

Ad?yaman Merkez Mara Mahallesindedir. 1905 tarihli kitabesinden kilisenin oldukça eski bir yap? oldu?u anla??lmaktad?r. St.Paul ismiyle an?lan bir Süryani kilisesi olup, tescilli bir yap?d?r. Bugün için küçük bir Süryani cemaati taraf?ndan kullan?lmaktad?r.

NEMRUT DA?I TÜMÜLÜSÜ

Nemrut Da?? Tümülüsü; Ad?yaman’?n 86 km. do?usunda Kahta ilçesinin Karadut köyünde, dünyan?n sekizinci harikas? olarak tan?nan, tepesinde küçük k?rma ta?lar?n y???lmas?yla olu?turulmu?tur. Tümülüs, 2150 m. Yükseklikte, görkemli bir kültür ve turizm merkezi konumundad?r. ?.Ö. 1. Yüzy?la tarihlenen ve orijinali 55 m. olan tümülüsün bugünkü yüksekli?i 50 m., çap? 150 metredir. Gündo?umu ve günbat?m?n?n tüm ihti?am?yla izlenebildi?i bu tepede, Kommagene Kral? 1. Antiochos kendisi için görkemli bir an?t mezar, mezar odas?n?n üzerine k?rma ta?lardan olu?an bir tümülüs ve tümülüsün üç taraf?n? çevreleyen kutsal alanlar in?a ettirmi?tir. Tümülüs, Kral 1. Antiochos’un ?erefine tertiplenen törenlere mahsus 3 terasla çevrilidir. Do?u, bat? ve kuzey teraslar? olarak adland?r?lan bu alanlardan do?u ve bat? teraslarda; s?ra halinde dizilmi? blok halinde 8 yontma ta??n üst üste oturtulmas?yla olu?turulan 8-10 metre yüksekli?inde muhte?em heykeller, kabartmalar ve yaz?tlar bulunmaktad?r. Heykeller, bir aslan ve bir kartal heykeliyle ba?lar ve ayn? düzende son bulur. Hayvanlar?n kral? olan aslan yeryüzündeki gücü, tanr?lar?n habercisi olan kartal ise göksel gücü sembolize eder.

KARAKU? TÜMÜLÜSÜ

Kahta ilçesinin14km kuzeyindedir. Hafif yükseltili bir tepe üzerinde olup olup tamamen k?rma ta?lar?ndan y??ma biçiminde yap?lm?? an?t mezard?r. Kitabesinde Kommagene kral? Mithirisdatesin annesi ?sias?n k?z karde?i Antiochis ve k?z?n?n gömülü oldu?u yaz?l?d?r.

SOFRAZ TÜMÜLÜSÜ

Ad?yaman ili Besni ilçesi Üçgöz köyüne 3km uzakl?kta sofraz çay?n?n a?m?? oldu?u derin vadinin kuzeyinde bir tepe üzerinde bulunmaktad?r.

SESÖNK( Dikilita? )TÜMÜLÜSÜ

Ad?yaman ili besni ilçesi Zorma?ara köyündedir. F?rat vadisinden yakla??k 300m yükseklikteki platoya oval biçimi 35m çap?ndaki tümülüsün yan?nda düzensiz aral?klarla dikilmi? 3çift sütün vard?r.

HÖYÜKLER

Bunlardan bir k?sm?nda kaz? yap?larak bölgede ya?am?? insanlar?n kültürleri gün ?????na ç?kar?lm??t?r. Bunlardan baz?lar? a?a?? F?rat projesi kurtarma kazl?lar? ile aç?lan Samsat, Tille Ançoz, Gritille , Haylaz höyüktür. Bunun yan? s?ra di?erleri Külafhöyük, Battal höyük, Boz höyük, Kara höyük, M?r?kt?h höyük, Hementil höyük, Be?yol höyük, Teka?aç höyü?ü bunlardan baz?lar?d?r.

NEMRUT VE KOMMAGENE UYGARLI?I


Do?u-Bat? Medeniyetinin, 2206 m. Yükseklikte muhte?em bir piramitteki kesi?me noktas?, Dünyan?n sekizinci harikas? Nemrut. Yüksekli?i on metreyi bulan büyüleyici heykelleriyle, metrelerce uzunluktaki kitabeleriyle, UNESCO Dünya Kültür Miras?nda yer almaktad?r. ?ki bin y?ld?r güne?in do?u?unu ve bat???n? 2150 m. Yükseklikte izleyen dev heykellerin s?rr?n?n çözülmesi için KOMMAGENE UYGARLI?I’n?n ke?fine gitmek gerekir.

Osmanl? ?mparatorlu?u’nda askeri dan??man olarak görev yapan ve tarihi eserlere ilgi duyan Alman subay Helmut Von Moltke, 1838’de bölgedeki ara?t?rmalar? s?ras?nda bölgedeki tarihi kal?nt?lar hakk?nda bilgi verdi?i “Türkiye’deki Durum ve Olaylar Hakk?nda Mektuplar” adl? kitab?nda nedense Nemrut Da??’ndaki heykellerden söz etmemi?tir. Nemrut Da??’n?n zirvesindeki eserlerden ilk söz eden ve bunlar?n Asurlular’dan kalma oldu?unu tahmin eden, 1881’de Diyarbak?r’da yol yap?m i?lerinde görevli Alman Mühendis Karl Sester’dir. Sester’in verdi?i bilgiler do?rultusunda Kraliyet Akademisi taraf?ndan ara?t?rma yapmak üzere bölgeye gönderilen genç bilim adam? Otto Punchtein ba?kanl???ndaki ekip, Nemrut Da??’n?n tepesindeki tümülüs ve tümülüsün do?u ve bat? yanlar?nda olu?turulmu? teraslar üzerindeki devasa heykeller ve çe?itli kabartmalardan olu?an eserler üzerinde çal???r. Uzun çal??malar sonunda Grekçe yaz?l? kitabeyi çözen Punchstein, bu eserlerin Kommagene Uygarl???’na ait oldu?unu ve Kommagene Kral? 1. Antiochos taraf?ndan yapt?r?ld???n? ke?feder. Antiochos’un a?z?ndan yaz?lan kitabe, Nemrud Da??’n?n s?rr?n? ve Antiochos’un yasalar?n? içermektedir.

Daha sonra Alman Mühendis Karl Humann ve ?stanbul Arkeoloji Müzesinin kurucusu Osman Hamdi Beyin de kat?ld??? Nemrut Da?? çal??malar? 1953’ten 80’li y?llara kadar Amerika’l? Arkeolog Theresa Goell ve Friedrich Karl Dörner ve 1986 y?l?ndan itibaren, Dörner’in ö?rencisi Sencer ?ahin taraf?ndan sürdürülmü?tür.

Kommagene Uygarl???n?n ortaya ç?kmas?n? sa?layan kaz?lar, Nemrut Da??’ndan ba?ka Arsameia, Samsat ve F?rat Havzas?nda gerçekle?tirilmi?tir. Bölgede yap?lan kaz?larda ortaya ç?kart?lan ta??nabilir eserler müzelerde, geri kalanlar? da Milli Park Alan? içerisinde korumaya al?nm??t?r.

KOMMAGENE KRALLI?I

Yunanca “Genler Toplulu?u” anlam?na gelen Kommagene, ismiyle ba?da??rcas?na, Grek ve Pers Uygarl?klar?n?n inanç, kültür ve geleneklerinin bütünle?ti?i güçlü bir krall?kt?r. Toros Da?lar?ndaki çe?itli yollar?n birle?ti?i noktada bulunan antik Kommagene Krall???, Suriye’nin Kuzeyi, Hatay, P?narba??, Kuzey Toroslar ve do?uda F?rat Nehri’nin çevreledi?i verimli topraklarda yer alm??t?r. Tar?ma ve hayvanc?l??a elveri?li ve ekonomik önemi yüksek sedir a?ac? ormanlar?n? bar?nd?ran Kommagene topraklar?n?n, ilk ça?lardan beri yerle?im alan? olarak kullan?ld??? civardaki ma?ara ve arkeolojik buluntulardan anla??lmaktad?r.

?.Ö. 2000 y?l?n?n ortalar?nda Hitit ?mparatorlu?u’nun egemenli?i alt?na girdi?i tahmin edilen Kommagene yöresi’nde Kommagene Krall???’n?n öncesi kabul edilen Kummuh Krall???’n?n oldu?u ve Kummuh’un ?.Ö. 711’lerde Asurlular, ?.Ö. 605’te de Babilliler taraf?ndan fethedildi?i anla??lmaktad?r. ?.Ö. 6. Yüzy?l?n sonlar?na do?ru Kommagene topraklar? Pers ?mparatorlu?u’nun eline geçmi?tir. ?.Ö. 323’te Kommagene Bölgesinin idaresi Grek-Makedon yöneticilerin eline geçmi?tir.

Antik dünyan?n küçük ancak güçlü ülkesi Kommagene, baba taraf? Pers Krallar?ndan “Krallar Kral? olarak an?lan Darius’a ile, anne taraf? Makedonya Hükümdar? Büyük ?skender ile akraba olan bir prensin o?lu Mithridates Kallinikos taraf?ndan, ?.Ö. 109 y?l?nda ba??ms?z bir krall?k olarak kurulmu?tur.

Farkl? topluluklardan meydana gelen ve ayr? inanç ve kültürlere sahip Kommageneliler aras?ndaki birli?i sa?lamak konusunda büyük ba?ar? sa?layan Mithridates Kallinikos, tanr?larla olan ba??n? kuvvetlendirece?i ve böylece ulusunu bar?? içerisinde ya?ataca?? inanc?yla ülkesinin çe?itli yerlerinde tap?naklar yapt?rm??t?r.

Nemrut Da?? ve iki Arsameia ?ehrindeki kült yap?lar?yla Kommagene Krallar?n?n en ünlüsü olan 1. Antiochos devri (?.Ö. 69-38), krall???n en müreffeh dönemdir. Kendi mezar?n? Nemrut Da??’n?n zirvesine, babas? Mithridates 1. Kallinikos’un mezar?n? ise Arsameia’da Eski Kahta Çay?n?n kenar?na yapt?ran 1. Antiochos, krall???n? ekonomik ve kültürel yönden en üst seviyeye ç?kartm??t?r. 1. Antiochos’tan sonra Kommagene Krall???n?n parlak dönemleri, halefleri taraf?ndan devam ettirilemez ve ?.S. 29 y?l?ndan itibaren Kommagene Krallar? Roma taraf?ndan atan?r. ?.S. 72’de Romal?lar’?n Kommagene’yi istila etmesiyle 200 y?ll?k krall???n ba??ms?zl??? tamamen sona erer ve bu tarihten sonra Kommagene topraklar? Suriye’nin parças? olarak tarihteki yerini al?r.

KOMMAGENE KRALLI?I

Yunanca “Genler Toplulu?u” anlam?na gelen Kommagene, ismiyle ba?da??rcas?na, Grek ve Pers Uygarl?klar?n?n inanç, kültür ve geleneklerinin bütünle?ti?i güçlü bir krall?kt?r. Toros Da?lar?ndaki çe?itli yollar?n birle?ti?i noktada bulunan antik Kommagene Krall???, Suriye’nin Kuzeyi, Hatay, P?narba??, Kuzey Toroslar ve do?uda F?rat Nehri’nin çevreledi?i verimli topraklarda yer alm??t?r. Tar?ma ve hayvanc?l??a elveri?li ve ekonomik önemi yüksek sedir a?ac? ormanlar?n? bar?nd?ran Kommagene topraklar?n?n, ilk ça?lardan beri yerle?im alan? olarak kullan?ld??? civardaki ma?ara ve arkeolojik buluntulardan anla??lmaktad?r.

?.Ö. 2000 y?l?n?n ortalar?nda Hitit ?mparatorlu?u’nun egemenli?i alt?na girdi?i tahmin edilen Kommagene yöresi’nde Kommagene Krall???’n?n öncesi kabul edilen Kummuh Krall???’n?n oldu?u ve Kummuh’un ?.Ö. 711’lerde Asurlular, ?.Ö. 605’te de Babilliler taraf?ndan fethedildi?i anla??lmaktad?r. ?.Ö. 6. Yüzy?l?n sonlar?na do?ru Kommagene topraklar? Pers ?mparatorlu?u’nun eline geçmi?tir. ?.Ö. 323’te Kommagene Bölgesinin idaresi Grek-Makedon yöneticilerin eline geçmi?tir.

Antik dünyan?n küçük ancak güçlü ülkesi Kommagene, baba taraf? Pers Krallar?ndan “Krallar Kral? olarak an?lan Darius’a ile, anne taraf? Makedonya Hükümdar? Büyük ?skender ile akraba olan bir prensin o?lu Mithridates Kallinikos taraf?ndan, ?.Ö. 109 y?l?nda ba??ms?z bir krall?k olarak kurulmu?tur.

Farkl? topluluklardan meydana gelen ve ayr? inanç ve kültürlere sahip Kommageneliler aras?ndaki birli?i sa?lamak konusunda büyük ba?ar? sa?layan Mithridates Kallinikos, tanr?larla olan ba??n? kuvvetlendirece?i ve böylece ulusunu bar?? içerisinde ya?ataca?? inanc?yla ülkesinin çe?itli yerlerinde tap?naklar yapt?rm??t?r.

Nemrut Da?? ve iki Arsameia ?ehrindeki kült yap?lar?yla Kommagene Krallar?n?n en ünlüsü olan 1. Antiochos devri (?.Ö. 69-38), krall???n en müreffeh dönemdir. Kendi mezar?n? Nemrut Da??’n?n zirvesine, babas? Mithridates 1. Kallinikos’un mezar?n? ise Arsameia’da Eski Kahta Çay?n?n kenar?na yapt?ran 1. Antiochos, krall???n? ekonomik ve kültürel yönden en üst seviyeye ç?kartm??t?r. 1. Antiochos’tan sonra Kommagene Krall???n?n parlak dönemleri, halefleri taraf?ndan devam ettirilemez ve ?.S. 29 y?l?ndan itibaren Kommagene Krallar? Roma taraf?ndan atan?r. ?.S. 72’de Romal?lar’?n Kommagene’yi istila etmesiyle 200 y?ll?k krall???n ba??ms?zl??? tamamen sona erer ve bu tarihten sonra Kommagene topraklar? Suriye’nin parças? olarak tarihteki yerini al?r.

DO?U TERASI

Kommagene ülkesinde güne?in do?u?unu ilk gören yer olan do?u teras?na sert kayalardan oyulmu? merdivenli yollardan ç?k?l?r. Do?u teras?; tanr?lar galerisi, atalar galerisi ve sunaktan olu?ur. Tanr?lar galerisindeki devasa tanr? heykelleri an?t mezara s?rt?n? dönmü? biçimde s?ralanm??t?r.

Tanr?lar galerisinin 5 heykelinden biri olan Antiochos, güney uçta ilk s?rada yer almaktad?r. Kendisini tanr?larla ayn? kategoride gören Antiochos heykelini bu s?ralamaya dahil etmi?tir. 2. Heykel Kommagene-Fortuna Latincede ?ans, u?ur, bereket anlam?ndad?r. Heykeller aras?nda en uzun olan 3. Heykel Zeus-Oromasdes, Tanr?lar tanr?s? Kronos’un o?lu, ba? tanr? ve gökler hakimidir. 4. Heykel Apollon-Mithras, Anadolu mitolojisinde ba? tanr? Zeus’un o?lu olup ???k ve güne? tanr?s?d?r. Kuvvet ve kudretin sembolü olan Herakles Anadolu’da Herkül ad?yla an?l?r.

Heykellerin her iki yan?nda içte yer alan göksel gücün temsilcisi kartal ve yan?nda duran aslan daima tanr?lar?n ve krallar?n yan?nda onlara bekçilik etmektedir

KUZEY TERASI

Buras? bat? ve do?u teraslar?n? birbirine ba?layan 100 metre uzunlu?unda bir tören yoludur. 80 metre uzunlu?unda tamamlanmam?? stel kaideleri bulunur.

BATI TERASI

Muhte?em bir gün bat?m?n?n izlenebildi?i , Do?u teras?na benzer ?ekilde yap?lm?? bat? teras?nda, tanr?lar galerisindeki heykel s?ralamas? ve heykellerin arkas?ndaki kült yaz?s? baz? detaylar hariç ayn?d?r. Do?u teras?ndan farkl? olarak, tanr?lar galerisinin kuzey ucunda, dördünde Kral Antiochos’un tanr?larla selamla?mas?, di?erinde aslan figürü bulunan, kumta??ndan yap?lm?? 5 kabartma (rölyef) bulunmaktad?r. Aslan horoskop olarak bilinen kabartma, 25000 y?lda bir meydana gelen astrolojik bir olay?n sembolize edilmi? halidir.

Do?u ve Bat? teras?n her ikisinde de tanr? heykellerinin tahtlar?n? olu?turan ta? bloklar?n arkas?nda Grek harfleriyle yaz?lm?? 237 sat?rl?k uzun bir kült yaz?t? NOMOS bulunmaktad?r.